“लाज होइन, उपचार : पचासपछि प्रोस्टेट जागरण कथा”
“लाज होइन, उपचार : पचासपछि प्रोस्टेट जागरण कथा”
हिउँ पग्लिएर बग्न थालेको पहाडी
खोलाजस्तै, मानव
जीवन पनि समयसँगै परिवर्तन हुँदै बगिरहन्छ । सुरुवातमा त्यो खोलो स्पष्ट, तेज र निर्भय हुन्छ—ढुंगा, जरा र पहाड छिचोल्दै आफ्नो बाटो आफैँ बनाउँछ । तर जति-जति वर्षहरू
थुप्रिँदै जान्छन्, त्यही
खोलो अलि अलि सुस्त हुन्छ, किनारहरू
चौडा हुँदै जान्छन्, र
पानीको चाल पहिले जस्तो तीव्र रहँदैन । मानव शरीर पनि त्यही प्रकृतिको नियमबाट अलग
छैन । विशेषगरी पुरुष जीवनको एउटा निश्चित मोडपछि—जसलाई पचास वर्षको ढोका भनिन्छ—शरीरभित्र पनि परिवर्तनका अदृश्य लहरहरू चल्न थाल्छन् । ती लहरहरू
बाहिरबाट देखिँदैनन्, तर
भित्रभित्रै जीवनको प्रवाहलाई असर गर्न थाल्छन् ।
वनको बीचमा उभिएको पुरानो रुखजस्तै, मानिसको शरीर पनि वर्षौंको अनुभव, श्रम र समय बोकेर उभिएको हुन्छ ।
बाहिरबाट त्यो रुख अझै बलियो देखिन सक्छ, तर भित्रका जराहरूमा परिवर्तन सुरु भइसकेको हुन्छ । कतिपय परिवर्तन
प्राकृतिक हुन्छन्, तर
केही परिवर्तनहरू चेतना नहुँदा समस्यामा रूपान्तरित हुन्छन् ।
प्रोस्टेट ग्रन्थि पनि त्यही अदृश्य तर
महत्वपूर्ण संरचना हो, जसले
उमेरसँगै आफ्नो स्वरूप बदल्न थाल्छ । तर धेरैजसो मानिसहरू यसको संकेतलाई पहाडी
हावामा हराउने कुहिरोजस्तै हल्का सम्झेर बेवास्ता गर्छन् । सुरुमा त्यो कुहिरो
सानो देखिन्छ, तर
समयमै ध्यान नदिँदा त्यसले सम्पूर्ण दृश्य ढाकिदिन्छ ।
यही मौन परिवर्तन, यही बेवास्ता र यही लाजको आवरणभित्र
लुकेको स्वास्थ्य यथार्थलाई उजागर गर्ने उद्देश्यले यो कथा सुरु हुँदैछ । यहाँ
रोगलाई मात्र होइन, मानिसको
सोच, संस्कार र
समाजको मौनतालाई पनि उजागर गर्ने प्रयास गरिएको छ ।
किनकि प्रकृतिले जस्तै शरीरले पनि
संकेत दिन्छ—पहिले
हल्का, त्यसपछि स्पष्ट, र अन्ततः अनिवार्य चेतावनीका रूपमा ।
तर प्रश्न यही हो—मान्छेले
ती संकेत सुन्छ कि सुन्दैन ?
“लाज होइन, उपचार
: पचासपछि प्रोस्टेट जागरण कथा”
त्यही मौन संकेतलाई बुझ्ने, समयमै सचेत हुने र जीवनलाई पुनः व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउने यात्राको
कथा हो ।
१ : पचासको ढोका
काठमाडौंको एउटा पुरानो सरकारी
क्वार्टर । साँझको समय । आँगनमा रंगीन बत्ती झुन्डिएका थिए । भित्रबाट हाँसो,
कराइ
र भाँडाकुँडाको आवाज मिसिएर आइरहेको थियो । आज रामबहादुरको पचपन्नौँ जन्मदिन थियो
।
“बुबा, केक काट्ने बेला
भयो !”
छोरा अमोदले मोबाइल समाउँदै करायो ।
रामबहादुर मुस्कुराए । निधारका चाउरी
अझ गहिरा देखिन्थे । सरकारी कार्यालयमा तीस वर्ष बिताएका उनी अब अवकाश नजिक थिए ।
घरमा सबैले उनलाई हँसिलो मान्थे, तर केही महिनायता उनीभित्र एउटा अनकही
असहजता पलाइरहेको थियो ।
केक काटियो । नातिनीले गालामा क्रिम
दलिदिँदा सबै हाँसे ।
सीताले प्लेटमा पनिर थप्दै भनिन्—
“आज
त अलिकति रमाइलो गर्नुपर्छ नि, बूढा भइसक्नुभयो भनेर यस्तो गम्भीर !”
“ए, बूढो होइन अझै
जवान छु,” रामबहादुरले ठट्टा गरे ।
तर ठट्टाको बीचमै उनको अनुहार एकछिन
कस्सियो । पेटमुनि हल्का चाप महसुस भयो ।
रात ढल्दै गयो । पाहुनाहरू फर्किए । घर
शान्त भयो ।
---
मध्यरात ।
रामबहादुर फेरि बिउँझिए ।
उनले घडी हेरे— रातको साढे एक ।
“फेरि पिसाब...” उनी बर्बराए ।
बिस्तारै उठेर बाथरूमतिर गए । पिसाब
लागेजस्तो धेरै, तर निस्कियो थोरै । धार पनि कमजोर । धेरैबेर कुर्दा
मात्रै केही थोपा झर्थे ।
उनले लामो सास फेरे ।
“के भयो ?” सीताले निद्रैमा
सोधिन् ।
“केही होइन... पानी धेरै पिएछु ।”
तर त्यो रात मात्र होइन । उनी तीनपटक
उठे । बिहान उठ्दा आँखा सुन्निएका थिए ।
---
भोलिपल्ट कार्यालयमा पनि उस्तै भयो ।
फाइल हेर्दाहेर्दै उनलाई फेरि पिसाब
लाग्यो । शौचालय गए । फर्किए । दस मिनेट नबित्दै फेरि त्यही अनुभूति ।
सहकर्मी खड्काले हाँस्दै भने— “के
हो रामबहादुरजी, धेरै चिया खानुभयो कि ?”
रामबहादुर पनि हाँसेझैँ गरे । “उमेर
हुँदै गयो नि, मेसिन पुरानो भयो ।”
तर मनभित्र डर थियो ।
किन यस्तो भइरहेको थियो ?
---
साँझ घर फर्किँदा उनी थाकेका देखिन्थे
।
सीताले खाना पस्किँदै भनिन्— “आजकाल
तपाईं रातभर उठिरहनुहुन्छ । चिनी बढेको हो कि ?”
“के थाहा... उमेर भयो होला ।”
“जाँच गराउनुपर्छ कि ?”
रामबहादुर झर्किए— “सामान्य
कुरामा अस्पताल कुद्नुपर्छ र ?”
सीता चुप भइन् ।
खाना खाइसकेपछि रामबहादुरले चुरोट
सल्काए । त्यसपछि एक पेग रक्सी पनि थपे । टेलिभिजनमा समाचार चलिरहेको थियो—
“वीर अस्पतालमा दैनिक सयौँ पुरुष
प्रोस्टेट समस्यासहित उपचारका लागि आउने गरेका छन्...”
रामबहादुरले एकछिन समाचारतिर हेरे ।
त्यसपछि तुरुन्तै च्यानल फेरिदिए ।
“यस्ता कुरा सुनेपछि झन् रोग लाग्छ,”
उनले
बनावटी हाँसो गरे ।
तर भित्र कताकता उनलाई आफ्नै कथा
सुनाइरहेजस्तो लागिरहेको थियो ।
---
केही दिनपछि कार्यालयको बैठक थियो ।
सबै कर्मचारी गम्भीर भएर बसेका थिए । हाकिम बजेटबारे बोलिरहेका थिए । तर
रामबहादुरको ध्यान त्यता थिएन । उनलाई लगातार पिसाब लागेको अनुभूति भइरहेको थियो ।
उनले धेरै बेर रोक्ने प्रयास गरे ।
पसिना आउन थाल्यो । अन्ततः उनी अनुमति नै नलिई बैठकबाट बाहिरिए । शौचालय
पुग्दा उनलाई आफ्नै शरीरमाथि रिस उठ्यो ।
“यो के भइरहेको छ मलाई ?”
धार फेरि कमजोर थियो । अधुरो अनुभूति । पिसाब
सकेजस्तो लागे पनि फेरि लागिरहेको महसुस । ऐनामा आफ्नो अनुहार हेर्दा उनले
पहिलोपटक आफू साँच्चै बूढो हुँदै गएको अनुभव गरे ।
---
त्यो रात उनी छतमा गएर बसिरहेका थिए ।
टाढा शहरका बत्तीहरू टिम्टिमाइरहेका थिए ।
अमोद माथि आयो । “बुबा, सबै ठीक छ ?”
“ठीकै छ।”
“तपाईं आजकाल धेरै चुपचाप हुनुहुन्छ ।”
रामबहादुर केहीबेर मौन रहे । त्यसपछि
बिस्तारै बोले— “अमोद... उमेर बढेपछि शरीरले धोका दिन
थाल्दोरहेछ ।”
अमोदले बाबुतिर गम्भीर नजरले हेर्यो ।
“समस्या छ भने जाँच गराऔँ न । अहिले
उपचार नहुने रोग कमै छन् ।”
रामबहादुर हल्का मुस्कुराए, तर
त्यो मुस्कानमा डर मिसिएको थियो ।
उनलाई थाहा थिएन—
यो केवल सामान्य कमजोरी हो, कि
एउटा यस्तो समस्याको सुरुवात, जसले उनको आत्मसम्मान, निद्रा
र जीवनशैली सबै बदल्ने थियो ।
र तल कोठाभित्र, टेलिभिजनमा फेरि
समाचार बजिरहेको थियो—
“पचास वर्षपछि पुरुषहरूमा प्रोस्टेट
ग्रन्थि बढ्ने समस्या सामान्य भए पनि समयमै परीक्षण नगर्दा जटिलता निम्तिन सक्छ...”
रामबहादुर टाढा अन्धकारतिर हेर्दै
बसिरहे । उनी
अझै अस्पताल जान तयार थिएनन् । तर शरीरले भने बिस्तारै ढोका ढकढक्याउन
सुरु गरिसकेको थियो ।
---
जागरण टिप्स
५० वर्षपछि राति पटक–पटक
पिसाब लाग्नु, पिसाब कमजोर हुनु वा बारम्बार शौचालय जानुपर्ने
अवस्था सामान्य उमेर मात्र नभई प्रोस्टेट समस्याको संकेत पनि हुन सक्छ ।
लाज वा डरले परीक्षण ढिला गर्दा समस्या
जटिल बन्न सक्छ।
२ : लुकेका संकेतहरू
असारे झरी परेको बिहान थियो ।
काठमाडौंका सडकहरू हिलाम्मे थिए । बस
स्टपमा उभिएका मानिसहरू छाताभित्र आफूलाई सानो बनाएर जोगिन खोजिरहेका थिए ।
रामबहादुर कार्यालय जान हतारिँदै बस
चढे । भीड उस्तै थियो । कसैले झोला पेटमा ठोक्कायो, कसैले कुहिनो ।
उनी झ्यालछेउ उभिए ।
बस कलंकी काट्दै अगाडि बढ्दै थियो । तर
केही बेरमै रामबहादुरको अनुहार फेरिन थाल्यो । उनी असहज हुँदै खुट्टा चलाइरहेका थिए ।
“हे भगवान्... फेरि पिसाब...”
घरबाट निस्कँदा भर्खरै पिसाब फेरेका
थिए । तर अहिले फेरि अत्यधिक लागेको अनुभूति भइरहेको थियो ।
बस जाममा अड्कियो ।
घडीको सुई जति अघि बढ्थ्यो, उनको
छटपटी त्यति नै बढ्थ्यो । निधारमा पसिना देखिन थाल्यो ।
अन्ततः उनले सहचालकतिर हेरेर भने—
“भाइ, अलिकति रोकिदिन
मिल्छ ? अत्यावश्यक पर्यो...”
सहचालक झर्कियो— “अगाडि स्टपमै रोकिन्छ नि, काका
।”
तर रामबहादुरलाई प्रत्येक मिनेट त के
सेकेण्ड पनि भारी लागिरहेको थियो ।
---
कार्यालय पुगेपछि उनी सिधै शौचालयतिर
दौडिए ।
धेरै बेर उभिँदा बल्ल पिसाब सुरु भयो ।
त्यो पनि कमजोर धारामा । अन्त्यमा केही थोपा टपटप झर्थे ।
उनले झर्किएर भित्तामा हात ठोक्काए ।
“यस्तो पनि जीवन हुन्छ ?”
बाहिर निस्कँदा सहकर्मी खड्का हाँस्दै
भेटिए—
“आजकाल त तपाईंको कार्यालयभन्दा
शौचालयमा बढी ड्युटी रहेछ जस्तो छ नि !”
वरिपरि केही कर्मचारी हाँसे ।
रामबहादुर पनि जबर्जस्ती मुस्कुराए । तर
भित्र अपमानको झिल्को सल्कियो ।
---
त्यो दिन कार्यालयमा महत्त्वपूर्ण बैठक
थियो । हाकिम
बजेट विवरण पढिरहेका थिए । सबै चुपचाप थिए । तर रामबहादुर कुर्सीमा असहज भएर यताउता
सर्दै थिए । उनी ध्यान दिन खोज्थे, तर मन पिसाबमै
अड्किन्थ्यो ।
“अब उठूँ ? नउठूँ ? फेरि
सबैले के भन्लान् ?”
अचानक उनलाई पिसाब चुहिएजस्तो महसुस
भयो । उनी
झस्किए । बैठक
सकिन अझै बीस मिनेट बाँकी थियो । तर उनी बस्न सकेनन् ।
“सर, अलिकति बाहिर
जानुपर्यो,” भन्दै उनी हतारिँदै निस्किए ।
कोरिडोरमा पुग्दा उनको आत्मविश्वास
टुक्रिएको महसुस भयो ।
---
घर फर्किँदा उनी असामान्य रूपमा
चिडचिडे देखिन्थे ।
सीताले सोधिन्— “किन यस्तो थाकेजस्तो ?”
“अफिसको तनाव हो,” उनले
छोटो उत्तर दिए ।
त्यही बेला छोरा अमोद चिया लिएर आयो ।
“बुवा, तपाईंलाई केही
समस्या छ । लुकाएर के फाइदा ?”
रामबहादुर चुप ।
अमोद फेरि बोल्यो—
“राति पटक–पटक उठ्नुहुन्छ
। बाहिर जाँदा पनि समस्या हुन्छ । आज आमाले भन्नुभयो, तपाईं बैठक
छोडेर पटक–पटक निस्कनुहुन्छ रे ।”
रामबहादुरको स्वर कडा भयो—
“अब तिमीहरूले मेरो निगरानी गर्न थालेका
छौ ?”
“त्यस्तो होइन बुवा,” अमोद
शान्त रह्यो, “आजकाल प्रोस्टेट भन्ने समस्या धेरैलाई हुन्छ रे
। जाँच गराउँदा राम्रो होला ।”
“ए, केटाकेटीले
इन्टरनेटमा दुई कुरा पढेर डाक्टर बन्न खोज्ने !”
रामबहादुर रिसाए ।
“हामीले पनि जीवन बिताएका छौँ । सामान्य
कुरा हो यो ।”
अमोद चुप लाग्यो ।
तर सीताले बिस्तारै भनिन्—
“सामान्य भए तपाईं रातभर सुत्न किन
सक्नुहुन्न त ?”
त्यो प्रश्नले केही क्षण कोठा मौन भयो
।
---
रातको तीन बजे ।
घर शान्त थियो ।
तर रामबहादुर फेरि बाथरूमतिर
हिँडिरहेका थिए ।
धारा फेरि कमजोर ।
अन्त्यमा थोपा-थोपा ।
उनले आँखा चिम्लिए ।
अब उनलाई डर लाग्न थालेको थियो ।
एकछिनपछि उनी ऐनाअगाडि उभिए ।
कपालमा फुलेका सेता रौँ, थकित
आँखा, अनुहारको तनाव— सबैले एउटै कुरा भनिरहेका थिए—
“शरीरले संकेत दिइरहेको छ ।”
तर उनी अझै स्वीकार गर्न तयार थिएनन् ।
---
भोलिपल्ट बिहान अमोदले टेबलमा एउटा
अस्पतालको कार्ड राखिदियो ।
“बुवा, वीर अस्पतालका
युरोलोजिस्टको समय लिएको छु । एकचोटि मात्रै देखाइदिनुस् ।”
रामबहादुरले कार्ड उठाएर हेरे ।
त्यसमा लेखिएको थियो— “युरोलोजी
विभाग”
उनी केहीबेर चुप बसे । त्यसपछि
कार्ड टेबलमै उल्ट्याएर राखिदिए ।
“मलाई केही भएको छैन,” उनले
कठोर स्वरमा भने ।
तर त्यही क्षण, फेरि पिसाब
लाग्यो ।
र यसपटक उनी आफैँ आफ्नो शरीरसँग हार्दै
गएको अनुभव गर्दै थिए ।
---
जागरण टिप्स
बारम्बार पिसाब लाग्नु, राति
धेरै उठ्नुपर्नु, पिसाबको धारा कमजोर हुनु, अन्त्यमा
चुहावट हुनु वा पिसाब पूरा ननिख्रिएको महसुस हुनु प्रोस्टेट समस्याका प्रमुख संकेत
हुन सक्छन् ।
यी लक्षणलाई “सामान्य उमेर”
भनेर
बेवास्ता गर्दा रोग जटिल बन्न सक्छ।
३ : अस्पतालको भीड
भोरको काठमाडौं अझै पूर्ण रूपमा
ब्युँझिएको थिएन । तर वीर अस्पतालको परिसरमा भने मानिसहरूको भीड पहिले नै जमिसकेको
थियो ।
कोही रिपोर्ट बोकेर दौडिरहेका थिए । कोही
लाइनमा उभिएका । कोही बेन्चमा थकित अनुहार लिएर पालो कुर्दै । रामबहादुरले
अस्पतालको ठूलो भवनतिर हेरे । उनको मन भारी थियो ।
“यत्रो भीड...” उनले
बिस्तारै भने ।
छोरा अमोदले हात समात्दै भन्यो—
“डराउनुपर्ने केही छैन,
बुबा । एकपटक जाँच गराउँदा ढुक्क हुन्छ ।”
रामबहादुर केही नबोली अगाडि बढे ।
---
युरोलोजी ओपीडीको बाहिर झन् बढी भिड
थियो । एक वृद्ध कुर्सीमा बसेर पेट समातिरहेका थिए । अर्का एक पुरुष बारम्बार
शौचालयतिर दौडिरहेका थिए । कतै श्रीमतीले श्रीमान्लाई सम्झाइरहेकी थिइन्, कतै छोरा बाबुको रिपोर्ट समालिरहेको
थियो । रामबहादुरले त्यो दृश्य देख्दा आफू एक्लो नरहेको महसुस गरे ।
रिसेप्सन नजिकै उभिएका एक कर्मचारीले
ठूलो स्वरमा भने—
“प्रोस्टेट जाँचका बिरामी लाइन नम्बर तीनमा बस्नुहोस् !”
रामबहादुर झस्किए ।
यति धेरै मानिस ?
अमोदले मोबाइल हेर्दै भन्यो—
“बुबा, यहाँ
त दैनिक सयजना जति प्रोस्टेटका बिरामी आउने रहेछन् ।”
रामबहादुर चुप रहे ।
उनी मनमनै सोचिरहेका थिए—
“के साँच्चै यति धेरै पुरुष यो समस्याबाट गुज्रिरहेका छन् ?”
---
करिब दुई घण्टापछि उनको पालो आयो ।
कोठाभित्र सेतो कोट लगाएका डा. रवीन
बसिरहेका थिए । अनुहार शान्त, स्वर
नरम ।
“आउनुस्, के
समस्या छ ?”
रामबहादुर एकछिन हिच्किचाए ।
त्यसपछि बिस्तारै बोले—
“राति धेरै पटक पिसाब लाग्छ, डाक्टर साब । धारा पनि कमजोर... पूरा ननिख्रिएको जस्तो हुन्छ ।”
डाक्टरले ध्यानपूर्वक सुने ।
“उमेर कति भयो ?”
“पचपन्न ।”
डा. रवीनले टाउको हल्लाए ।
“यी लक्षण धेरै पुरुषमा देखिन्छन् । विशेषगरी पचासपछि ।”
उनले केही परीक्षण लेखिदिए ।
पिसाब जाँच, रगत जाँच, अल्ट्रासाउन्ड ।
रामबहादुरलाई अचानक डर लाग्यो ।
“डाक्टर साब...”
उनको स्वर हल्का काँप्यो ।
“यो क्यान्सर त होइन ?”
डा. रवीन हल्का मुस्कुराए ।
“सबै प्रोस्टेट समस्या क्यान्सर हुँदैन । धेरैजसो उमेरसँग सम्बन्धित
हुन्छ ।”
त्यसपछि उनले टेबलमाथिको फाइल बन्द
गर्दै विस्तारै सम्झाउन थाले— “हाम्रो युरो ओपीडीमा दैनिक करिब चार सय
बिरामी आउँछन् । तीमध्ये अस्सीदेखि सयजना प्रोस्टेट समस्याका हुन्छन् । लगभग
पचहत्तर प्रतिशत उमेरका कारण प्रोस्टेट बढ्ने, बीस प्रतिशत संक्रमण,
र करिब पाँच प्रतिशत मात्रै क्यान्सरसँग सम्बन्धित हुन्छ ।”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
“प्रोस्टेट भनेको पुरुषको एउटा ग्रन्थी हो,” डाक्टरले थपे,
“उमेर बढ्दै जाँदा यसको आकार बढ्न सक्छ । सबैलाई समस्या नहोला, तर कसैलाई पिसाबमा अवरोध सुरु हुन्छ ।”
“त्यसैले यस्तो भइरहेको रहेछ...” रामबहादुर बर्बराए ।
डा. रवीनले सिर हल्लाए ।
“तर तपाईं समयमै आउनुभएको छ । अहिले औषधिले नियन्त्रण गर्न सकिन्छ
जस्तो देखिन्छ ।”
त्यो वाक्य सुनेपछि रामबहादुरको
अनुहारमा पहिलोपटक हल्का राहत देखियो ।
---
बाहिर निस्कँदा अमोदले सोध्यो—
“के भन्नुभयो डाक्टरले ?”
रामबहादुर केहीबेर मौन रहे ।
त्यसपछि हल्का हाँसे—
“तिम्रो इन्टरनेट ठीक रहेछ ।”
अमोद पनि मुस्कुरायो ।
“अब औषधि समयमै खानुपर्छ, है बुबा ।”
“हुँला...”
रामबहादुरले औषधिको पुर्जा हेर्दै भने,
“तर यति धेरै मान्छेलाई यही समस्या हुँदोरहेछ भन्ने चाहिँ आज मात्रै थाहा
पाएँ ।”
---
औषधि किन्न फार्मेसीतिर जाँदा उनले
फेरि भीड देखे ।
एक वृद्धले छोरालाई भनिरहेका थिए—
“पहिले लाज लागेर आइनँ,
अहिले झन् दुःख पाइयो...”
त्यो वाक्य रामबहादुरको मनभित्र गड्यो
।
अस्पतालबाट बाहिर निस्कँदा आकाशमा घाम
देखिन थालेको थियो ।
धेरै दिनपछि उनलाई मन अलिक हल्का
लाग्यो ।
र पहिलोपटक उनले स्वीकार गरे—
रोग लुकाउँदा होइन, बुझ्दा र उपचार गर्दा मात्र कम हुने
रहेछ ।
---
जागरण टिप्सः नेपालमा प्रोस्टेट समस्या
बढ्दो छ, विशेषगरी ५० वर्षपछि
। वीर अस्पतालजस्ता केन्द्रहरूमा दैनिक ठूलो सङ्ख्यामा प्रोस्टेटका बिरामी उपचारका
लागि पुग्ने गरेका छन् ।
बारम्बार पिसाब लाग्ने, राति उठ्नुपर्ने वा धारा कमजोर हुने
लक्षण देखिए समयमै युरोलोजिस्टसँग जाँच गराउनु आवश्यक छ ।
४ : संक्रमणको पीडा
वीर अस्पतालबाट फर्किएको केही हप्ता
भएको थियो । रामबहादुरले औषधि नियमित खान थालेपछि रातिको समस्या केही कम भएको थियो
। कम्तीमा अब उनी पाँचपटक होइन,
दुईपटक मात्र उठ्थे ।
सीताले राहतको सास फेरेकी थिइन् ।
“अब त अनुहारमै फरक देखिन थाल्यो,” उनले बिहान चिया दिँदै भनिन् ।
रामबहादुर मुस्कुराए ।
“मान्छेले समयमै डाक्टर देखाउनुपर्छ रहेछ ।”
त्यही बेला छोरा अमोद फोनमा कसैसँग
गम्भीर कुरा गरिरहेको थियो ।
फोन राखेपछि उसले भन्यो—
“बुबा, मेरो
साथी अमोद तिमल्सिना अस्पताल भर्ना भएको रहेछ ।”
“किन ?”
“पिसाबको धेरै समस्या रे । डाक्टरले प्रोस्टेट संक्रमण भनेछन् ।”
रामबहादुर झस्किए ।
“ए, त्यो
त जवान मान्छे होइन र ?”
“बयालीस वर्ष भयो ।”
रामबहादुर केहीबेर चुप रहे ।
उनी अझै प्रोस्टेट भनेपछि वृद्ध मानिस
मात्रै सम्झिन्थे ।
---
दुई दिनपछि अमोद तिमल्सिना रामबहादुरको
घर आयो ।
पहिलेको जस्तो हँसिलो देखिँदैनथ्यो ।
अनुहार फिक्का, आँखा
थाकेका ।
सीताले चिया राख्दै सोधिन्—
“अहिले कस्तो छ बाबु ?”
“अलि ठीक हुँदैछ काकी,”
उसले कमजोर मुस्कान दियो ।
रामबहादुरले जिज्ञासु हुँदै सोधे—
“तिमीलाई पनि प्रोस्टेटको समस्या ?”
अमोद हल्का हाँस्यो ।
“मलाई पनि सुरुमा विश्वास लागेको थिएन, काका । लाग्थ्यो यो त बूढापाकालाई मात्रै हुने रोग हो ।”
“अनि कसरी थाहा भयो ?”
अमोद केही क्षण मौन रह्यो ।
“पहिले बारम्बार पिसाब लाग्थ्यो । पोल्ने । कहिलेकाहीँ ज्वरो पनि
आउँथ्यो । तर मैले ग्यास होला, थकाइ
होला भनेर बेवास्ता गरें ।”
उसले टाउको झुकायो ।
“राति अबेरसम्म कम्प्युटर अगाडि बस्ने बानी । बाहिरको खाना, चुरोट, कहिलेकाहीँ रक्सी । पानी पनि कम पिउने । शरीरलाई आराम दिने समय नै
थिएन ।”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
“एकदिन त पिसाब नै गर्न नसक्ने अवस्था भयो,” अमोदले गम्भीर स्वरमा भन्यो,
“त्यसपछि मात्रै अस्पताल पुगेँ ।”
“डाक्टरले के भने ?”
सीताले सोधिन् ।
“प्रोस्टेटमा संक्रमण । औषधि, आराम र जीवनशैली परिवर्तन गर्नुपर्छ भने ।”
---
त्यो साँझ रामबहादुर लामो समय सोचमा
डुबिरहे ।
उनी आफ्नो युवावस्थाको बानी सम्झिरहेका
थिए—
धेरै ननभेज, चुरोट, साथीभाइसँगको मदिरा,
व्यायाम शून्य ।
“शरीरले हिसाब किताब बुढेसकालमा तिर्न लगाउँदो रहेछ,” उनले बिस्तारै भने ।
अमोदले बाबुतिर हेर्दै भन्यो—
“बुवा, अहिलेको
पुस्ताले पनि गल्ती गरिरहेको छ । दिनभर कुर्सीमा बस्ने, जंक फूड खाने, निद्रा नपुग्ने...”
रामबहादुरले टाउको हल्लाए ।
“हामीले रोगलाई उमेरसँग मात्र जोड्यौँ । तर जीवनशैली पनि रहेछ ।”
---
केही दिनपछि अमोद तिमल्सिना फेरि
जाँचका लागि अस्पताल गयो ।
यसपटक रामबहादुर पनि सँगै थिए ।
प्रतीक्षालयमा बस्दा अमोदले पेट
समात्दै भन्यो—
“काका, रोगभन्दा
ठूलो पीडा चाहिँ लापरवाही रहेछ । सुरुमा देखिएको संकेतलाई मैले मजाक सम्झिएँ ।”
रामबहादुरले गहिरो सास फेरे ।
उनलाई आफ्नो पहिलो रात सम्झियो—
जब उनी बारम्बार बाथरूम गएका थिए तर
अस्पताल जान डराएका थिए ।
त्यो क्षण उनले महसुस गरे—
रोग केवल बुढेसकालको समस्या होइन ।
कहिलेकाहीँ हाम्रो बानी, हाम्रो बेवास्ता र हाम्रो मौनताले पनि
रोग जन्माउँछ ।
---
अस्पतालको भित्तामा टाँसिएको एउटा
पोस्टरमा ठूलो अक्षरमा लेखिएको थियो—
“पिसाबमा पोल्ने, ज्वरो
आउने वा बारम्बार पिसाब लाग्ने समस्या देखिए तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुहोस् ।”
रामबहादुर केहीबेर त्यो पोस्टरतिर
हेरिरहे ।
अब उनलाई लाग्न थालेको थियो—
यी संकेतहरू लुकाउन होइन, बुझ्नका लागि हुन् ।
---
जागरण टिप्सः प्रोस्टेट समस्या केवल
वृद्ध उमेरमा मात्र होइन, संक्रमणका
कारण कम उमेरमा पनि हुन सक्छ।
अस्वास्थ्यकर खानपान, लामो समय बसिरहने बानी, चुरोट–मदिरा सेवन, कम
पानी पिउने र तनावले संक्रमणको जोखिम बढाउन सक्छ।
५ : औषधि र जीवनशैली
साउनको बिहान । आकाश सफा थियो । टोलको
गल्लीमा मानिसहरू हिँडिरहेका थिए । धेरै महिनापछि रामबहादुर पनि बिहान चाँडै उठेर
बाहिर निस्केका थिए । हातमा सानो तौलिया, खुट्टामा पुराना जुत्ता ।
छिमेकीले अचम्म मान्दै सोधे—
“के हो रामबहादुरजी,
आज व्यायाम ?”
रामबहादुर हल्का हाँसे ।
“शरीरले आन्दोलन सुरु गरेपछि मान्छे सुध्रिन बाध्य हुँदोरहेछ ।”
उनी बिस्तारै टोल वरिपरि हिँड्न थाले ।
पहिलेजस्तो रातभर पाँचपटक उठ्नुपर्दैनथ्यो
। औषधि सुरु गरेपछि केही राहत मिलेको थियो । पिसाबको धारा अझै पुरानोजस्तो बलियो
थिएन, तर पहिलेभन्दा
सहज थियो ।
सीताले पनि परिवर्तन महसुस गर्न थालेकी
थिइन् ।
“अब त निद्रामा कराउने पनि कम भयो,” उनले चिया दिँदै भनिन् ।
“कराउँथे र म ?”
“राति उठ्दा ‘हे
भगवान्’ भनेर
गुनगुनाउनुहुन्थ्यो ।”
दुवै हल्का हाँसे ।
---
त्यो दिन पुनः अस्पतालमा फलोअप जाँच
थियो ।
युरोलोजिस्ट डा. उजिता मिश्राले
रिपोर्ट हेर्दै भनिन्—
“अहिलेसम्म सुधार राम्रो देखिन्छ ।”
रामबहादुरले राहतको सास फेरे ।
“डाक्टर साब, अब
शल्यक्रिया गर्नुपर्छ कि ?”
डा. मिश्राले शान्त स्वरमा भनिन्—
“सबै प्रोस्टेटका बिरामीलाई शल्यक्रिया आवश्यक पर्दैन । धेरैलाई औषधि
र जीवनशैली व्यवस्थापनले नै धेरै राहत दिन सक्छ ।”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
“तर औषधि मात्र काफी हुँदैन,” उनले थपिन्,
“बानी पनि बदल्नुपर्छ ।”
“कस्ता बानी ?” रामबहादुरले
सोधे ।
“राति सुत्नुअघि धेरै पानी नपिउने । पिसाब धेरैबेर रोकिराख्ने बानी
हटाउने । मदिरा र चुरोट कम गर्ने । नियमित हिँडडुल र हल्का व्यायाम गर्ने ।”
सीता तुरुन्तै बोलिन्—
“सुन्नुभयो ? मैले
त पहिलेदेखि भन्दै आएको ।”
रामबहादुर लजाएझैँ मुस्कुराए ।
डा. मिश्राले फेरि भनिन्—
“शरीरले सुरुमा साना संकेत दिन्छ । त्यही बेला सुधार गर्न सके जटिलता
धेरै कम हुन्छ ।”
---
घर फर्किएपछि रामबहादुरले आफ्नो
दिनचर्या बदल्न थाले ।
बेलुका रक्सीको सट्टा तातो पानी पिउन
थाले । छतमा हिँड्न थाले । राति धेरै चिया कम गरे ।
पहिलो हप्ता गाह्रो भयो ।
साथी खड्काले फोन गरेर भने—
“आज त जमघट छ, आउनुस्
।”
रामबहादुर केहीबेर चुप रहे ।
त्यसपछि भने—
“म अहिले अलिक सुध्रिने प्रयासमा छु ।”
फोन राखेपछि उनी आफैँ हाँसे ।
“मान्छेलाई आफ्नै शरीरले अनुशासन सिकाउँदो रहेछ ।”
---
एक साँझ अमोदले बाबुलाई पार्कमा
हिँडिरहेको देख्यो ।
“वाह बुबा, तपाईं
त फिटनेसतिर लाग्नुभयो ।”
रामबहादुरले गम्भीर हुँदै भने—
“रोग लागेपछि बाँच्नका लागि बानी बदल्नुपर्छ भन्ने बुझिँदो रहेछ ।”
“अब साथीहरूलाई पनि भन्नुपर्छ,” अमोदले भन्यो,
“धेरैजना लाजले जाँच गराउँदैनन् ।”
रामबहादुर केहीबेर सोचमा परे ।
“सही कुरा हो,” उनले
बिस्तारै भने,
“हामी नेपाली पुरुषहरू शरीर बिग्रिए पनि चुप लागेर बस्छौँ । अनि
समस्या ठूलो भएपछि मात्रै अस्पताल दौडिन्छौँ ।”
त्यो रात उनी धेरै दिनपछि ढुक्कसँग
सुते ।
राति केवल एकपटक मात्र उठे ।
बाथरूमबाट फर्किँदा उनले झ्यालबाट
बाहिर हेरे ।
टाढा शहर शान्त थियो ।
उनले मनमनै महसुस गरे—
औषधिले मात्र होइन, आफ्नो जीवनशैली बदल्ने निर्णयले पनि
उनलाई बिस्तारै नयाँ जीवनतिर फर्काइरहेको थियो ।
---
जागरण टिप्सः प्रोस्टेट समस्या
प्रारम्भिक अवस्थामा पहिचान भए धेरै बिरामीलाई औषधि र जीवनशैली परिवर्तनबाटै राहत
मिल्न सक्छ ।
नियमित व्यायाम, मदिरा–चुरोट कम गर्नु, पिसाब
नरोकी समयमै फेर्नु र राति अत्यधिक पानी नपिउनु उपयोगी बानी हुन् ।
---
६: चल्ने शरीर, जोगिने जोखिम (व्यायामको सत्य कथा)
रामबहादुर औषधि खाइरहेका थिए, तर पूर्ण रूपमा सहज भने थिएनन् । राति
उठ्ने क्रम घटेको थियो, तर
शारीरिक थकान र अल्छीपन अझै बाँकी थियो । एक बिहान पार्कमा हिँडिरहेका बेला उनले
एक वृद्ध पुरुषलाई देखे । उमेर करिब ६५–७० वर्ष जस्तो । तर चाल तेज, शरीर हलुका । उनी निरन्तर हिँडिरहेका थिए—न दौडिरहेका, न रोकिएका । केवल नियमित लयमा हिँडाइ ।
रामबहादुर अचम्म मान्दै नजिक गए ।
“दाइ, तपाईं
त निकै फिट देखिनुहुन्छ ।”
ती वृद्ध मुस्कुराए ।
“फिट त होइन, रोगले
सिकाएको अनुशासन हो ।”
रामबहादुर झस्किए ।
उनले आफ्नो कथा सुनाए—
“म पनि पहिले तपाईं जस्तै थिएँ । कुर्सीमा बस्ने, कामपछि सिधै घर, व्यायाम शून्य । ५५ वर्षपछि पिसाबको
समस्या सुरु भयो । सुरुमा बेवास्ता गरें । पछि अस्पताल पुग्दा प्रोस्टेट बढेको
थियो ।”
उनी रोकिए ।
“डाक्टरले एउटा कुरा स्पष्ट भने—‘औषधि मात्र होइन, शरीर
चलाउनुपर्छ ।’”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
“त्यसपछि म हरेक बिहान ४५ मिनेट हिँड्न थालेँ । सुरुमा गाह्रो भयो ।
घुँडा दुख्थ्यो, सास
फुल्थ्यो । तर दुई–तीन
महिनापछि परिवर्तन महसुस भयो—राति
उठ्ने घट्यो, पिसाब
सहज भयो, शरीर हलुका भयो
।”
उनी मुस्कुराए ।
“औषधिले रोग नियन्त्रण गर्छ, तर व्यायामले शरीरलाई फेरि काम गर्न सिकाउँछ ।”
रामबहादुर केहीबेर चुप रहे ।
त्यो वाक्य उनको मनमा गहिरो बस्यो ।
---
त्यही साँझ उनले अमोदलाई बोलाए ।
“छोरा, भोलिदेखि
म पनि बिहान हिँड्छु ।”
अमोद छक्क पर्यो ।
“साँच्चै ?”
“हो । औषधि मात्रै होइन रहेछ । शरीर पनि चल्नुपर्छ ।”
---
अर्को बिहानदेखि रामबहादुर पार्कमा
देखिन थाले । पहिले १० मिनेट, त्यसपछि
२०, अनि ३० मिनेट । सुरुका
दिनहरू कठिन थिए । तर केही हप्तापछि शरीरले साथ दिन थाल्यो । उनी दैनिक ४५ मिनेट
नोमित हिँड्न थाले ।
त्यसपछि राति पिसाबको दबाब कम हुन
थाल्यो । निद्रा गहिरो हुन थाल्यो । मानसिक तनाव पनि घट्दै गयो ।
सीताले एक दिन भनिन्—
“तपाईं त अहिले जवानजस्तै देखिन थाल्नुभयो ।”
रामबहादुर मुस्कुराए ।
“रोगले होइन, चलायमान
शरीरले उमेरलाई हलुका बनाउँदो रहेछ । जवानजस्तऐ होईन जवानै भएँ ।”
---
त्यो दिन उनले बुझेका थिए—
प्रोस्टेटको उपचार केवल अस्पतालको
कोठामा हुँदैन ।
यो बिहानको हिँडाइमा, शरीर चलाउने बानीमा, र निरन्तर सक्रिय जीवनशैलीमा पनि
लुकेको हुन्छ ।
---
जागरण सन्देशः व्यायाम विशेषगरी हिँडाइ, हल्का दौड, र सक्रिय जीवनशैलीले प्रोस्टेट
लक्षणहरू घटाउन मद्दत गर्छ । लामो समय बसिरहने बानी, शारीरिक निष्क्रियता र मोटोपनले समस्या बढाउन सक्छ ।
**नियमित व्यायाम औषधिको पूरक होइन, जीवनशैलीको आधार हो ।**
---
७ : शल्यक्रियाको डर
वीर अस्पतालको युरोलोजी वार्डबाहिरको
कुर्सीमा एक मध्यम उमेरका पुरुष चुपचाप बसिरहेका थिए । अनुहारमा थकान थियो ।
आँखामुनि कालो घेरा । हातमा पुरानो रिपोर्टको फाइल ।
रामबहादुर फलोअप जाँचका लागि आएका थिए
। उनी छेउको खाली कुर्सीमा बसे ।
केहीबेरपछि ती पुरुषले आफैँ कुरा सुरु
गरे—
“तपाईं पनि प्रोस्टेटकै बिरामी ?”
रामबहादुरले हल्का टाउको हल्लाए ।
“औषधि चलिरहेको छ । तपाईं ?”
पुरुष हल्का मुस्कुराए, तर त्यो मुस्कान थाकेको थियो ।
“मेरो त दोस्रो शल्यक्रिया भइसक्यो ।”
रामबहादुर झस्किए ।
“दोस्रो ?”
“हो,” उनले
फाइल समात्दै भने,
“मेरो नाम आमोद शर्मा । हेटौंडाबाट आएको ।”
---
अमोद शर्माको कथा बिस्तारै खुल्न
थाल्यो ।
पाँच वर्षअघि उनलाई पिसाबको गम्भीर
समस्या सुरु भएको रहेछ । धारा लगभग बन्दजस्तै । रातभर निद्रा हुँदैनथ्यो ।
“त्यतिबेला डाक्टरले शल्यक्रिया गर्नुपर्छ भने,” उनले सम्झिए,
“म त डरले काँपेको थिएँ ।”
शल्यक्रियापछि केही समय राहत भयो । उनी
फेरि सामान्य जीवनमा फर्किए । तर दुई वर्ष नबित्दै समस्या फेरि सुरु भयो ।
“पहिले त विश्वासै लागेन,” उनले गहिरो सास फेर्दै भने, “सोचेँ—एकपटक
काटिसकेको कुरा फेरि कसरी बढ्छ ?”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
“पछि पिसाब फेरि रोकिएजस्तो हुन थाल्यो । रातभर उठ्ने, पोल्ने, अधुरो हुने । अनि फेरि अस्पताल ।”
“त्यसपछि ?”
अमोद शर्माको अनुहार गम्भीर भयो ।
“डाक्टरले क्यान्सरको शंका गर्नुभयो । बायोप्सी गर्नुपर्यो ।”
रामबहादुरको मुटु एकछिन धड्कियो ।
“कस्तो लाग्यो त्यो बेला ?”
अमोद केही क्षण चुप रहे ।
त्यसपछि बिस्तारै बोले— “मलाई लाग्यो, अब
जीवन सकियो । रातभर निद्रा लागेन । श्रीमती रोइरहेकी थिइन् । छोराछोरीको अनुहार
मात्रै आँखाअगाडि आउँथ्यो ।”
उनको स्वर भारी भयो ।
“तर रिपोर्ट नेगेटिभ आयो । क्यान्सर रहेनछ ।”
रामबहादुरले राहतको सास फेरे ।
“त्यसपछि फेरि दोस्रो शल्यक्रिया भयो ।”
---
त्यही बेला डा. रवीन वार्डबाट बाहिर
निस्कँदै थिए ।
अमोद शर्माले उहाँलाई देखाउँदै भने—
“उहाँले नै मेरो उपचार गर्नुभएको हो ।”
डा. रवीन उनीहरू नजिक आए ।
“अहिले कस्तो छ, शर्मा
जी ?”
“ठिकै छ डाक्टर साब,
तर डर चाहिँ अझै लाग्छ,” आमोदले भने ।
डा. रवीन कुर्सीमा बसे ।
“धेरै बिरामीलाई एउटै प्रश्न हुन्छ—शल्यक्रिया भएपछि फेरि किन समस्या आउँछ ?”
रामबहादुर तुरुन्तै बोलिहाले—
“हो डाक्टर साब, त्यही
सोचिरहेको थिएँ ।”
डा. रवीनले सरल भाषामा सम्झाउन थाले—
“शल्यक्रियाले प्रोस्टेटको अवरोध हटाउँछ । तर केही व्यक्तिमा पिसाबको
नलीले सही बाटो नलिन सक्छ, वा
फेरि अवरोध बन्न सक्छ । सबैमा दोहोरिँदैन, तर कसैमा हुन सक्छ । त्यसैले नियमित फलोअप धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।”
“अनि डर त लाग्दो रहेछ,”
रामबहादुर बिस्तारै बोले ।
“डर स्वाभाविक हो,”
डाक्टरले शान्त स्वरमा भने,
“तर समयमै निगरानी गरे जटिलता कम गर्न सकिन्छ ।”
---
अस्पतालबाट फर्किने बेला आमोद शर्माले
रामबहादुरलाई भने—
“काका, एउटा
कुरा चाहिँ बुझें—शल्यक्रिया
अन्तिम बिन्दु होइन रहेछ । त्यसपछि पनि शरीरलाई ध्यान दिनुपर्छ ।”
रामबहादुरले सहमति जनाए । उनलाई आफ्नो
सुरुवाती दिन सम्झना आयो—
जब उनी सामान्य लक्षणलाई लुकाएर
बसिरहेका थिए ।
आज भने उनी बुझ्दै थिए— रोगसँग लडाइँ एकदिनको होइन । यो
निरन्तर सचेत रहने यात्रा रहेछ ।
---
त्यो रात घरमा सीताले सोधिन्—
“आज किन यति चुप हुनुहुन्छ ?”
रामबहादुर झ्यालतिर हेर्दै बोले—
“मान्छे बाहिरबाट सामान्य देखिए पनि भित्र कतिवटा डर बोकेर बाँचेको
हुन्छ, है ?”
सीता केही बोलिनन् ।
रामबहादुरको आँखाअगाडि अस्पतालको भीड, आमोद शर्माको थाकेको अनुहार र “क्यान्सर” भन्ने शब्द फेरि घुम्न थाल्यो ।
तर अब उनी डरमा भाग्ने होइन, सचेत भएर बाँच्ने निर्णयतिर बढिरहेका
थिए ।
---
जागरण टिप्सः प्रोस्टेटको शल्यक्रिया
भएपछि धेरै बिरामीलाई राहत मिल्छ,
तर केही अवस्थामा समस्या पुनः दोहोरिन सक्छ।
त्यसैले शल्यक्रियापछि पनि नियमित जाँच, चिकित्सकको फलोअप र जीवनशैली
व्यवस्थापन अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।
८ : जटिलता र डरावनी यथार्थ
दशैँ नजिकिँदै थियो । काठमाडौंका
बजारहरू भीडिन थालेका थिए । घरघरमा रङरोगन, किनमेल र चहलपहल बढेको थियो । तर रामबहादुरको मन त्यति रमाइलो थिएन ।
उनलाई केही दिनदेखि आफ्ना पुराना साथी विष्णु अधिकारीको सम्झना आइरहेको थियो ।
धेरै समयदेखि भेट नभएको साथी । कहिल्यै अस्पताल नजाने, “हामीलाई केही हुँदैन” भन्ने स्वभावका मानिस ।
त्यही बेला अचानक फोन आयो ।
“रामबहादुर दाइ ? विष्णु
दाइ अस्पतालमा हुनुहुन्छ... अवस्था अलि गम्भीर छ ।”
फोन काटिएपछि रामबहादुरको मुटु एकछिन
थामिएजस्तो भयो ।
---
अस्पताल पुग्दा विष्णु अधिकारीको
अनुहार पहेँलो देखिन्थ्यो । नाकमा अक्सिजन । छेउमा सलाइन । उनलाई देख्नेबित्तिकै
रामबहादुर स्तब्ध भए ।
“यो के हालत बनायौ यार ?”
विष्णुले कमजोर मुस्कान दिए ।
“शरीरले धेरै चेतावनी दिएको रहेछ... मैले सुनिनँ ।”
छेउमा बसेका उनका छोराले बिस्तारै कुरा
सुनाउन थाले ।
“बुबालाई धेरै महिनादेखि पिसाबको समस्या थियो । राति उठ्ने, धारा कमजोर हुने, कहिलेकाहीँ रगत पनि देखिने । तर उहाँले
कसैलाई भन्नुभएन ।”
रामबहादुर चुपचाप सुनिरहेका थिए ।
“एक रात त पिसाब नै बन्द भयो,” छोराको स्वर काँपियो,
“अत्यधिक पीडा भयो । हतार–हतार अस्पताल ल्याउनुपर्यो ।”
रामबहादुरको शरीर भित्रैदेखि सिरिङ्ग
भयो ।
“डाक्टरले के भने ?”
“पिसाबथैलीमा संक्रमण,
पत्थरी र मिर्गौलामा असर पुग्न थालेको रहेछ ।”
त्यो वाक्य कोठाभरि भारी भएर फैलियो ।
---
केहीबेरपछि डा. उजिता मिश्राले
परिवारलाई भेट्न आइन् ।
उहाँले रिपोर्ट हेर्दै गम्भीर स्वरमा
भनिन्—
“प्रोस्टेटको समस्या लामो समय बेवास्ता गर्दा पिसाब राम्ररी ननिस्कने
हुन्छ । त्यसले संक्रमण, पिसाबथैलीमा
पत्थरी, मिर्गौला
सुन्निने जस्ता समस्या ल्याउन सक्छ ।”
रामबहादुरले डर मिसिएको स्वरमा सोधे—
“मिर्गौलासम्म असर पुग्छ ?”
“हो,” डाक्टरले
स्पष्ट पारिन्,
“पिसाब रोकिने वा उल्टो मिर्गौलातिर फर्किने अवस्था भयो भने
मिर्गौलामा स्थायी क्षति पनि हुन सक्छ ।”
सीताले आत्तिँदै भनिन्—
“हे भगवान्...”
डा. मिश्राले थपिन्—
“कतिपय बिरामीमा पिसाबमै रगत देखिन सक्छ । कतिपय अवस्थामा पिसाब पूर्ण
रूपमा बन्द हुन्छ । त्यसैले सुरुको लक्षणलाई सामान्य सम्झेर बस्नु हुँदैन ।”
रामबहादुरको मनभित्र पुराना दिनहरू
एकपछि अर्को खुल्न थाले— रातभर
उठ्ने दिनहरू । बैठकबाट भाग्दै शौचालय गएको क्षण । “केही होइन” भन्दै
लुकाएको समय ।
यदि उनी पनि अस्पताल नआएका भए ?
त्यो सोचले उनको ढाड चिसियो ।
---
विष्णु अधिकारीले बिस्तारै हात समाते ।
“रामबहादुर...”
उनको स्वर कमजोर थियो,
“हामी नेपाली पुरुषहरू अजीब छौँ । ज्वरो आयो भने औषधि खान्छौँ, तर यस्तो समस्या लुकाएर बस्छौँ ।”
रामबहादुरका आँखा भिजे ।
“अब ठीक हुन्छस्,” उनले
साथीलाई ढाडस दिए ।
विष्णु हल्का हाँसे ।
“ठीक त होला... तर यो पीडा चाहिँ अरूले भोग्न नपरोस् ।”
---
घर फर्कँदा रामबहादुर असामान्य रूपमा
मौन थिए । राति उनले अमोदलाई आफैँ बोलाए ।
“छोरा, अबदेखि
घरका सबैले नियमित स्वास्थ्य जाँच गराउने ।”
अमोदले बाबुतिर हेर्दै हल्का
मुस्कुरायो ।
“अन्ततः तपाईं स्वास्थ्य सचेत नागरिक बन्नुभयो जस्तो छ ।”
रामबहादुर पनि हल्का हाँसे, तर त्यो हाँसोभित्र गहिरो डर मिसिएको
थियो ।
उनी आज पहिलोपटक स्पष्ट रूपमा
बुझिरहेका थिए— प्रोस्टेटको
समस्या केवल असहजता होइन । लापरवाही गरियो भने यसले मानिसको मिर्गौला, जीवन र आत्मसम्मानसम्म नष्ट गर्न सक्छ र
कहिलेकाहीँ, शरीरले
धेरै ढिला भएपछि मात्रै अन्तिम चिच्याहट गर्छ ।
---
जागरण टिप्सः प्रोस्टेट समस्या समयमै
उपचार नगर्दा पिसाबथैलीमा संक्रमण,
पत्थरी, पिसाब
रोकिने तथा मिर्गौलामा गम्भीर असर पुग्न सक्छ ।
पिसाबमा रगत देखिनु, अत्यधिक पीडा हुनु वा पिसाब बन्द हुनु
आपत्कालीन संकेत हुन सक्छन्—ढिला
नगरी चिकित्सककहाँ जानु आवश्यक छ ।
९ : क्यान्सरको छाया
वीर अस्पतालको प्रयोगशालाबाहिर लामो
लाइन थियो । कोही रगत जाँचका लागि आएका, कोही रिपोर्ट बुझ्न । वातावरणमा डर, आशा र प्रतीक्षाको मिश्रित गन्ध थियो । रामबहादुर कुर्सीमा चुपचाप
बसेका थिए ।
उनको हातमा एउटा सानो कागज थियो—
“PSA Test”
त्यो शब्द उनले अघिल्लोपटक पनि सुनेका
थिए, तर आज त्यसले
उनको मनमा अजीब डर भरिरहेको थियो ।
---
केही दिनअघि डा. रवीनले नियमित जाँचका
क्रममा भनेका थिए—
“तपाईंको अवस्था अहिले स्थिर छ । तर उमेर पचास कटेपछि PSA जाँच समय–समयमा गर्नु राम्रो हुन्छ ।”
“PSA भनेको के हो डाक्टर साब ?” रामबहादुरले सोधेका थिए ।
“यो रगत परीक्षण हो,”
डाक्टरले सम्झाएका थिए,
“प्रोस्टेट ग्रन्थिसँग सम्बन्धित परिवर्तनबारे संकेत दिन सक्छ ।
विशेषगरी प्रोस्टेट क्यान्सर प्रारम्भिक चरणमै पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ ।”
“क्यान्सर...”
त्यो शब्द सुन्नासाथ रामबहादुरको घाँटी
सुक्यो ।
डा. रवीनले उनको डर बुझेजस्तो गर्दै
भने—
“सबै बढेको PSA क्यान्सर
हुँदैन । संक्रमण वा उमेरका कारण पनि परिवर्तन आउन सक्छ । तर जाँच नगर्दा जोखिम
छुट्न सक्छ ।”
---
आज त्यही परीक्षणको दिन थियो । रामबहादुरको
मनमा अनेक कुरा खेलिरहेका थिए । उनी प्रतीक्षालयमा वरिपरि हेर्दै थिए । एक वृद्ध
दम्पती चुपचाप रिपोर्ट समातेर बसेका थिए । अर्को कुनामा एक छोरा आफ्ना बाबुलाई
ढाडस दिइरहेको थियो ।
त्यही बेला उनले छेउमा बसेका एक
मानिसको कुरा सुने—
“वीरमा त दैनिक चार–पाँच
जना नयाँ प्रोस्टेट क्यान्सरका बिरामी आउँछन् रे...”
रामबहादुरको मन फेरि भारी भयो ।
उनी आफ्नै शरीरलाई शंका गर्न थाले ।
“कतै मलाई पनि...?”
---
रगत दिएपछि उनी अस्पतालको क्यान्टिनमा
गए ।
अमोद पनि सँगै थियो ।
“बुवा, किन
यति तनाव लिनुभएको ?”
रामबहादुर केहीबेर चुप रहे ।
“छोरा... मान्छेले ‘क्यान्सर’ भन्ने शब्द सुन्नासाथ आफ्नो मृत्यु
देख्दोरहेछ ।”
अमोदले बिस्तारै भन्यो—
“तर अहिले धेरै रोग समयमै पत्ता लागे निको पनि हुन्छन् नि ।”
त्यो वाक्यले रामबहादुरलाई केही शान्त
बनायो ।
---
रिपोर्ट आउने दिन उनी फेरि डा. रवीनको
कोठामा बसेका थिए ।
डाक्टरले रिपोर्ट हेरे । रामबहादुरको
मुटु जोडले धड्किरहेको थियो ।
केही क्षणपछि डाक्टरले टाउको उठाए ।
“अहिलेसम्म गम्भीर चिन्ता गर्ने अवस्था देखिएको छैन ।”
रामबहादुरले गहिरो सास फेरे ।
“तर,” डाक्टरले
थपे,
“नियमित निगरानी चाहिन्छ । कुनै शंका देखिए थप परीक्षण, जस्तै बायोप्सी, गर्नुपर्छ ।”
“बायोप्सी भनेको ?”
“प्रोस्टेटको सानो नमुना लिएर परीक्षण गर्ने प्रक्रिया । त्यसबाट
क्यान्सर छ कि छैन निश्चित गर्न सकिन्छ ।”
रामबहादुर ध्यान दिएर सुनिरहेका थिए ।
डा. रवीनले गम्भीर स्वरमा भने—
“धेरै मानिस डरले परीक्षण गर्न आउँदैनन् । तर वास्तविक खतरा भनेको
ढिलो हुनु हो । प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लागेको प्रोस्टेट क्यान्सर उपचारयोग्य हुन
सक्छ ।”
त्यो वाक्य रामबहादुरको मनमा गढ्यो ।
---
अस्पतालबाट फर्कँदा उनले आकाशतिर हेरे
। आज धेरै दिनपछि उनलाई आफ्नो जीवनप्रति नयाँ जिम्मेवारी महसुस भयो । पहिले उनी
रोगलाई लुकाउँथे । त्यसपछि उपचार गर्न डराउँथे ।
अब भने उनी बुझ्दै थिए—
डरभन्दा ठूलो कुरा सचेतना रहेछ ।
---
राति घरमा उनले सीतासँग भने—
“हामीले घरका दाइभाइ,
साथीहरू सबैलाई भन्नुपर्छ । पचासपछि जाँच गराउन लाज मान्नु हुँदैन ।”
सीताले मुस्कुराउँदै भनिन्—
“अब त तपाईं आफैँ जागरण अभियान बन्न लाग्नुभयो ।”
रामबहादुर पनि हल्का हाँसे ।
तर उनको मनमा एउटा गम्भीर सत्य स्पष्ट
भइसकेको थियो—
क्यान्सरभन्दा खतरनाक कुरा कहिलेकाहीँ
हाम्रो मौनता र ढिलाइ हुँदो रहेछ ।
---
जागरण टिप्सः ५० वर्षपछि नियमित PSA परीक्षणले प्रोस्टेट क्यान्सर
प्रारम्भिक चरणमै पत्ता लगाउन मद्दत गर्न सक्छ ।
क्यान्सरको डरले जाँचबाट टाढा बस्नु
भन्दा समयमै परीक्षण गर्नु सुरक्षित र जीवनरक्षक हुन सक्छ ।
१० : परिवार र समाजको भूमिका
काठमाडौंको चिसो बिहान । रामबहादुर
घरअगाडिको कौसीमा बसेर घाम तापिरहेका थिए । हातमा तातो चिया । अनुहार पहिलेभन्दा
शान्त देखिन्थ्यो ।
सीता भित्रबाट बोलिन्—
“औषधि खानुभयो ?”
“खाएँ, खाएँ,” उनले हल्का मुस्कुराउँदै उत्तर दिए ।
कहिलेकाहीँ उनलाई आफैँलाई अचम्म
लाग्थ्यो । केही महिनाअघि यही घरमा उनी आफ्नो समस्या लुकाएर हिंडिरहेका थिए ।
अहिले भने श्रीमतीले औषधि सम्झाउँदा पनि उनलाई झर्को लाग्दैनथ्यो ।
बरु भित्र कताकता कृतज्ञता थियो । यदि
सीता र अमोदले दबाब नदिएका भए, सायद
उनी अझै रोग लुकाएर बसिरहेका हुन्थे ।
---
त्यो दिन टोल विकास समितिको सानो भेला
थियो । वृद्धवृद्धा र केही स्थानीय पुरुषहरू आँगनमा बसेका थिए । चिया चलिरहेको
थियो ।
कुराकानी स्वास्थ्यतिर मोडियो ।
एक जनाले हाँस्दै भने— “अब बूढो भएपछि पिसाब त लागिहाल्छ नि, के अस्पताल धाउनु !”
अर्का एकले थपे— “यस्ता कुरा बाहिर भन्न पनि लाज लाग्छ ।”
सबै हल्का हाँसे । रामबहादुर भने चुप
भए । पहिले उनी पनि यस्तै सोच्थे ।
“पुरुष भएर यस्तो कुरा के भन्नु ?” भन्ने मानसिकता ।
तर आज उनलाई त्यो हाँसोभित्रको खतरा
स्पष्ट देखिन्थ्यो । अचानक उनले गम्भीर स्वरमा भने—
“लाजले रोग निको हुँदैन ।”
आँगन एकछिन शान्त भयो । सबैले उनको
अनुहारतिर हेरे । रामबहादुर बिस्तारै बोल्न थाले—
“मैले पनि धेरै महिना लुकाएँ । रातभर उठ्थें, पिसाब कमजोर हुन्थ्यो । तर ‘मान्छेले के भन्लान्’ भनेर अस्पताल गइनँ । पछि मात्रै बुझें—ढिलो गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो गल्ती
रहेछ ।”
कसैको हाँसो हरायो ।
एक वृद्धले संकोच मान्दै सोधे—
“तपाईंलाई पनि त्यस्तो समस्या थियो ?”
“थियो,” रामबहादुरले
स्पष्ट भने,
“र अहिले पनि नियमित जाँच गराइरहेको छु ।”
त्यो खुलेर दिएको स्वीकारोक्तिले
वातावरण बदलियो ।
---
त्यही बेला अमोद केही पोस्टर बोकेर आयो
।
“हामीले अर्को हप्ता टोलमा स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम राखेका छौँ,” उसले भन्यो,
“प्रोस्टेट, मधुमेह
र रक्तचापबारे ।”
सीताले गर्वले छोरातिर हेरिन् ।
“पहिले आफ्नै बुवालाई सम्झाउन गाह्रो थियो,” उनले हाँस्दै भनिन्,
“अहिले अरूलाई सम्झाउने भइसक्यो ।”
सबै हल्का हाँसे ।
तर रामबहादुरको मन भने गम्भीर थियो । उनी
वरिपरि बसेका पुरुषहरूको अनुहार हेर्दै थिए । कतिजना आफ्नै समस्या लुकाएर बसेका
होलान् ? कतिजना “लाज” का कारण जाँच गराउन नपुगेका होलान् ?
---
त्यो साँझ घर फर्किएपछि रामबहादुरले
अमोदलाई भने—
“छोरा, तिमीले
मलाई जबरजस्ती अस्पताल नल्याएको भए सायद म पनि विष्णुजस्तै गम्भीर अवस्थामा
पुग्थें होला ।”
अमोद केहीबेर मौन रह्यो ।
“हामीले बुबाआमालाई सम्झाउनुपर्छ,” उसले बिस्तारै भन्यो,
“पुरानो पुस्ताले रोगलाई कमजोरी ठान्नुहुन्छ ।”
रामबहादुरले सहमति जनाए ।
“हाम्रो समाजमा पुरुष रोएन भने बलियो, अस्पताल नगए भने साहसी भन्ने गलत सोच छ,” उनले भने,
“तर वास्तविक साहस भनेको समस्या स्वीकार गरेर उपचार गर्नु रहेछ ।”
सीता ढोकाबाट सुनिरहेकी थिइन् । उनको
आँखामा हल्का चमक थियो । परिवारले साथ दिएपछि डर पनि सानो हुँदो रहेछ भन्ने कुरा
उनले यी महिनाहरूमा नजिकबाट देखेकी थिइन् ।
---
राति सुत्नुअघि रामबहादुरले मोबाइलमा
एउटा सन्देश लेखे—
“साथीहरू, ५०
वर्षपछि स्वास्थ्य जाँच गराउन लाज नमानौँ । समयमै उपचार जीवन बचाउन सक्छ ।”
उनले त्यो सन्देश पुरानो साथीहरूको
समूहमा पठाइदिए । सन्देश पठाइसकेपछि मात्र बल्ल उनको मन हल्का भयो । सायद एउटा
मानिस खुलेर बोलेपछि अर्को मानिस अस्पताल पुग्न हिम्मत गर्ला । र कहिलेकाहीँ, जागरण ठूला भाषणबाट होइन—
घरभित्रको एउटा सानो संवादबाट सुरु
हुँदो रहेछ ।
---
जागरण टिप्सः प्रोस्टेटजस्ता समस्यालाई
“लाज” वा “पुरुषत्व” सँग
जोडेर लुकाउनु खतरनाक हुन सक्छ ।
परिवारको साथ, खुला संवाद र समयमै स्वास्थ्य जाँचले
जटिलता रोक्न ठूलो भूमिका खेल्छ ।
११ : जागरण र आशा
काठमाडौंको खुला बिहान ।
स्वयम्भूतिरबाट घाम बिस्तारै शहरमाथि
फैलिँदै थियो । टोलको पार्कमा केही वृद्धहरू हिँडिरहेका थिए । कसैले योग गरिरहेका, कसैले गफ । ती मानिसहरूमध्ये रामबहादुर
पनि थिए । हातमा पानीको बोतल । अनुहारमा हल्का चमक । चाल पहिलेभन्दा हलुका र
आत्मविश्वासी ।
“काका, आज
त पाँच फन्को पूरा गर्नुभयो,” एक
छिमेकीले हाँस्दै भने ।
रामबहादुर पनि हाँसे ।
“शरीर बिग्रिएपछि बल्ल शरीरको मूल्य बुझिँदो रहेछ ।”
अब उनको दिनचर्या बदलिएको थियो । बिहान
हिँड्ने । औषधि समयमै खाने । राति मदिरा छोड्ने । समयमै सुत्ने ।
सबैभन्दा ठूलो कुरा—
अब उनी आफ्नो रोगबाट भाग्दैनथे ।
---
त्यो दिन टोल विकास समितिले स्वास्थ्य
सचेतना कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो । सानो मञ्च, केही कुर्सी र स्थानीय बासिन्दाको भीड । कार्यक्रममा युरोलोजिस्ट डा.
रवीन र डा. उजिता मिश्रालाई पनि बोलाइएको थियो । रामबहादुर पहिलो पंक्तिमा बसेका
थिए ।
डा. रवीनले माइक्रोफोन समात्दै
भन्नुभयो—
“प्रोस्टेट समस्या अहिले नेपालमा धेरै सामान्य बन्दै गएको छ ।
विशेषगरी पचास वर्षपछि अधिकांश पुरुषमा प्रोस्टेट ग्रन्थि बढ्न थाल्छ । तर
सबैभन्दा ठूलो समस्या रोग होइन,
ढिलो गरी अस्पताल आउनु हो ।”
भीड शान्त भएर सुनिरहेको थियो ।
“हामीकहाँ दैनिक धेरै बिरामी यस्तो अवस्थामा आउनुहुन्छ, जहाँ समस्या निकै जटिल भइसकेको हुन्छ,” उहाँले थप्नुभयो,
“तर समयमै जाँच गराए अधिकांशलाई औषधि र सामान्य उपचारबाटै राहत दिन
सकिन्छ ।”
रामबहादुरले गहिरो सास फेरे ।
उनलाई आफ्ना सुरुका दिन सम्झिए—
रातभर उठ्ने, लुकाउने, डराउने ।
---
त्यसपछि डा. उजिता मिश्राले बोल्नुभयो—
“स्वास्थ्य केवल औषधिले मात्र राम्रो हुँदैन । जीवनशैली पनि उत्तिकै
महत्त्वपूर्ण छ । नियमित व्यायाम,
सन्तुलित खाना, मदिरा
र चुरोट कम गर्नु, समयमै
पिसाब फेर्नु—यी
सबैले प्रोस्टेट समस्याको जोखिम कम गर्न मद्दत गर्छन् ।”
एक वृद्धले उठेर सोधे—
“डाक्टर साब, गाउँतिर
यस्तो सेवा कहाँ पाइन्छ र ?”
डा. उजिताले उत्तर दिनुअघि स्वास्थ्य
मन्त्रालयका प्रतिनिधिले जानकारी दिए—
“सरकारले अहिले प्रादेशिक अस्पतालहरूमा पनि युरोलोजी सेवा विस्तार
गरिरहेको छ । प्रोस्टेटसम्बन्धी उपचार अब केवल काठमाडौंमा सीमित छैन ।”
त्यो सुनेपछि धेरै मानिसले राहतको
भावमा एकअर्कातिर हेरे ।
---
कार्यक्रम सकिएपछि केही पुरुषहरू
रामबहादुरकहाँ आए ।
“दाइ, तपाईंले
खुलेर आफ्नो अनुभव सुनाउनुभयो, साह्रै
राम्रो लाग्यो,” एक
जनाले भने ।
अर्काले संकोच मान्दै सोधे—
“राति धेरै पटक पिसाब लाग्ने समस्या छ भने जाँच गराउनुपर्छ होला है ?”
रामबहादुर मुस्कुराए ।
“ढिला नगर्नुस्,” उनले
शान्त स्वरमा भने,
“मैले ढिला गर्दा डर मात्रै बढ्यो । समयमै गएपछि समाधान पनि भेटियो ।”
त्यो वाक्य उनले अनुभवबाट सिकेका थिए ।
---
साँझ घर फर्किँदा सीताले चिया दिइन् ।
“आज त तपाईं वक्ता नै बन्नुभयो,” उनले हाँस्दै भनिन् ।
रामबहादुर पनि हाँसे ।
“म वक्ता होइन,” उनले
बिस्तारै भने,
“समयमै अस्पताल पुगेको एउटा सामान्य मान्छे मात्रै हुँ । छोरा त मेरा
लागि देवतै भए ।”
अमोदले बाबुतिर गर्वले हेरिरहेको थियो
।
“तर तपाईंको कथाले अरूलाई जाँच गराउन प्रेरणा दिन सक्छ,” उसले भन्यो ।
झ्यालबाहिर शहरमा बत्तीहरू बल्न थालेका
थिए । रामबहादुर केही क्षण मौन रहे । त्यसपछि शान्त स्वरमा बोले—
“उमेर बढ्नु रोग होइन । तर शरीरले दिएको संकेत बेवास्ता गर्नु चाहिँ
ठूलो गल्ती हो । पचासपछि पनि स्वस्थ, सम्मानित र सहज जीवन बाँच्न सकिन्छ—यदि हामी समयमै सचेत भयौँ भने ।”
कोठाभित्र मौनता फैलियो । त्यो
मौनताभित्र डर थिएन अब । त्यहाँ अनुभव थियो, जागरण थियो, र
आशा थियो ।
---
जागरण टिप्सः ५० वर्षपछि नियमित
स्वास्थ्य जाँच, PSA परीक्षण, सक्रिय जीवनशैली र समयमै उपचारले
प्रोस्टेटसम्बन्धी जटिलता धेरै हदसम्म रोक्न सकिन्छ ।
लाज वा डर होइन—जनचेतना, परिवारको साथ र नियमित जाँच नै सुरक्षित जीवनको आधार हो ।
---
मानव जीवनलाई बुझ्न प्रकृतिभन्दा ठूलो
पाठशाला अर्को छैन । पहाडको फेदमा बग्ने नदीले जस्तै शरीर पनि समयसँगै बगिरहन्छ—कहिले तीव्र, कहिले सुस्त, तर निरन्तर । कुनै पनि नदी एकै
स्वरूपमा सधैँ रहँदैन; बाढी
आएर फैलिन्छ, सुक्खा
लागेर सानो हुन्छ, तर
अन्ततः आफ्नो बाटो खोजिरहन्छ ।
उमेर पनि त्यस्तै एक प्राकृतिक ऋतु हो
। वसन्तमा फूल फुल्ने, ग्रीष्ममा
ताप बढ्ने, वर्षामा
पानी भरिने र शरदमा पात झर्ने जस्तै, मानव शरीरमा पनि आफ्नै मौसमी परिवर्तनहरू हुन्छन् । ती परिवर्तनहरू
रोग होइनन्, तर
कहिलेकाहीँ बेवास्ता गर्दा रोगको रूप लिन्छन् ।
पचास वर्षपछि शरीरभित्रका केही
प्रक्रियाहरू पनि शरद ऋतुका पातजस्तै परिवर्तन हुँदै जान्छन् । बाहिरबाट हेर्दा
रुख अझै उस्तै देखिन्छ, तर
भित्रका पातहरू बिस्तारै झर्न थाल्छन्—प्राकृतिक रूपमा, तर
संवेदनशीलतासँगै । त्यही संवेदनशील परिवर्तनलाई बुझ्न नसक्दा समस्या गहिरिँदै
जान्छ ।
प्रोस्टेटसम्बन्धी परिवर्तन पनि
प्रकृतिको त्यही मौन संकेत हो—न
चिच्याएर आउने, न
अचानक टुट्ने, तर
बिस्तारै आफ्नो उपस्थिति जनाउने । जसरी बादलले पहिले आकाशमा सानो छायाँ बनाउँछ र
पछि पूरै क्षितिज ढाक्छ, त्यस्तै
शरीरले पनि सुरुमा हल्का संकेत दिन्छ, जसलाई समयमै बुझ्न आवश्यक हुन्छ ।
तर प्रकृतिले एउटा कुरा स्पष्ट सिकाउँछ—
जसले समयमै मौसमको संकेत बुझ्छ, उसले बाली जोगाउँछ; जसले बुझ्दैन, ऊ क्षतिसँग जुध्छ ।
जीवनको यो शृङ्खला पनि त्यही पाठमा
आधारित छ । यहाँ रोगको डर होइन,
चेतनाको उज्यालो मुख्य कुरा हो । शरीरका संकेतहरूलाई सुन्ने, बुझ्ने र समयमै प्रतिक्रिया दिने हो
भने धेरै जटिलताहरू टाढै राख्न सकिन्छ ।
किनकि अन्ततः जीवन पनि नदीजस्तै हो—रोकिँदैन, तर सही बाटो पाएमा शान्त र सुरक्षित
रूपमा बगिरहन्छ । र शरीर पनि प्रकृतिजस्तै हो—यसलाई बुझ्न सकियो भने, पचासपछि पनि जीवन केवल बाँच्ने मात्र होइन, सहज र सम्मानपूर्ण रूपमा जिउन सकिन्छ ।
त्यसैले सदा मेहनत तथा परिश्रम
गर्नेलाई कुनै प्रकारका रोगले छुनै सक्दैन ।
२०८३ बैशाख २७
विजु सुवेदी विजय
Comments
Post a Comment