कथाः अब पनि अमेरिका जानुहुन्छ ?

 

कथाः अब पनि अमेरिका जानुहुन्छ ?

 

१: सपनाको आगो

 

काठमाडौंको चिसो साँझ थियो । असनको भीडभाड बिस्तारै न्युरोडतिर बगिरहेको थियो । सडक किनारमा मोबाइल पसलका स्क्रिनहरू चम्किरहेका थिए—कतै अमेरिकाको सडक, कतै ठूलो ट्रक, कतै डलरका बिट्टा देखाउँदै नेपाली युवाहरू टिकटक लाइभ गरिरहेका थिए ।

 

“Bro, अहिले त अमेरिका पुगेपछि दुःख सकिन्छ… बस एकपटक border कटाउनुपर्छ ।”

 

यो वाक्य बारम्बार सुनिन्थ्यो ।

 

प्रकाशले मोबाइलको स्क्रिन बन्द गर्‍यो । ऊ २७ वर्षको थियो । स्नातक सकेको चार वर्ष भइसकेको थियो । केही समय कोचिङमा पढायो, कहिले इन्स्योरेन्स बेच्यो, कहिले अनलाइन काम खोज्यो । तर घरको अवस्था उस्तै थियो । बाबुको पुरानो पसल घाटामा गइसकेको थियो । बैंकको ऋण बढिरहेको थियो ।

 

उसको मनभित्र एउटा वाक्य दिनदिनै गहिरिँदै गएको थियो—

 

“नेपालमा बस्यो भने जिन्दगी सकिन्छ ।”

 

---

 

तराईको गाउँमा रहेको घरमा त्यो रात फेरि पैसाको कुरा चल्यो ।

 

बाबु पुरानो दराजको हिसाबकिताब हेर्दै थिए । आमाले चुल्हो निभाइसकेकी थिइन् । बहिनी परीक्षा तयारी गर्दै थिई ।

 

“फेरि अमेरिका अमेरिका भनेर नलाग बाबु,” बाबुले थकित स्वरमा भने, “खाडी गएर फर्केका कति मान्छे बरबाद भए । त्यो पनि अवैध बाटो रे ?”

 

प्रकाश चुप बस्यो ।

 

तर मोबाइलभित्रको संसारले उसलाई शान्त बस्न दिँदैनथ्यो । उसका साथीहरू कतार, दुबई, क्यानडा, अमेरिका पुगेका फोटो हाल्थे । कसैले नयाँ iPhone देखाउँथ्यो, कसैले कार ।

 

कसैले दुःख देखाउँदैनथ्यो ।

 

---

 

केही दिनपछि उसको भेट स्थानीय एजेन्ट रमेशसँग भयो ।

 

रमेश सधैँ चिल्ला जुत्ता लगाउँथ्यो । हातमा महँगो घडी । गाउँमा सबैले “अमेरिका पठाउने मान्छे” भनेर चिन्थे ।

 

उसले चिया पसलमा झुक्किँदो स्वरमा भन्यो—

 

“वैध बाटो ? त्यो त वर्षौँ लाग्छ । तिम्रो उमेर कति हो ? समय खेर फाल्ने ?”

 

“तर बाटो… सुरक्षित छ ?” प्रकाशले डराउँदै सोध्यो ।

 

रमेश हल्का हाँस्यो ।

 

“दुःख त हुन्छ । तर अमेरिका पुगेपछि जिन्दगी बदलिन्छ । अहिले दैनिक सयौँ नेपाली जाँदैछन् । भारत, रूस, स्पेन… अनि साउथ अमेरिका हुँदै border ।”

 

उसले मोबाइलमा केही भिडियो देखायो—अमेरिकामा पुगेका नेपालीहरू, डलर गन्दै, ट्रक चलाउँदै, रमाइलो गर्दै ।

 

“कति पैसा लाग्छ ?”

 

“कम्तीमा ८० लाख । बाटो लामो छ । कहिलेकाहीँ १ करोड पनि पुग्छ ।”

 

प्रकाशको घाँटी सुक्यो ।

 

त्यति पैसा उनीहरूको परिवारले सपनामा पनि देखेको थिएन ।

 

---

 

त्यस रात घरमा ठूलो झगडा भयो ।

 

“घर बेचेर तेरो सपना पूरा गर्ने ?” बाबु चिच्याए । “यो सपना होइन, जुवा हो !”

 

आमाको आँखाबाट आँसु बगिरहेको थियो ।

 

“छोरा, जहाँ भए पनि बाँचेर बस् ।”

 

तर प्रकाशको मनमा अर्को डर थियो—नेपालमै बस्दा बिस्तारै मर्ने डर ।

 

उसले देखिरहेको थियो—बेरोजगारी, चिनजान बिना अवसर नपाइने अवस्था, दिनदिनै विदेशिने साथीहरू । गाउँका बूढाहरूको एउटै वाक्य—

 

“नेपालमा भविष्य छैन ।”

 

त्यही वाक्यले उसको चेतनामा आगो झैँ सल्किरहेको थियो ।

 

---

 

केही दिनपछि ऊ वैदेशिक रोजगार विभाग पुगेको थियो ।

 

लामो लाइन । फाइल बोकेका मानिसहरू । कोही मलेसिया, कोही साउदी, कोही दुबईको लागि प्रक्रिया गर्दै थिए ।

 

त्यहाँ एक जना सुब्बा थिए—मध्यम उमेर, थकित अनुहार, तर बोलीमा केही इमानदारी बाँकी ।

 

“अमेरिका श्रममा जान वैध प्रक्रिया निकै कठिन छ,” उनले भने । “अवैध बाटो अत्यन्त जोखिमपूर्ण छ । मानव तस्करहरूले झुक्याउँछन् ।”

 

प्रकाशले बिस्तारै सोध्यो—

 

“तर मान्छे त पुगिरहेका छन् नि सर…”

 

सुब्बाले लामो सास फेरे ।

 

“कतिपय पुग्छन् । कतिपय हराउँछन् । कतिपयको शव पनि भेटिँदैन ।”

 

उनको आवाज अचानक भारी भयो ।

 

“डेरियन ग्यापको नाम सुनेको छौ ?”

 

प्रकाशले टाउको हल्लायो ।

 

“जंगल हो । जंगलभन्दा पनि नरक । त्यहाँ बच्चा, महिला, युवा—सबै हराएका केस छन् ।”

 

क्षणभर मौनता छायो ।

 

तर कार्यालयबाहिर निस्कँदा फेरि मोबाइल बज्यो । टिकटकमा एक जना नेपाली युवक अमेरिकाको सडकमा उभिएर भनिरहेको थियो—

 

“Risk लिनुपर्छ भाइ । नेपाल बसेर केही हुँदैन ।”

 

---

 

ऋणको प्रक्रिया सुरु भयो ।

 

घरको सानो जग्गा बैंकमा धितो राखियो । आमाका सुनका चुरा बेचिए । आफन्तसँग सापटी मागियो ।

 

गाउँमा कुरा फैलियो—

 

“प्रकाश अमेरिका जाँदैछ रे ।”

 

कतिपयले प्रशंसा गरे । कतिपयले ईर्ष्या । कतिपयले दया ।

 

तर कसैले पनि त्यो बाटोको अँध्यारो देखेन ।

 

---

 

प्रस्थानको अघिल्लो रात गाउँमा ठूलो पानी परिरहेको थियो ।

 

आमाले झोलामा केही गुन्द्रुक, चिउरा र एउटा पुरानो स्वेटर राखिदिइन् ।

 

“जहाँ गए पनि फोन गरिरहेस् ।”

 

बाबु चुपचाप बसिरहेका थिए । उनका आँखामा रिसभन्दा बढी हार थियो ।

 

प्रकाशले बहिनीलाई हे¥यो । ऊ केही बोल्न सकिन ।

 

रातको बस चढ्नुअघि आमाले उसको निधार छोइन् ।

 

“अमेरिका पुग्नुभन्दा पहिले… बाँचेर फर्किनू ।”

 

त्यो वाक्यले पहिलोपटक उसको मन काँप्यो ।

 

---

 

काठमाडौंबाट सीमा जाने बस रातको अन्धकार चिर्दै अघि बढिरहेको थियो ।

 

झ्यालबाहिर नेपालका बत्तीहरू बिस्तारै टाढिँदै गए ।

 

बसभित्र अरू पनि केही युवाहरू थिए—कोही चुप, कोही उत्साहित, कोही डराएका । कसैले भारत हुँदै “सेटिङ मिलेको” कुरा गरिरहेको थियो । कसैले रूसको ट्रान्जिट । कसैले स्पेन ।

 

सबैको आँखामा एउटै सपना थियो—

 

अमेरिका ।

 

तर त्यो सपना कुन मूल्यमा पूरा हुने थियो, कसैलाई थाहा थिएन ।

 

बस सीमा नजिकिँदै गर्दा प्रकाशले मोबाइल खोल्यो ।

 

टिकटकमा फेरि एउटा भिडियो आयो—

 

“Welcome to America  🇺🇸”

 

उसले भिडियो बन्द गर्‍यो ।

 

झ्यालबाहिर कालो रात फैलिरहेको थियो ।

र त्यही अन्धकारभित्र उसको यात्रा सुरु भयो ।

 

 

२: भारत हुँदै रूसको चिसो

 

नेपाल–भारत सीमा राति पार गर्दा त्यहाँ कुनै औपचारिक विदाई थिएन । खुला सीमा भएर पनि त्यो क्षण सामान्य थिएन ।

 

प्रकाशसँगै अन्य ६ जना नेपाली थिए । एजेन्ट रमेशको मान्छेले उनीहरूलाई बस स्टेसनसम्म पुर्‍यायो र छोटो निर्देशन दियो—

 

“कसैसँग धेरै नबोल्नू । नाम बदल्नु परे बदल्नू । भारत ट्रान्जिट हो ।”

 

त्यसपछि ऊ हरायो ।

 

---

 

दिल्लीको भीडभाडले प्रकाशलाई पहिलोपटक साँच्चिकै थिच्यो । रेल स्टेसनमा मानिसको समुद्र थियो । गर्मी, धुलो, हल्ला—सबै एकैसाथ ।

 

एजेन्टले दिएको सानो होटलमा उनीहरूलाई राखियो । कागजात “प्रोसेस” भइरहेको भनियो ।

 

तर त्यो “प्रोसेस” शब्द दिनदिनै लामो हुँदै गयो ।

 

एक रात प्रकाशले अर्को नेपालीसँग सोध्यो—

 

“हामी कहिले उड्ने ?”

 

उसले हाँस्दै भन्यो—

 

“भाइ, यहाँ समय होइन, धैर्य बेचिन्छ ।”

 

---

 

तीन दिनपछि उडानको व्यवस्था भयो—रूस ।

 

पासपोर्टमा कागजात फरक थियो । नाम, उद्देश्य, भिसा सबै “वर्क” भनेर मिलाइएको थियो । तर कागज हेर्दा पनि प्रकाशलाई शंका लाग्थ्यो ।

 

“यो सब ठीक छ ?” उसले एजेन्टलाई सोध्यो।

 

एजेन्टले ठाडो जवाफ दियो—

 

“अब तिमी फर्किन सक्दैनौ । अगाडि बढ ।”

 

त्यो वाक्यले उसको पेटभित्र केही चिसो बनायो ।

 

---

 

मस्कोमा विमान अवतरण हुँदा मौसमले उसको शरीरै काट्यो ।

 

बाहिर -१५ डिग्री जस्तो चिसो । हावाले अनुहार चिलाउँथ्यो ।

 

नेपालबाट आएको मान्छेका लागि त्यो चिसो केवल मौसम थिएन—शरीर र मन दुवैलाई रोक्ने जाल थियो ।

 

एजेन्टले उनीहरूलाई एउटा सानो अपार्टमेन्टमा राख्यो । त्यहाँ पहिले नै अन्य देशका मानिसहरू थिए—उज्बेक, बंगलादेशी, अफ्रिकी, फिलिपिनी । सबैको अनुहार थकित, डराएको ।

 

भाषा कसैले बुझ्दैनथ्यो ।

 

र बुझ्ने कोही पनि सहयोगी थिएन ।

 

---

 

दोस्रो दिन नै अर्को एजेन्ट आयो ।

 

“अब अर्को यात्रा सुरु हुन्छ,” उसले भन्यो । “स्पेन ट्रान्जिट ।”

 

प्रकाशले राहत महसुस गर्‍यो ।

 

तर त्यो राहत लामो टिकेन ।

 

---

 

कागजातको “भेरिफिकेसन” भन्दै दिनहरू बिते । पैसा सकिन थाल्यो । खाना सीमित भयो ।

 

एजेन्टले सिधै भन्यो—

 

“अब अतिरिक्त पैसा चाहिन्छ । प्रक्रिया रोकियो ।”

 

प्रकाश चकित भयो ।

 

“तर हामीले त सबै तिरिसक्यौं…”

 

एजेन्टको अनुहार कठोर भयो ।

 

“यहाँ सिस्टम त्यस्तै छ । नदिए अघि बढ्दैनौ ।”

 

---

 

त्यही रात प्रकाश पहिलोपटक साँच्चिकै डरायो ।

 

उसले फोन निकाल्यो । घरमा कल गर्‍यो ।

 

नेपालमा सुमित्रा थिइन्—उसकी श्रीमती । सानी छोरी काखमा । घरको हालत बिग्रिसकेको थियो ।

 

फोन उठ्नासाथ सुमित्राको आवाज आयो—

 

“तिमी कहाँ छौ ? घरमा साहुले फेरि ऋणको कुरा गर्‍यो ।”

 

प्रकाश केही बोल्न सकेन ।

 

उसले केवल भन्यो—

 

“म ठीक छु।”

 

तर त्यो “ठीक छु” झुट थियो ।

 

---

 

सुमित्राको संसार अर्कै थियो ।

 

घरको छानो चुहिन थालिसकेको थियो । सासू बिरामी थिइन् । ऋण दिने साहु दिनदिनै आउँथ्यो ।

 

गाउँमा मानिसहरू कुरा काट्थे—

 

“अमेरिका जान्छु भनेर गयो, अब के गर्छ होला ?”

 

तर उनीलाई थाहा थियो—त्यो अमेरिका अझै टाढा छ, वा शायद कहिल्यै पुगिने छैन ।

 

---

 

रूसमा प्रकाशको अवस्था झन् खराब हुँदै गयो ।

 

हप्तासम्म एउटै कोठा, सीमित खाना, लगातार धम्की ।

 

एक रात एजेन्टले स्पष्ट भन्यो—

 

“तिमीहरूलाई अब फर्काउने कुरा छैन । पैसा छैन भने यहाँ नै काम गरेर तिर्नू ।”

 

काम भन्नु अस्पष्ट थियो—निर्माण साइट, किचन, कहिलेकाहीँ अवैध कामहरू ।

 

कुनै विकल्प थिएन ।

 

---

 

प्रकाश झ्यालबाट बाहिर हेर्थ्यो ।

 

हिउँ परिरहेको थियो ।

 

सेतो हिउँ, तर उसको मन कालो हुँदै गएको थियो ।

 

उसले सोच्यो—

 

“अमेरिका पुग्ने बाटो यति लामो किन भयो ?”

 

तर उत्तर कसैसँग थिएन ।

 

---

 

नेपालमा, सुमित्रा राति बच्चा सुताएर छतमा बस्थिन् ।

 

टाढा आकाश हेर्दै उनी सोच्थिन्—

 

“ऊ फर्किन्छ कि फर्किँदैन ?”

 

तर आकाश चकमन्नताका साथ चुप थियो ।

 

र त्यो चुप्पीभित्र हजारौं अनिश्चितता लुकेको थियो ।

 

---

 

रूसको एउटा चिसो रातमा प्रकाशले फेरि फोन उठायो ।

 

ब्याट्री कम थियो । नेटवर्क कमजोर ।

 

उसले अन्तिम सन्देश लेख्यो—

 

“अब बाटो सजिलो छैन ।”

 

त्यो सन्देश पठायो ।

 

र त्यसपछि स्क्रिन कालो भयो ।

 

---

 

त्यही क्षणदेखि यात्रा केवल भौगोलिक थिएन ।

यो अब ज्यान जोगाउने संघर्ष बन्न थालेको थियो ।

 

३: स्पेन र ल्याटिन अमेरिकाको प्रवेश

 

रूसबाट स्पेन पुग्ने भनिएको दिन प्रकाशलाई फेरि एउटा नयाँ कागज देखाइयो ।

 

“पर्यटक भिसा हो,” एजेन्टले भन्यो । “केही प्रश्न नगर्नू ।”

 

कागज हेर्दा स्पेन सामान्य ट्रान्जिट जस्तो देखिन्थ्यो । तर प्रकाशलाई अब कागजभन्दा बढी अनुभूति महत्त्वपूर्ण लाग्न थालेको थियो—सबै कुरा “ठीक छ” भन्ने शब्दमाथि टाँसिएको झुट जस्तो ।

 

---

 

म्याड्रिड विमानस्थलमा अवतरण हुँदा वातावरण फेरि बदलियो ।

 

रूसको चिसोपछि यहाँ हल्का गर्मी थियो, तर त्यो राहत थिएन । सुरक्षा चेक, भाषा, अनुहारहरू—सबै अपरिचित ।

 

एजेन्टले उनीहरूलाई छिटो बाहिर निकाल्यो ।

 

“लामो बसाइँ छैन,” उसले भन्यो । “अर्को उडान बोलिभिया ।”

 

---

 

स्पेनमा उनीहरूलाई केही घण्टा मात्र रोकियो । न शहर देखियो, न मान्छेसँग कुरा भयो ।

 

प्रकाशले विमानस्थलको झ्यालबाट बाहिर हे¥यो—युरोप, जसलाई उसले कहिल्यै “गन्तव्य” ठानेको थियो, अहिले केवल अर्को ढोका मात्र बनेको थियो ।

 

त्यही दिन राति उनीहरू बोलिभिया उडे ।

 

---

 

बोलिभियाको आकाशमा अवतरण हुँदा मौसम फेरि अपरिचित भयो—न त युरोप जस्तो व्यवस्थित, न त एसिया जस्तो परिचित ।

 

सानो विमानस्थल, कम सुरक्षाकर्मी, र भीडमा हराएको व्यवस्था ।

 

एजेन्टले भन्यो—

 

“अब यहाँ अर्को मान्छे आउँछ । उसले तिमीहरूलाई अगाडि लैजान्छ ।”

 

तर त्यो “अर्को मान्छे” कहिल्यै आएन ।

 

---

 

पहिलो दिन सामान्य लाग्यो । होटल सस्तो थियो, खाना दिइयो । तर दोस्रो दिनदेखि फोन बन्द भयो ।

 

एजेन्ट सम्पर्कमा रहेन ।

 

तेस्रो दिनसम्म प्रकाशले बुझ्यो—उनीहरू छोडिएका थिए ।

 

---

 

पैसा सकिन थाल्यो ।

 

होटलको रिसेप्सनले चिसो स्वरमा भन्यो—

 

“पे नहुने भए बाहिर जानुहोस् ।”

 

बाहिर बोलिभियाको अपरिचित सडक थियो । भाषा बुझिँदैनथ्यो, मान्छे चिन्न सकिँदैनथ्यो ।

 

प्रकाश र अन्य नेपालीहरू एक कोठामा सीमित भए, झ्यालबाट सडक हेर्दै ।

 

---

 

“अब के गर्ने ?” एक साथीले सोध्यो ।

 

कसैसँग उत्तर थिएन ।

 

त्यही बेला अर्को एजेन्ट देखा प¥यो—नयाँ, फरक अनुहार ।

 

“पेरु, इक्वेडर, कोलम्बिया हुँदै अमेरिका पुगिन्छ,” उसले भन्यो । “बस मात्र चढ्ने हो ।”

 

यो पटक विकल्प थिएन । रोकिएर बस्ने अवस्था पनि थिइएन ।

 

---

 

ल्याटिन अमेरिकाको यात्रा सुरु भयो ।

 

पहिलो बस पेरुतर्फ ।

 

तर त्यो बस यात्रा थिएन—अस्तव्यस्तता थियो ।

 

सडक घुमाउरो, पहाडी, कहिले मरुभूमि जस्तो, कहिले हरियाली जंगल जस्तो ।

 

खाना सीमित, पानी कहिले पाइने, कहिले नपाइने ।

 

---

 

पेरु पुग्दा भाषा झन् ठूलो समस्या भयो ।

 

स्पेनिस शब्दहरू उनीहरूका लागि आवाज मात्र थिए ।

 

बस स्टेसनमा हराउने डर, होटलमा ठगिने डर, हरेक कदममा अनिश्चितता ।

 

एक नेपालीले भन्यो—

 

“हामी कहाँ आइपुग्यौं ?”

 

कसैले जवाफ दिएन ।

 

---

 

इक्वेडर पुग्दा अवस्था झन् गम्भीर भयो ।

 

एजेन्ट फेरि बदलिएको थियो ।

 

नयाँ मान्छेले कागज हेर्दै भन्यो—

 

“अब ढिलो भयो । पैसा थप्नुपर्छ ।”

 

प्रकाशले पहिलोपटक रिस उठेर सोध्यो—

 

“हामीले त सबै तिरिसक्यौं !”

 

तर जवाफ चिसो आयो—

 

“यो बाटो सस्तो हुँदैन ।”

 

---

 

कोलम्बियातर्फको यात्रा सबैभन्दा अस्थिर थियो ।

 

बस कहिले रोक्ने, कहिले किन्ने, कहिले लुक्ने—सबै अनिश्चित ।

 

डर लगातार बढिरहेको थियो ।

 

सीमाना नजिकिँदै गर्दा सबैले एउटै कुरा सुने—

 

“अब डेरियन ग्याप नजिक छ ।”

 

त्यो नामले बसभित्र मौनता ल्यायो ।

 

---

 

त्यही समयमा नेपालमा सुमित्राको अवस्था झन् खराब हुँदै थियो ।

 

एजेन्टको फोन आउँथ्यो ।

 

“तपाईंको श्रीमान् राम्रो अवस्थामा छन् । अब अन्तिम चरणमा छन् ।”

 

त्यसपछि माग आउँथ्यो—

 

“थप पैसा चाहियो, नत्र प्रक्रिया रोकिन्छ ।”

 

सुमित्रा चुपचाप सुन्थिन् ।

 

घरको एक कोठामा सानी छोरी खेलिरहेकी हुन्थी ।

 

र बाहिर साहुको ढोका फेरि ढकढकाइरहेको हुन्थ्यो ।

 

---

 

गाउँमा हल्ला फैलिएको थियो—

 

“अमेरिका पुग्न लागेको रे ।”

 

तर वास्तविकता केवल प्रकाशलाई थाहा थियो—उनीहरू अझै पनि बाटोमै थिए, हराउँदै गइरहेका ।

 

---

 

कोलम्बियाको अन्तिम बस यात्रामा प्रकाशले झ्यालबाट बाहिर हे¥यो ।

 

हरियो जंगलहरू टाढा फैलिएका थिए ।

 

कसैले भन्यो—

 

“अब हिँडेर पनि जानुपर्छ ।”

 

त्यो वाक्य सामान्य थियो, तर अर्थ भारी थियो ।

 

---

 

उसले आँखा बन्द गर्‍यो ।

 

र पहिलोपटक सोच्यो—

 

“यो अमेरिका पुग्ने बाटो हो कि हराउने बाटो ?”

 

तर उत्तर ल्याटिन अमेरिकाको हावामा हराइसकेको थियो ।

 

र यात्रा अझ गहिरो अन्धकारतर्फ जाँदै थियो ।

 

४: डेरियन ग्याप — मृत्युको जङ्गल

 

कोलम्बिया र पानामाको सीमा नजिक पुग्दा सडक अन्त्य भयो । बसहरू रोकिए । अगाडि कुनै सडक थिएन—केवल हरियो अन्धकार फैलिएको जंगल थियो ।

 

त्यही थियो—डेरियन ग्याप ।

 

स्थानीय गाइडले छोटो स्वरमा भन्यो—

 

“अब हिँड्ने हो । ७ दिन लाग्न सक्छ… कहिलेकाहीँ १५ पनि ।”

 

कसैले प्रश्न गरेन । किनभने अब प्रश्नको अर्थ थिएन ।

 

---

 

पहिलो दिन सामान्य जस्तो लाग्यो । तर केही घण्टामै बाटो हरायो ।

 

जंगलभित्र प्रवेश गरेपछि आकाश पनि देखिन छोड्यो । माथि बाक्लो रुखहरूको छानो, तल दलदल, बीचमा अनिश्चित बाटो ।

 

हावा भारी थियो । न सास सजिलो, न पाइला स्थिर ।

 

---

 

दोस्रो दिनदेखि समस्या सुरु भयो ।

 

बाढी आएको खोल्सा पार गर्दा एक जना बंगलादेशी युवक बग्यो । उसले चिच्याउन पनि पाएन ।

 

कसैले रोक्न सकेन ।

 

“हिँडिरहनुहोस्,” गाइडले चिसो स्वरमा भन्यो ।

 

त्यो वाक्य नै नियम जस्तो थियो ।

 

---

 

तेस्रो दिन भोक र तिर्खाले शरीर कमजोर हुँदै गयो ।

 

पानी फोहोर थियो, कहिलेकाहीँ सिधै खोल्साबाट पिउनुपर्थ्यो ।

 

सर्पहरू बाटो छेउमा देखिन्थे । केही विषालु, केही अज्ञात ।

 

एक नेपालीले भन्यो—

 

“यो जंगल होइन… जेल हो ।”

 

तर जेलमा पनि नियम हुन्छ । यहाँ केवल बाँच्ने संघर्ष थियो ।

 

---

 

चौथो दिन रातमा समस्या अझ बढ्यो ।

 

अपराधी गिरोह देखा पर्‍यो ।

 

हातहतियारसहित, अनुहार ढाकिएको । उनीहरूले सबैलाई रोके ।

 

पैसा, मोबाइल, झोला—सबै लुटियो ।

 

एक युवती समूह पनि थियो, उनीहरूमाथि हिंसाको आवाज जंगलमा हरायो । कसैले केही गर्न सकेन ।

 

प्रकाश पहिलोपटक थररर काँप्यो ।

 

---

 

पाँचौं दिन ।

 

साथीहरू घट्न थाले ।

 

एक जना बाटोमै ढल्यो । ज्वरो, कमजोरी, डिहाइड्रेसन ।

 

गाइडले हे¥यो र भन्यो—

 

“यो अघि जान सक्दैन ।”

 

त्यसपछि ऊ त्यही छोडियो ।

 

कसैले फर्किएर हेरेन ।

 

---

 

छैटौं दिन जंगल अझ क्रूर भयो ।

 

दलदलमा एक जना नेपाली आधा डुब्यो । साथीहरूले तान्न खोजे तर सकिएन ।

 

उसले अन्तिमपटक भन्यो—

 

“घरमा… भन्नू…”

 

त्यसपछि आवाज हरायो ।

 

---

 

प्रकाशको खुट्टामा चोट लागिसकेको थियो ।

 

काँडाले काटेको घाउ पाक्न थालेको थियो । शरीरमा ज्वरो थियो ।

 

तर रोकिएर बस्ने विकल्प थिएन ।

 

किनभने रोक्नु भनेको त्यही जंगलमा हराउनु थियो ।

 

---

 

सातौं दिन बिहान ।

 

धुवाँजस्तो कुहिरो थियो ।

 

अगाडि दुईवटा शव देखिए ।

 

पहिचान गर्न नसकिने अवस्थामा ।

 

एक जना साथीले बान्ता गर्‍यो ।

 

“हामी कहाँ आइपुग्यौं ?” उसले सोध्यो ।

 

कसैले जवाफ दिएन ।

 

---

 

आठौं दिन ।

 

पानी सकियो ।

 

एक जना साथी पागलझैँ बक्न थाल्यो—

 

“अमेरिका त्यही हो… त्यही पहाडपछाडि…”

 

तर अगाडि पहाड थिएन, केवल थप जंगल थियो ।

 

उसलाई पछि जंगलमै छोडियो ।

 

---

 

प्रकाश अब पूर्ण रूपमा थाकिसकेको थियो ।

 

उसले धेरै शरीरहरू देखिसकेको थियो—कतिपय जीवित, कतिपय स्थिर, कतिपय हराइसकेका ।

 

जंगलले मान्छेहरूलाई क्रमशः निलिरहेको थियो ।

 

---

 

एक रात, आगो बाल्न नसकेपछि सबै अँध्यारोमा बसिरहेका थिए ।

 

प्रकाशले टाढा एउटा शरीर देख्यो—नचल्ने, पानीको किनारमा ।

 

उसले सोध्यो—

 

“ऊ को हो ?”

 

कोही बोलेन ।

 

किनभने अब नामहरूको अर्थ हराइसकेको थियो ।

 

---

 

दशौं दिन

आसपास, समूह झन् सानो भयो ।

 

कसैसँग ऊर्जा थिएन, कसैसँग आशा पनि थिएन ।

 

केवल एउटा प्रश्न बाँकी थियो—

 

“हामी किन यहाँ आयौं ?”

 

तर त्यसको उत्तर अब फर्किन सकिने ठाउँमा मात्र थियो—नेपालमा, घरमा, ऋण र सपनाबीचको पुरानो जीवनमा ।

 

---

 

प्रकाश एक साँझ पानीको किनारमा ढल्यो ।

 

उसको शरीर काँपिरहेको थियो ।

 

उसले आकाशतिर हे¥यो—रुखहरू बीच सानो टुक्रा आकाश देखिन्थ्यो ।

 

त्यही बेला उसको मनमा एउटा वाक्य आयो—

 

“यो अमेरिकाको बाटो हो ?”

 

तर जंगलले जवाफ दिएन ।

 

केवल हावा चलिरह्यो ।

 

र डेरियन ग्यापले अर्को यात्रु निल्यो ।

 

५: मध्य अमेरिकाको यातना

 

डेरियन ग्याप पार गरेपछि पनि यात्रा सकिएको थिएन । बरु अर्को प्रकारको थकान सुरु भयो—शरीरभन्दा बढी मन थाक्ने यात्रा ।

 

पानामाको सिमानाबाट बाहिर निस्कँदा समूह फेरि बसमा ठेलियो । दिशा स्पष्ट थियो तर सुरक्षा होइन । अगाडि कोस्टारिका, निकारागुआ, होन्डुरस, ग्वाटेमाला—नामहरू मात्र होइन, प्रत्येक देश एउटा नयाँ जोखिम थियो ।

 

---

 

कोस्टारिकातर्फको पहिलो चेकपोइन्टमै उनीहरू रोकिए ।

 

सीमा सुरक्षाले पासपोर्ट पल्टायो । केही मिनेट चुपचाप हे¥यो ।

 

“कागजात शंका छ,” उसले भन्यो ।

 

त्यसपछि शब्द बदलियो—

 

“पैसा दिनुहोस् ।”

 

त्यो वाक्य अब उनीहरूको यात्रामा सामान्य बनिसकेको थियो ।

 

---

 

निकारागुआतर्फ जाँदा अवस्था झन् कठोर भयो ।

 

बस बारम्बार रोकिन्थ्यो । साना समूहहरूमा यात्रुहरूलाई निकालिन्थ्यो । कहिले सोधपुछ, कहिले घूस, कहिले धम्की ।

 

एक रात उनीहरूलाई सानो कोठामा थुनियो । पंखा थिएन । हावा बन्द थियो ।

 

भित्र २० भन्दा बढी मानिस थिए—नेपाली, भारतीय, अफ्रिकी, फिलिपिनी ।

 

कसैसँग न त पर्याप्त पानी थियो, न खाना ।

 

प्रकाश भित्तामा टाँसिएर बसिरहेको थियो ।

 

उसको शरीरमा डेरियनको घाउ अझै पाकिरहेको थियो ।

 

---

 

होन्डुरस प्रवेश गर्दा एउटा नयाँ डर थपियो—अवैध यात्रु भनेर पक्राउ पर्ने डर ।

 

साना चेकपोइन्टहरूमा बारम्बार रोकिने, कागजात खोसिने, फोन जाँचिने ।

 

एक पटक एक नेपालीले विरोध गर्‍यो ।

 

उसलाई सिधै बसबाट निकालियो ।

 

पछि उसलाई कहाँ लगियो भन्ने कसैले थाहा पाएन ।

 

---

 

ग्वाटेमालातर्फको यात्रा सबैभन्दा लामो लाग्यो ।

 

अब समूह सानो भइसकेको थियो । केही हराइसकेका, केही छुटिसकेका ।

 

प्रकाश अब लगभग हिँड्न सक्दैनथ्यो ।

 

उसको खुट्टाको घाउ संक्रमित भइसकेको थियो । ज्वरो कहिलेकाहीँ चढ्थ्यो, कहिलेकाहीँ झर्थ्यो ।

 

तर एजेन्टको निर्देशन एउटै थियो—

 

“रोकिने छैन । अमेरिका नजिक छ ।”

 

---

 

तर “नजिक” शब्द झूट जस्तै थियो ।

 

प्रत्येक देश पार गर्दा पैसा सकिँदै गयो ।

 

एजेन्टले बारम्बार नयाँ माग पठाउँथ्यो—

 

“सीमा क्लियर गर्न थप पैसा चाहिन्छ ।”

 

नेपालमा रहेको परिवारबाट पैसा मागिन्थ्यो, र त्यो पैसा पनि चाँडै हराउँथ्यो ।

 

---

 

नेपालमा, सुमित्राको अवस्था झन् कठोर हुँदै गयो ।

 

ऋण दिने साहु अब घरसम्म आउँथ्यो ।

 

“तिम्रो श्रीमान् अमेरिका पुग्यो भने पनि पैसा चाहिन्छ,” उनीहरू भन्थे ।

 

तर सुमित्रासँग दिनको अन्त्यमा केवल एउटै कुरा थियो—रोइरहेकी छोरी र खाली भाँडा ।

 

---

 

यही समयमा नेपाल प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोमा एउटा फाइल थपिएको थियो ।

 

फाइलमा लेखिएको थियो—

 

“अवैध मार्गबाट मध्य अमेरिका हुँदै अमेरिका जाने नेपालीहरूको बढ्दो संख्या ।”

 

अधिकारीहरूले नक्सा हेर्थे—भारत, रूस, स्पेन, दक्षिण अमेरिका, डेरियन, मध्य अमेरिका…

 

एक अफिसरले भन्यो—

 

“यो बाटो मान्छेले होइन, तस्करहरूले बनाएको हो ।”

 

तर त्यो वाक्य कागजमै सीमित थियो ।

 

---

 

मध्य अमेरिकामा प्रकाशको शरीर पूर्ण रूपमा कमजोर भइसकेको थियो ।

 

संक्रमण फैलिएको थियो । हातमा सुन्निएको थियो । कहिलेकाहीँ चेतना हराउँथ्यो ।

 

एक साँझ बस रोकियो ।

 

सबैलाई तल झारियो ।

 

सीमा अधिकारीले चिसो स्वरमा भन्यो—

 

“पैसा छैन भने अघि बढ्न सकिँदैन ।”

 

त्यो क्षण प्रकाशलाई पहिलोपटक लाग्यो—

 

यो यात्रा गन्तव्यतर्फ होइन, निरन्तर रोक्ने प्रणालीतर्फ थियो ।

 

---

 

रातमा उनीहरू सडक किनारमै बस्न बाध्य भए ।

 

प्रकाशले आकाश हे¥यो ।

 

कतै टाढा तारा देखिन्थे ।

 

उसले सोच्यो—

 

“के यति टाढा आउनु नै मेरो गल्ती थियो ?”

 

तर उत्तर थिएन ।

 

---

 

उसको मोबाइल अझै चल्थ्यो, कहिलेकाहीँ ।

 

एक रात सुमित्राको सन्देश आयो—

 

“छोरी बिरामी छ । पैसा छैन ।”

 

त्यो सन्देशले उसलाई झन् भत्कायो ।

 

तर उसले जवाफ दिन सकेन ।

 

किनभने उससँग न शब्द बाँकी थिए, न ऊर्जा ।

 

---

 

त्यही रात समूह फेरि हिँड्यो ।

 

होन्डुरस–ग्वाटेमाला सीमातर्फ ।

 

प्रकाश पछाडि झर्दै थियो ।

 

एक साथीले समातेर भन्यो—

 

“हिम्मत गर, अझै बाँकी छ ।”

 

तर “बाँकी” शब्द अब अर्थहीन भइसकेको थियो ।

 

---

 

प्रत्येक देशले उसबाट केही न केही लिइसकेको थियो—पैसा, शरीर, आत्मविश्वास, र कहिलेकाहीँ साथीहरू ।

 

अब बाँकी केवल एउटा प्रश्न थियो—

 

“यो यात्रा कहाँ रोकिन्छ ?”

 

तर त्यसको जवाफ अझै मेक्सिकोको अँध्यारो बाटोमा लुकेको थियो ।

 

६: मेक्सिकोको अन्तिम सीमा

 

ग्वाटेमालाबाट मेक्सिको प्रवेश गर्दा बाटो फेरि बदलियो । अब यो औपचारिक यात्रा थिएन । यो “कोयोट” भनिने तस्करहरूको नियन्त्रणमा रहेको भूमिगत मार्ग थियो ।

 

सीमा नजिकै उनीहरूलाई राति भेटियो ।

 

ती मानिसहरू साधारण गाइड जस्ता देखिन्थे, तर बोली र व्यवहारमा आदेशको कठोरता थियो ।

 

“अब ट्रकमा होइन,” एकले भन्यो, “हिँडेर जानुपर्छ । कहिले ट्रक, कहिले मरुभूमि ।”

 

प्रकाशले प्रश्न गरेन । प्रश्न गर्नु अब जोखिम थियो ।

 

---

 

पहिलो भागको मेक्सिको यात्रा ट्रकमा भयो । तर ट्रकको भित्र अँध्यारो थियो, सास फेर्न गाह्रो ।

 

मानिसहरू एकअर्कामाथि ठेलिएका थिए । पानी थिएन, हावा थिएन ।

 

घण्टौँसम्म सिधा बस्ने अनुमति पनि थिएन ।

 

---

 

मरुभूमि पुगेपछि अवस्था झन् कठोर भयो ।

 

दिनको तापक्रम असह्य थियो । जमिन तातिएको फलाम जस्तो लाग्थ्यो ।

 

हिँड्दा खुट्टा जल्थे, बस्दा शरीर जल्थ्यो ।

 

पानी एक बोतललाई पाँच–छ जनामा बाँडिन्थ्यो ।

 

एक साथीले भन्यो—

 

“यो पृथ्वी होइन, आगो हो ।”

 

---

 

तेस्रो दिनतिर समूह कमजोर हुन थाल्यो ।

 

एक जना नेपाली युवक लगातार बक्न थाल्यो—

 

“म सक्दिनँ… म फर्किन्छु…”

 

तर फर्किने कुनै बाटो थिएन ।

 

राति ऊ हरायो ।

 

बिहान उसको शरीर टाढा बालुवामा भेटियो ।

 

कसैले केही भनेन । केवल हिँडाइ अघि बढ्यो ।

 

---

 

त्यही समयमा अर्को घटना भयो ।

 

कोयोट समूहमा असमान शक्ति थियो । केही यात्रुहरूमाथि हिंसा भयो ।

 

एक युवती समूहलाई अलग लगिएको आवाज सुनियो ।

 

जंगल र मरुभूमिको बीचमा त्यो आवाज हरायो ।

 

प्रकाशले केही देखेन, तर उसले सुनेको कुरा जीवनभर नबिर्सिने भयो ।

 

उसको हात काँपिरहेको थियो, तर उसले केही गर्न सकेन ।

 

---

 

कार्टेलको डर पनि त्यही बाटोमा थियो ।

 

एक रात उनीहरूलाई अज्ञात गाडीहरूले घेरे ।

 

हथियारधारी मानिसहरू ।

 

कोयोटहरू चुप भए ।

 

केही पैसा मागियो । दिइयो ।

 

त्यसपछि बाटो फेरि खुल्यो ।

 

तर त्यो क्षणले स्पष्ट गर्‍यो—यहाँ कानुन होइन, डर शासन गर्छ ।

 

---

 

प्रकाशको शरीर अब लगभग अस्वीकारको अवस्थामा थियो ।

 

घाउ पाकिसकेको थियो । ज्वरो कहिले बढ्थ्यो, कहिले घट्थ्यो ।

 

उसले कहिलेकाहीँ वास्तविकता र भ्रम छुट्याउन सक्दैनथ्यो ।

 

मरुभूमिमा उसलाई लाग्थ्यो—ऊ अझै डेरियनमै छ ।

 

---

 

मेक्सिकोको अन्तिम चरणमा उनीहरूलाई ठूलो शहर नजिक ल्याइयो ।

 

त्यहाँबाट अमेरिका सीमातर्फ जानुपर्ने थियो ।

 

तर कोयोटले फेरि भन्यो—

 

“थप पैसा ।”

 

अब पैसा थिएन ।

 

नेपालबाट आएको सबै रकम सकिएको थियो ।

 

घरबाट आएको अन्तिम सम्पत्ति पनि हराइसकेको थियो ।

 

---

 

त्यही बेला प्रकाशले मोबाइल निकाल्यो ।

 

नेटवर्क कमजोर थियो, तर एउटा सन्देश पठाउन सफल भयो ।

 

उसले लेख्यो—

 

“म मेक्सिकोमा छु । पुग्न लागेँ जस्तो छ… तर जिउँदै छु कि मरेको थाहा छैन ।”

 

उसले लामो समय स्क्रिन हेरिरह्यो ।

 

त्यसपछि फोन बन्द भयो ।

 

---

 

नेपालमा सुमित्राले त्यो सन्देश पढिन् ।

 

उनको हात काँप्यो ।

 

छोरी काखमा थिई ।

 

घरको भित्तामा ऋणको नोटिस टाँसिएको थियो ।

 

उनी केही बोल्न सकिनन् ।

 

---

 

उता मेक्सिकोमा प्रकाश अँध्यारो सडकमा उभिएको थियो ।

 

अगाडि अमेरिका थियो भनिएको थियो ।

 

तर उसले केवल बन्द बाटो देखिरहेको थियो ।

 

---

 

उसले आकाशतिर हे¥यो ।

 

थाकेको आवाजमा उसले बिस्तारै भन्यो—

 

“अब यो यात्रा कहाँ पुग्छ ?”

 

तर मरुभूमिले कुनै उत्तर दिएन ।

 

केवल हावा चलिरह्यो ।

 

७: अमेरिकाको सीमा र पक्राउ

 

मेक्सिकोको अन्तिम बस्तीबाट निस्कँदा रात गहिरो थियो । कोयोटले छोटो निर्देशन दियो—

 

“अब केही घण्टा मात्र । त्यो पार गरेपछि अमेरिका हो ।”

 

त्यो “अमेरिका” शब्दले समूहभित्र अन्तिम पटक ऊर्जा जस्तो केही जगायो ।

 

तर त्यो ऊर्जा भ्रम थियो ।

 

---

 

सीमा नजिक पुग्दा भूभाग फेरियो—काँडेदार तारबार, सेन्सर, टावरहरू, र उज्यालो बत्तीहरूको रेखा ।

 

यो कुनै खुला बाटो थिएन । यो निगरानी गरिएको सीमा थियो ।

 

प्रकाश र केही साथीहरू अँध्यारोमा बिस्तारै अघि बढे ।

 

कसैले भन्यो—

 

“पानी पार गरेर जान सकिन्छ ।”

 

कसैले भन्यो—

 

“हिँडेर त्यहाँ पुगिन्छ ।”

 

तर वास्तविकता त्योभन्दा फरक थियो ।

 

---

 

पानीको सानो भाग पार गर्ने प्रयासमा उनीहरू विभाजित भए ।

 

कोही बालुवामा लडे, कोही चिप्लिए ।

 

प्रकाशको शरीर अब पूर्ण रूपमा कमजोर थियो । तर डरले उसलाई अघि धकेलिरहेको थियो ।

 

उसले सोच्यो—

 

“अब पुगिन्छ ।”

 

तर त्यो सोच केही मिनेटमै टुट्यो ।

 

---

 

अचानक उज्यालो बत्तीहरू बल्न थाले ।

 

सायरन बज्यो ।

 

हेलिकप्टरको आवाज टाढाबाट होइन, माथिबाट आयो ।

 

“Stop ! Don’t move !”

 

अंग्रेजी आवाज चारैतिर गुञ्जियो ।

 

---

 

US Border Patrol आइपुगेको थियो ।

 

भाग्ने कुनै बाटो थिएन ।

 

मानिसहरू बालुवामा घुँडा टेके ।

 

हात उठाए ।

 

प्रकाश पनि त्यही अवस्थामा थियो—थकित, चोटिल, पूर्ण रूपमा खाली ।

 

---

 

उनीहरूलाई सवारीमा हालियो ।

 

हात बाँधिएको थियो ।

 

कोही बोल्न सक्दैनथ्यो ।

 

यो क्षणमा अमेरिका सपनाबाट वास्तविक नियन्त्रणमा प्रवेश भयो ।

 

---

 

डिटेन्सन सेन्टर भित्र वातावरण चिसो थियो ।

 

धातुको कोठा, सीमित प्रकाश, र लगातार निगरानी ।

 

खाना न्यूनतम । पानी सीमित । निद्रा अस्थिर ।

 

मानिसहरूलाई नामले होइन, नम्बरले बोलाइन्थ्यो ।

 

---

 

प्रकाशले झ्यालविहीन कोठामा समय गुमायो ।

 

दिन हो कि रात हो थाहा हुँदैनथ्यो ।

 

मानसिक थकान शारीरिक थकानभन्दा गहिरो थियो ।

 

उसले बारम्बार एउटै कुरा सोच्थ्यो—

 

“यो नै अमेरिका हो ?”

 

---

 

अर्को चरणमा असाइलम प्रक्रिया सुरु भयो ।

 

प्रश्नहरू सोधिए—

 

“किन आउनुभयो ?”

 

“कसरी आउनुभयो ?”

 

“प्रमाण के छ ?”

 

प्रकाशसँग प्रमाण थिएन—केवल कथा थियो ।

 

तर कथामा कानुनी प्रमाण थिएन ।

 

---

 

केही हप्तापछि निर्णय आयो ।

 

“Claim denied.”

 

अस्वीकृत ।

 

त्यो शब्दले कुनै ठूलो आवाज गरेन, तर भित्र सबै कुरा रोकियो ।

 

---

 

डिपोर्टेसन प्रक्रिया सुरु भयो ।

 

जहाँबाट आएको थियो, त्यही फर्काउने ।

 

मेक्सिको हुँदै, ल्याटिन अमेरिका हुँदै, वा सिधै ।

 

तर दिशा स्पष्ट थियो—फर्किनु ।

 

---

 

त्यही समयमा प्रकाशले अन्य नेपालीहरूसँग कुरा गर्‍यो ।

 

कसैले भन्यो—

 

“हामी त अमेरिका पुग्यौं जस्तो लाग्थ्यो…”

 

तर अर्कोले ठाडो जवाफ दियो—

 

“यो अमेरिका होइन, यो अन्त्य हो।”

 

---

 

प्रकाश चुप बस्यो ।

 

उसको मनमा घरको अनुहार आयो—सुमित्रा, छोरी, ऋण, गाउँ ।

 

र त्यहीसँगै भारत, रूस, स्पेन, डेरियन, मरुभूमि—सबै दृश्य एकै ठाउँमा मिसिए ।

 

---

 

उसले झ्यालबाट बाहिर हे¥यो ।

 

दूर टाढा शहरको बत्ती देखिन्थ्यो ।

 

त्यो अमेरिका थियो ।

 

तर उसलाई त्यहाँ पुग्ने अधिकार थिएन ।

 

---

 

उसले बिस्तारै भन्यो—

 

“अमेरिका भनेको यहाँ होइन रहेछ…”

 

कोही सुनिरहेको थिएन ।

 

---

 

त्यही रात, डिपोर्टेसनको सूची तयार भयो ।

 

प्रकाशको नाम त्यही सूचीमा थियो ।

 

अब यात्रा समाप्त हुँदै थियो ।

 

तर कथाको अन्त्य अझै बाँकी थियो—घर फर्किने, र टुटेको सपनासँग बाँच्ने संघर्ष ।

 

८: डिपोर्टेसन र फर्किने पीडा

 

डिटेन्सन सेन्टरबाट बाहिर निकाल्दा प्रकाशको शरीर पहिले जस्तो थिएन । तौल घटिसकेको थियो, अनुहार खसिसकेको, आँखामा निरन्तर थकान ।

 

उसलाई अरू नेपालीसँगै एउटै सूचीमा राखिएको थियो । केही बोल्दैनथे । कसैले आँखा पनि उठाउँदैनथे ।

 

यो समूह अब “यात्री” थिएन, “डिपोर्टी” थियो ।

 

---

 

चार्टर्ड फ्लाइटको दिन उनीहरूलाई हातहतियारधारी सुरक्षाबीच विमानतर्फ लगियो ।

 

कहिलेकाहीँ समूह ३०–४० जना, कहिलेकाहीँ ७० भन्दा बढी । सबै एउटै अवस्थामा—चुप, थकित, अपमानित ।

 

विमानभित्र सिट बेल्टभन्दा बढी मौनता बाँधिएको थियो ।

 

---

 

उडान सुरु हुँदा प्रकाशले झ्यालबाट बाहिर हे¥यो ।

 

उसले त्यही बाटो सम्झियो जसबाट आएको थियो—भारत, रूस, स्पेन, बोलिभिया, डेरियन, मरुभूमि, मेक्सिको ।

 

सबै कुरा एउटै चक्र जस्तो लाग्यो—जसको अन्त्य सुरुमा फर्किनु मात्र रहेछ ।

 

---

 

नेपालमा अवतरण हुँदा बिहान थियो ।

 

तर त्यो बिहान स्वागतको थिएन ।

 

विमानस्थल बाहिर केही सरकारी अधिकारी, केही पत्रकार, र केही परिवारका सदस्यहरू थिए ।

 

तर धेरै अनुहारहरू लुकेका थिए ।

 

---

 

प्रकाश बाहिर निस्कँदा आमाको अनुहार देखेन ।

 

सुमित्रा मात्र थिइन्—चुप, थकित, आँखा गहिरो ।

 

छोरी उनको हात समातेर उभिएकी थिई ।

 

प्रकाश केही बोल्न सकेन ।

 

किनभने बोल्नका लागि शब्द बाँकी थिएन ।

 

---

 

घर फर्किँदा बाटो पहिचान गर्न गाह्रो भयो ।

 

घर उही थियो, तर ऊ उही थिएन ।

 

बाबुको अनुहार झन् बूढो देखिन्थ्यो । आमाको आँखा सुकिसकेको थियो ।

 

घरभित्र मौनता थियो—जसले प्रश्न पनि गर्दैनथ्यो ।

 

---

 

तर समस्या घरमै रोकिएन ।

 

एजेन्ट रमेश फेरि सम्पर्कमा आयो ।

 

फोनमा चिसो स्वर—

 

“तिमी फर्कियौ भनेको राम्रो हो । अब बाँकी पैसा तिर्नू ।”

 

प्रकाश चुप बस्यो ।

 

अर्को धम्की आयो—

 

“नत्र तिमी कहाँ गयौ, के भयो—सबै सार्वजनिक गरिदिन्छु ।”

 

---

 

गाउँमा हल्ला फैलियो ।

 

“अमेरिका पुग्न नसकेर फर्कियो ।”

 

“ऋण लिएर गयो, केही पनि ल्याएन ।”

 

कतिपयले सहानुभूति दिए, तर धेरैले दूरी बनाए ।

 

सुमित्रा सामाजिक रूपमा अलग हुन थालिन् ।

 

कसैले बोल्दैनथे, कसैले बोल्न चाहँदैनथे ।

 

---

 

प्रकाशको स्वास्थ्य बिग्रँदै गयो ।

 

रातमा निद्रा लाग्दैनथ्यो ।

 

डेरियनको जंगल, मरुभूमि, सीमा बत्तीहरू—सबै सपनामा आउँथे ।

 

कहिलेकाहीँ उसलाई लाग्थ्यो—ऊ अझै पनि यात्रा मै छ ।

 

---

 

सुमित्रा दिनभर काम खोज्थिन् ।

 

छोरीलाई स्कूल पठाउने पैसा थिएन ।

 

ऋणको ब्याज बढ्दै गयो ।

 

घरको अवस्था कमजोर हुँदै गयो ।

 

तर उनले कसैलाई दोष दिइनन्—किनभने दोषभन्दा ठूलो थकान थियो ।

 

---

 

त्यही समयमा सरकारी कार्यालयमा अर्को बैठक बसिरहेको थियो ।

 

वैदेशिक रोजगार विभाग, प्रहरी, र मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोका अधिकारीहरू उपस्थित थिए ।

 

नक्सामा उही बाटो देखाइयो—

 

नेपाल → भारत → रूस → स्पेन → बोलिभिया → पेरु → इक्वेडर → कोलम्बिया → पानामा → डेरियन → मध्य अमेरिका → मेक्सिको → अमेरिका

 

एक अधिकारीले भन्यो—

 

“यो केवल एउटा केस होइन । यो नेटवर्क हो ।”

 

अर्कोले थप्यो—

 

“तर रोक्न सकिँदैन । मान्छे आफैँ जान चाहन्छ ।”

 

---

 

कागजहरू थपिए, रिपोर्टहरू बने ।

 

तर बाहिर प्रकाश जस्ता हजारौं युवाहरू अझै पनि अमेरिकाको सपना देखिरहेका थिए ।

 

---

 

प्रकाश घरको छतमा बसेको थियो ।

 

उसको हात काँपिरहेको थियो ।

 

उसले सुमित्रालाई हेर्‍यो ।

 

“म जानु गलत थियो ?” उसले बिस्तारै सोध्यो ।

 

सुमित्रा केही बोलेनन् ।

 

किनभने उत्तर पनि थकित थियो ।

 

---

 

बाहिर गाउँको हावा चलिरहेको थियो ।

 

तर प्रकाशभित्रको यात्रा अझै समाप्त भएको थिएन ।

 

किनभने फर्किनु कहिल्यै अन्त्य हुँदैन—यो केवल अर्को प्रकारको संघर्षको सुरुवात हुन्छ ।

 

९: जागरण र संघर्ष

 

फर्किएपछि प्रकाश केही समय पूर्ण रूपमा मौन रह्यो । उसले न काम खोज्यो, न सामान्य जीवनतर्फ फर्किन सक्यो । शरीरभन्दा गहिरो घाउ मनमा थियो—डेरियन, मरुभूमि, सीमा, डिटेन्सन सेन्टर सबै एकै ठाउँमा मिसिएर आउने ।

 

त्यही मौनताभित्रबाट बिस्तारै एउटा समूह बन्यो ।

 

“अमेरिका डोनकी रुट पीडित समूह ।”

 

प्रकाशसँगै फर्किएका केही युवाहरू—कोही अपाङ्ग बनेका, कोही ऋणमा डुबेका, कोही मानसिक रूपमा अस्थिर—सबै एउटै कुरा लिएर उठे: अब अरूलाई त्यही बाटोमा जान नदिनू ।

 

---

 

पहिलो बैठक एउटा सानो कोठामा भयो ।

 

भित्तामा मेक्सिकोको सीमा, डेरियन ग्याप र यात्राका नक्सा टाँसिएका थिए ।

 

एकले भन्यो—

 

“हामी बाँचेका छौँ, तर धेरै मरेका छन् ।”

 

अर्कोले थप्यो—

 

“हामी बोल्दैनौँ भने फेरि अर्को समूह हराउँछ ।”

 

प्रकाश पहिलोपटक सार्वजनिक रूपमा बोल्यो—

 

“हामीलाई अमेरिका बेचियो । सपना होइन, बाटो बेचियो ।”

 

---

 

मिडियामा उनीहरूको कथा आउन थाल्यो ।

 

टेलिभिजन, अनलाइन पोर्टल, रेडियो—सबैतिर एउटै प्रश्न—

 

“किन नेपाली युवा यस्तो जोखिमपूर्ण बाटो रोज्छन् ?”

 

तर जवाफ सरल थिएन ।

 

बेरोजगारी, दलाल, सामाजिक दबाब, र “विदेश नै सफलता” भन्ने मानसिकता—सबै मिसिएको संरचना थियो ।

 

---

 

सरकारी तहमा बैठक बोलाइयो ।

 

परराष्ट्र मन्त्रालय, श्रम मन्त्रालय, वैदेशिक रोजगार विभाग, र प्रहरीका प्रतिनिधिहरू एउटै टेबलमा बसे ।

 

प्रकाश र समूह पनि त्यही बैठकमा थिए ।

 

एक अधिकारीले भन्यो—

 

“अवैध मार्ग रोक्न अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक छ ।”

 

प्रकाशले बीचमै भन्यो—

 

“रोक्नुभन्दा पहिले, किन मान्छे जान बाध्य हुन्छन्, त्यो बुझ्नुपर्छ ।”

 

मौनता छायो ।

 

---

 

नेपाल प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरोले नक्सा र रुटहरू देखायो ।

 

एजेन्ट नेटवर्क, अन्तरदेशीय ट्रान्जिट, फर्जी कागजात, र “डोनकी रुट” भनिने अवैध मार्गहरू ।

 

एक अनुसन्धान अधिकृतले भने—

 

“यो केवल एजेन्ट होइन, पूरा सिस्टम हो ।”

 

तर सिस्टम बदल्न सजिलो थिएन ।

 

---

 

त्यही क्रममा केही एजेन्टहरूको नाम बाहिर आउन थाल्यो ।

 

रमेश जस्ता स्थानीय दलालहरू, अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्कसँग जोडिएका मध्यस्थहरू, र पैसाको लेनदेनका तहहरू उजागर हुन थाले ।

 

तर पक्राउ मात्र समाधान थिएन—किनभने नयाँ एजेन्टहरू तुरुन्तै जन्मिरहेका थिए ।

 

---

 

उता सुमित्रा पनि सार्वजनिक रूपमा बोल्न थालिन् ।

 

एक सामुदायिक कार्यक्रममा उनले भनिन्—

 

“मेरो श्रीमान् सपना लिएर गए । फर्किँदा केवल ऋण र पीडा लिएर आए ।”

 

उनको आवाज काँपिरहेको थियो, तर तथ्यपरक अनि स्पष्ट थियो ।

 

“सपनाले परिवार सिध्याउँछ, जब त्यो सपना बेचिन्छ ।”

 

---

 

त्यो वाक्यले हलमा मौनता ल्यायो ।

 

कतिपय महिलाहरू रुन थाले ।

 

कतिपयले टाउको झुकाए ।

 

किनभने त्यो कथा उनीहरूको पनि थियो ।

 

---

 

प्रकाश र समूहले गाउँ–गाउँमा सचेतना अभियान सुरु गरे ।

 

युवाहरूसँग भेट, स्कूलमा छलफल, स्थानीय कार्यक्रमहरू ।

 

उनीहरूले नक्सा देखाउँथे—कसरी नेपालबाट अमेरिका पुग्ने “सपना” वास्तवमा हजारौँ जोखिमको शृङ्खला हो ।

 

---

 

तर संघर्ष सजिलो थिएन ।

 

केहीले उनीहरूलाई “नकारात्मक प्रचार” भने ।

 

केही एजेन्टहरूले धम्की दिए ।

 

सामाजिक दबाब अझै थियो—

 

“विदेश नगए के गर्ने त ?”

 

---

 

तर प्रकाश अब पुरानो प्रकाश थिएन ।

 

उसले एउटा भाषणमा भन्यो—

 

“हामीलाई रोक्न सकिँदैन । तर हामीलाई सचेत बनाउन सकिन्छ ।”

 

---

 

सरकारी अधिकारीहरूसँग दोस्रो बैठक भयो ।

 

यसपटक केही प्रस्तावहरू आए—

 

पूर्व-प्रस्थान काउन्सेलिङ कडा बनाउने

अवैध रुटबारे सचेतना अभियान

एजेन्ट र नेटवर्कमाथि निगरानी

पीडित पुनःस्थापना कार्यक्रम

 

तर कार्यान्वयन अझै अनिश्चित थियो ।

 

---

 

राति घर फर्किँदा प्रकाशले सुमित्रालाई हे¥यो ।

 

दुवै चुप थिए ।

 

तर त्यो चुप्पी अब पहिले जस्तो खाली थिएन ।

 

त्यो चुप्पीभित्र बुझाइ थियो—अर्को यात्रा अब बाहिर होइन, भित्रबाट सुरु हुनुपर्छ ।

 

---

 

बाहिर गाउँमा बत्तीहरू बलेका थिए ।

 

कतै नयाँ युवा अझै पनि मोबाइलमा “अमेरिका सपना” हेर्दै थिए ।

 

तर कतै अर्को समूह अब सचेत हुँदै थियो ।

 

दुई संसार सँगै चलिरहेको थियो ।

 

---

 

प्रकाशले बिस्तारै भन्यो—

 

“हामी रोक्न सक्छौँ… सबैलाई होइन, तर केहीलाई ।”

 

र त्यो “केही” नै परिवर्तनको पहिलो चरण थियो ।

 

१०: यथार्थको आह्वान

 

समय बित्दै जाँदा प्रकाशको जीवन फेरि पूर्ण रूपमा उस्तै भएन । फर्किएर आएको मान्छे मात्र होइन, परिवर्तन भएको मान्छे बन्यो ।

 

उसको बोलीमा अब डर थिएन, तर कठोर अनुभवको वजन थियो ।

 

उनी अब चुप बस्न सक्दैनथे ।

 

---

 

शहरको एउटा हलमा युवाहरू भेला भएका थिए ।

 

कोही विदेश जाने तयारीमा, कोही एजेन्टसँग कुरा गरिरहेका, कोही “डोनकी रुट” सुन्न चाहिरहेका ।

 

त्यही बीच प्रकाश मञ्चमा उभिए ।

 

उसको शरीर अझै कमजोर थियो, तर आवाज स्थिर ।

 

उसले भन्यो—

 

“अमेरिका सपना होइन । त्यो धेरैका लागि नरकको बाटो हो ।”

 

---

 

हलमा सन्नाटा छायो ।

 

उसले अगाडि बढ्दै भन्यो—

 

“मैले डेरियन ग्याप पार गरेको छु । मैले मान्छे हराएको देखेको छु । मैले सीमा होइन, मृत्यु देखेको छु ।”

 

उसको आवाज केही क्षण रोकियो ।

 

“यो बाटो पैसा कमाउने होइन… जीवन गुमाउने बाटो हो ।”

 

---

 

स्क्रिनमा नक्सा देखाइयो—नेपालदेखि अमेरिका पुग्ने अवैध रुट ।

 

प्रत्येक देशको नाम अब यात्राको प्रतीक होइन, जोखिमको सूची थियो ।

 

भारत, रूस, स्पेन, बोलिभिया, पेरु, इक्वेडर, कोलम्बिया, पानामा, डेरियन, मध्य अमेरिका, मेक्सिको ।

 

---

 

त्यसपछि सरकारले केही कदमहरू अघि सारेको देखाइयो ।

 

पूर्व-प्रस्थान सचेतना कक्षा अनिवार्य बनाइयो ।

 

एजेन्टहरूमा कडा निगरानी सुरु भयो ।

 

अवैध रुटबारे कडा कानुनी प्रावधान ल्याइयो ।

 

वैध अध्ययन र श्रम अवसर विस्तार गर्ने नीति बनाइयो (कल्पित सुधार) ।

 

---

 

एक सरकारी अधिकारीले भन्यो—

 

“अब सपना बेच्ने होइन, अवसर दिने समय हो ।”

 

तर प्रकाशको नजर अझै गम्भीर थियो ।

 

उनी जान्दथे—नीति मात्र पर्याप्त हुँदैन, सोच बदलिनुपर्छ ।

 

---

 

सुमित्राले पनि त्यस मञ्चमा बोलिन् ।

 

उनले भनिन्—

 

“मेरो श्रीमान् सपना लिएर गएका थिए । फर्किँदा तिनको शरीर मात्र होइन, हाम्रो जीवन पनि टुक्रिएको थियो ।”

 

उनको आवाज स्थिर थियो।

 

“अब अरूको घर नबिग्रियोस् ।”

 

---

 

कार्यक्रमको अन्त्यमा ठूलो स्क्रिनमा सन्देश देखियो—

 

“७० लाख–१ करोड तिरेर डेरियन जङ्गलमा लास बन्नुको साटो नेपालमै मेहनत गरौं ।”

 

“अवैध बाटो = जीवनको अन्त्य ।”

 

“सुरक्षित र वैध रोजगारी नै समाधान हो ।”

 

---

 

प्रकाश अन्तिम पटक दर्शकहरूतर्फ फर्किए ।

 

उसले भन्यो—

 

“यदि मैले त्यो बाटो नदेखेको भए, सायद म पनि अझै सपना देखिरहेको हुन्थेँ ।”

 

क्षणभर रोकिएर उसले थप्यो—

 

“तर त्यो सपना होइन रहेछ… त्यो जाल रहेछ ।”

 

---

 

हलमा ताली बजेन ।

 

तर धेरै अनुहारहरू सोचमा डुबेका थिए ।

 

कतिपय डराएका थिए ।

 

कतिपयले पहिलोपटक प्रश्न गरेका थिए ।

 

---

 

बाहिर साँझ परेको थियो ।

 

सडकमा फेरि मोबाइल स्क्रिनहरू चम्किरहेका थिए—विदेश, अमेरिका, डलर ।

 

तर त्यो रात केही युवाहरूले स्क्रिन बन्द गरे ।

 

---

 

प्रकाश घर फर्किँदै गर्दा आकाश हे¥यो ।

 

अब आकाश डराउने ठाउँ थिएन ।

 

यो सम्झाउने ठाउँ थियो ।

 

---

 

कथा त्यहीँ सकिन्छ जहाँ चेतना सुरु हुन्छ ।

 

र सन्देश स्पष्ट थियो—

 

अमेरिका सपना होइन, सावधानीबिना मृत्युको बाटो हो ।

 

२०८३ बैशाख ३०

विजु सुवेदी विजय