( A gate-way to interact with Biju Subedi "BIJAY" )

 माटोले कुर्दै गरेका पाइला ––– थाकेको विहान कस्तो हुन्छ ? दिन धुम्मिए भने के हुन्छ ? सायद यी दुबैमा प्रकाशको कमी हुन्छ होला, सायद ओस लाग्छ होला, उज्यालोमा । आजकल दिउँसो किन धुम्मिएको हुन्छ ? उसले उत्तर पाउन सक्दैन । सायद छर्लङ्ग, स्पष्ट घाम देख्न नपाएको जुगौँ भएजस्तो लाग्छ । सायद यस्तै निराश छ रमेशको जीवनमा । जति कोसिस गरे पनि बहार आउन सकिरहेको थिएन । रातलाई त झन् उज्यालोमा ल्याउन उज्यालोका लागि कृत्तिमताको पखेरु बाँध्न पर्ने रहेछ । बसपार्कको रात सधैं जस्तै उज्यालो थियो, तर त्यो उज्यालोमा न्यानोपन थिएन । ट्युबलाइटको सेतो रुखो प्रकाशले मान्छेहरूलाई जिउँदोभन्दा बढी थाकेका देखाउँथ्यो । भीड थियो, तर कोही कसैसँग थिएन । रमेश आफ्नो खुट्टातिर हेर्दै उभिएको थियो । नयाँ जुत्ता । बजारबाट किनेको सबैभन्दा महँगो सामान यही थियो । छालाको चमक अझै मरेको थिएन तर त्यो जुत्ताभित्रका खुट्टा भने पुराना थिए — गहिरा चिरा, पुराना घाउका दाग, र लामो समय उभिएर काम गरेको कडा छाला । उसको काँधमा झोला थियो । हेर्दा बलियो, भरिएको । भित्र कपडा कम, कागज धेरै । म्यानपावरको रसिद । मेडिकल रिपोर्ट । लोनको सम्झौता । पासपो...

 नयाँ र पुरानो बीचः जनताको निर्णायक क्षण चिया पसलको कुना । एक जना भन्छ , “विदेश धेरै माथि गइसक्यो ।” अर्कोले हाँसो होइन, सास फेर्छ । “माथि गइसक्यो भने तल को छ त ?” पहिलोले औँला टेबलमा ठोक्छ । “हाम्रो देशलाई पनि त्यहाँसम्म पु¥याउने ध्येय भएको मान्छे चाहिन्छ । विदेश जानु नपर्ने वातावरण बनाउने । रोजगार दिने ।  गाउँ विकास गर्ने ।” छेउको कुर्सीबाट तेस्रो आवाज आउँछ —शान्त तर चिरिने खालको । “त्यो ध्येय कसको हो ? उसको कि तिम्रो ?” पहिलो अलमलिन्छ । “नेताकै हो नि ।” तेस्रो हाँस्दैन । “नेताले ध्येय बोल्छ , तर तिमीले सपना सुम्पिन्छौ । फरक बुझ्यौ ?” केही छिन मौनता । चियाको कप चिसिँदै जान्छ । अर्को मान्छे भन्छ । “हामी विदेश जानु नपरोस् भनेर भोट हाल्छौँ, उनीहरू हामी विदेश गएको पैसाले चुनाव जित्छन् ।” त्यो वाक्यमा कसैले ताली पाउँदैन तर सबैले सुन्छन् । “हामी विकास खोज्दै भोट दिन्छौँ, तर भोट दिनु अघि नै देश हामीबाट बाहिरिइसकेको हुन्छ ।” अर्कोले भन्छ , “तर यो कमजोरी नै शक्तिशाली छ , किनकि यही भ्रम लाखौँको साझा भ्रम हो कि नेताले केही गर्छ कि भन्ने । भन त आजसमम नेताले केही गरेको छ ? केही गरेका भए ...

 कथा ः— “जुत्ता र राज्यः गोली बाँच्यो, मान्छे थलियो” – “जुत्ता” → प्रतीक, प्रचार, भाइरल छवि – “राज्य” → जिम्मेवारी, शक्ति, बहिरोपन – “गोली बाँच्यो” → हिंसाको निरन्तरता – “मान्छे थलियो” → वास्तविक पीडितको अवस्था “युद्धले नबचाएको मान्छेलाई शान्तिले पनि बचाएन ।” प्रकाशलाई यो वाक्य कसैले सुनाएको थिएन । यो वाक्य उसको खुट्टामा अड्किएको थियो—गोलीभन्दा गह्रौँ भएर । अस्पतालको बेड चिसो थियो, रसियाको हिउँ सम्झाउने खालको । उसले आँखा बन्द गर्दा युक्रेनको जंगल आउँथ्यो, आँखा खोल्दा सरकारी अस्पतालको सेतो छत । फरक यत्ति थियो—त्यहाँ बन्दुक बाहिरबाट ताकिएको थियो, यहाँ बेवास्ता भित्रबाट । “रसियामा म भाडाको सिपाही थिएँ,” उसले आमालाई हेरेर भन्यो, “यहाँ त आफ्नै देशमा पनि भाडाकै जस्तो भएछु ।” आमा नन्दा केही बोलिनन् । उनी बोल्न चाहन्थिन्, तर अस्पतालको गल्लीले उनको आवाज थिच्थ्यो । हातमा रसिद थियो—एक होइन, धेरै । तल झर्नुपथ्र्यो, फेरि माथि उक्लिनुपथ्र्यो । खुट्टा दुख्थ्यो, तर गुनासो गर्न मिल्दैनथ्यो । किनकि यहाँ गुनासो उपचारको सूचीमा पर्दैन । “छोरा,” उनले बिस्तारै भनिन्, “रसियामा फोन नआउँदा डर लाग्थ्यो । यहा...

  पौराणिक कथा :— कर्णको डायरी : युद्ध सकिँदैन, सास सुरु हुन्छ ।  “विजयः लिख्यते, प्राणो न गण्यते ।” (इतिहास लेखिन्छ, तर सास गनिँदैन ।) यो सूत्र — युद्धको घोषणाभन्दा गहिरो, — विजयको जयघोषभन्दा कठोर, — धर्मको भाषाभन्दा मौन छ । महाभारतको अन्तर्दृष्टि — कर्णको डायरी महाभारत—सधैं पाण्डव र कौरवको द्वन्द्वको कथा भनि सुनाइन्छ तर यदि तपाईंले केवल झण्डा र रणघोषको आवाज मात्र सुन्नुभयो भने, तपाईंले युद्धको आधा अस्तित्व मात्र देख्नु भएको छ । युद्धको अँध्यारो कोठामा, जहाँ घोडाहरू चुपचाप सास फेर्छन्, रथहरू खाली मैदानमा अड्किन्छन्, त्यो ठाउँमा सैनिकहरूको मौन इतिहास लेखिन्छ । मृत्युको दृश्यमात्र हेरे नहुने रहेछ । कर्णको डायरीले हामीलाई त्यसै कोठामा प्रवेश गराउँछ । यहाँ पाण्डव र कौरवको प्रत्यक्ष छवि मात्र होइन; यहाँ छ— ३२, ३३, ३४, ३५, ३६ नम्बरका प्रतिनिधि सैनिकहरू, ती हरेक सैनिकको व्यथा बोल्छ । जसको अस्तित्व युद्धले कहिल्यै गन्न सकेन तर उनीहरूको सास, करुणा, पीडा र प्रतिरोधले नै यो युद्धको वास्तविक रेखा बनायो । ––– मौन विम्ब र युद्धभन्दा परको दृष्टि वाणको श्ययामा पनि भीष्मको पीडा, अक्सिजनबिना ढल...