तिमी र म—अन्तिम नाडीका साथी

 तिमी र म—अन्तिम नाडीका साथी


अपरेशन थिएटरको ढोका बिस्तारै बन्द हुँदै गयो । भित्रको अलार्महरूको आवाज शान्त हुँदै थियो, तर डा. मानव र डा. कीरण—दुई जना सर्जन, दुई जना जीवनका सहयात्रीका कानभित्र भने अझै पनि केही आवाजहरू गुन्जाइरहेका थिएः नाडीको उतार–चढाव, एनेस्थेसियोलोजिस्टको कन्भर्सेशन, नर्सको ‘क्ल्याम्प, डॉक्टर !’ भनेर चिच्याएको आवाज ।

दुवैले पन्जा फुकाए ।

स्टेरिलाइज्ड टेबलको छेउमा राखिएको स्टुलमा बस्दै मानवले लामो सास फे¥यो । कीरण पनि उसैगरी सास फेरेर उसको नजरसँग ठोक्किइन् ।

थोरै थकान, थोरै राहत, र धेरै गहिरो भाव—त्यो हेराइ थियो जसलाई शब्दले धान्न सक्दैन । केवल कसैको जीवनका लागि आठ घण्टा रोकिनै नसकिने युद्ध लडेका दुई जनाले मात्र बुझ्न सक्ने किसिमको ।

मानवः “आज... अन्ततः सकियो । म एकछिन त डराएँ, कीरण । त्यो दोस्रो बाँधाइ–क्लिप राख्दा नाडी झसंग तल झ¥यो ।”

कीरण (नरम स्वरमा)ः “म पनि । त्यतिबेला लाग्यो—अब एकै निर्णयले सबै उल्टन सक्छ... तर हामीसँगै थियौँ, त्यसैले सम्भव भयो ।”

अस्पतालको नीलो प्रकाश उनीहरूका अनुहारमा परिरहेको थियो ।

बाहिर महँगो समय झैँ टिक–टिक गर्नु छाड्दैनथ्यो तर भित्र—एकाएक मौनता ढकुटी बनाएर बसेको थियो ।

मानवः “यो मौनता... कहिलेकाहीँ डर लाग्दो, है ?”

कीरणः “तर यति मिठो पनि । आज हामीले फेरि कसैलाई जीवन दिएँ—त्यही नै अन्तिममा सबै कुरा हो ।”

त्यो कक्ष भनेको एक मैदान थियो—जहाँ औजारहरू युद्धका अस्त्र जस्तै, शब्दहरू आदेशजस्तै, र निर्णयहरू भाग्यका मोडजस्तै थिए ।

ती तनावका क्षणहरू—नाडीको अंक घट्दा, रगतको प्रवाह साम्य हुँदा, घडीले आठ घण्टा पूरा भइरहेको संकेत दिँदा—सबैले श्वास रोकेको जस्तै अनुभूति भएको थियो ।

तर आज, त्यो मैदान शान्त थियो ।

र दुई जना सर्जन, श्रीमान–श्रीमती, सह–यात्री—आफ्नो एउटै थकित, तर गर्विलो आँखाबाट ‘फेरी सफल भयौँ’ भन्ने मौन संवाद साटिरहेका थिए ।

–––

अपरेशन थिएटरमा बत्तीहरू अझै चिसै चम्किरहेका थिए, तर त्यो क्षण—त्यो अत्यन्त सूक्ष्म, नितान्त मानवीय क्षण—अचानक पूरा कोठा जीवित भएको जस्तो लाग्यो । जसरी हरेक सास तान्दा गहिरो तनाव मिसिन्थ्यो, त्यस्तै हरेक सास फेर्दा आशा चुहिँदै आएको अनुभूति ।

त्यो अपरेटिङ कोठा—जहाँ धातुका उपकरणहरू चिसो र नियमहरू कठोर थिए—अचानक उनीहरूको साथमा सास फेर्न थालेको जस्तो भएको थियो । मानौँ भित्ताहरूले पनि उनको तनाव महसुस गरिरहेका थिए, आकाशे बत्तीहरूले पनि सर्जनहरूको रफ्तार अनुगमन गरिरहेका थिए । सबै आवाजहरू—बीप—बीप, सफ्ट फुटस्टेप्स, औजारको टनक—एक ठाउँ आएर एउटा ताल सिर्जना गरिरहेका थिए ।

र जब त्यो क्षण आयो...

मोनिटरको लाइन, जुन कहिले छिटो, कहिले ढिलो भड्किँदै थियो, अचानक स्थिर भएजस्तै ।

एकदमैै स्थिर ।

एकदमैै स्पष्ट ।

मानव र कीरणले नजर तर्याइरहेका थिए—न कुनै विजयगान, न कुनै नाटकीय उद्गार—मात्र गहिरो राहतको तरङ्ग ।

कीरण (सास फेर्दै): “यो लाइन... देख्यौ ? अब उसलाई दोस्रो मौका मिल्यो, मानव ।”

मानव (आवाज हल्का काँप्दै): “हो... बस यही हो—यही कारणले हामी भोक बिर्सन्छौँ, थकान बिर्सन्छौँ... बाहिरको संसार नै बिर्सिन्छौं ।”

कीरणः “हामी किन यस पेसामा छौँ ? आज फेरि सम्झियौँ—जसरी हरेक चोटि सम्झन्छौँ ।”

मानवले आफ्नो मास्क तल झारेर गहिरो मुस्कान दिए—थकानले भरिएको तर उद्देश्यले उज्यालो मुस्कान ।

मानवः “किनकि हामीलाई कसैको अन्तिम आशा बन्नु मन पर्छ ।”

कीरणले हल्का हाँसिन ।

उनको आँखा किटिक्क चम्कियो—थकानमाथि चम्केको गर्व ।

कीरणः “र त्यो आज फेरि भयो ।”

त्यो क्षण, जब जीवन र मृत्युको सिमाना मिलिकमिलिक छुट्टिदै थियो, ती दुई सर्जनलाई बाहिरको संसार सानो र टाढाको देखियो । न भोकले केही माग्यो न थकानले नै शरीरमा अतिरिक्त तौल थप्यो । त्यो क्षणमा उनीहरू—एकदमै सरल रूपमा—मात्र चिकित्सक थिए ।

मात्र जीवन रक्षक ।

मात्र दयाका दुई अनुहार ।

त्यही नै यस पेसाको आकर्षण थियो—जीवनको लयमा सहभागी हुन पाउनु ।

–––

अपरेशन सकिएपछि उनीहरू दुबै अस्पतालको लामो, अर्ध–अँध्यारो करिडोरमा हिँड्दै थिए । धेरैजसो मानिसहरूका कदम त्यहाँ थकित सुनिन्थे, तर मानव र कीरणको चालमा थकानसँगै एउटा अनौठो दृढता मिसिएको थियो । शरीरले आराम माग्दै थियो— काँध भारी, आँखामा जलन, हातमा अझै उपकरणहरूको कम्पन तरङ्गित—तर मन भने अगाडि हिँडिरहन्थ्यो ।

डाक्टरको शरीर कहिलेकाहीँ भन्छ— “बस्, अब धेरै भयो ।” तर उनको मन भन्छ— “अझै एकजना हाम्रो प्रतीक्षामा छ ।”

बाहिर नर्सिङ स्टेसननजिक पुग्दा कीरणले बिस्तारै भनेः “अहिले शरीरले त्यति कराइरहेको छ कि—बस घर पुगेर एकछिन ढल्केर बसौँ जस्तो लाग्छ ।”

मानव (हल्का मुस्कानसहित)ः “हामी किन थाक्दैनौं होला ? वा थाकेर पनि किन रोकिन्नौं होला ?”

कीरण केही क्षण मौन भइन् । फेरि एकदमै साधारण, तर गहिरो स्वरमा भनीन्— “किनकि ताली खोजेका हैनौँ हामी । हामीलाई एउटा मात्र कुरा चाहिन्छ— एक इमानदार शब्द ।”

मानवले चुपचापसँग टाउको हल्लाए ।

उनीहरूमा जनताको वाहवाहीको तड्पन थिएन, तर कहिलेकाहीँ एक साधारण ‘धन्यवाद’, ‘डाक्टर, तपाईंहरूको कारण मैले फेरि छोरीलाई देख्न पाएको छु’—यस्ता ती सत्य शब्दहरू नै उनको थकान पगाल्ने औषधि हुन्थे ।

मानवः “हो... कहिले काँही उपचारभन्दा बढी शक्ति दिने यही हो—बिरामीको एउटा साँचो बोली ।”

कीरणले हल्का सास फेरिन् र भनिन्, “यही भएर अगाडि बढिरहन्छौं । हाम्रो शरीर थाक्ला, बिथोल्ला... तर मन ? मन चाहिँ कहिलेकाहीँ असाध्यै साहसी हुन्छ, है ?”

करिडोरको अन्तिम मोडमा पुग्दा, पालो कुर्दै बसेका केही बिरामीका परिवार नोटबुक समाइरहेका थिए । मानव र कीरण उनीहरूसँग केही बोल्न अडिए— तिनका आँखामा डर, आशा, अनिश्चितता—सबै मिसिएको थियो ।

त्यस क्षणमा कीरणले मनमनै भनिन्—“हामीलाई ताली चाहिएको छैन तर यदि कसैले भोलि आएर भन्यो—‘डाक्टर, उहाँ अब हाँस्नुभएको छ’—यही नै हाम्रो शक्ति हो ।”

त्यसैमा उनीहरू फेरि तयारी कक्षतर्फ फर्किए— शरीर थाकेको, तर मन फेरि कहिल्यै नरोकिने लयमा ।

–––

अस्पताल सदैव हतारमा डुबेको संसार हो— कसैको नाडी दौडिन्छ, कसैको आँसु रोकिन्न, कसैको आशा मुस्किलले टिम्टिमाइरहेको हुन्छ । त्यही हतारको भित्र, कहिलेकाहीँ एकदमै सानो, नितान्त साधारण मानवीय इशारा— कुनै करुणामय मुस्कान, हल्का टाउको हल्लाइ, वा हात जोडेर गरिएको साधारण ‘धन्यवाद !’— थकित सर्जनहरूका लागि अनपेक्षित उज्यालो झिल्को बन्न पुग्थ्यो ।

आज पनि त्यस्तै भयो ।

मानव र कीरण कोठातर्फ फर्कदै गर्दा, एक वृद्ध आमाले उनीहरूलाई करिब कन्फ्युज भएर रोकेकी थिइन् । उनका आँखाहरू रातो, बोली अलि काँपिएको—मानौँ लामो समयदेखि चिन्ताको भार बोकेकी थिइन् ।

वृद्ध आमाः “डाक्टर साब... उहाँ... मेरो छोरा... अहिलेलाई ठीकै छ भन्दै ? म... म निकै डराएकी थिएँ ।”

कीरणले नरम स्वरमा जवाफ दिइन् — “अहिले अवस्था स्थिर छ, आमा । उहाँलाई अर्को मौका दिइएको छ । अब बस उहाँलाई हेर्न पाउनुहुनेछ ।”

वृद्ध आमाका आँखाबाट पानी चुहियो । उनले केही ठूलो कुरा गरिनन्—न उनले भाषण दिइन्, न नाटकीय रूपमा रोइन् । मात्र आफ्नो काँपिरहेको हातले कीरणको हात समातिन् र भनीन्— “धन्यबा... धन्यवाद, छोरी ।”

बस त्यो एउटा शब्द—

त्यो साधारण, साँचो, ओझेलमा परेको भित्रि आत्मादेखिका भनाइ—

दुवै सर्जनका मनमुटुमा पानीका थोपाजस्तै पग्ल्यो ।

–––

वृद्ध आमाले हिँडेपछि मानवले मिहीन स्वरमा भन्यो— “कहिले काँही यस्तो सानो इशाराले... के कस्तो शक्ति दिन्छ, है ?”

कीरण (मुस्कुराउँदै): “हो । हामी जति नै कडा काम गरौँ, थकानले ढुंगाजस्तै बनोस्... तर यस्तो एक इमानदार स्पर्शले—सबै हलुका बनाइदिन्छ ।”

मानवः “अस्पतालमा त यस्तो इशारा नै सबैभन्दा ठूलो बिदाइ उपहार जस्तै लाग्छ ।”

कीरणः “किनकि हामी अरूका जीवन बचाउँछौँ... तर कहिलेकाँही, उनीहरूको एउटा बोलीले हाम्रो जीवन पनि बचाइदिन्छ ।”

दुवै एकछिन मौन रहे ।

अपरेशन थिएटरको ढोका फेरि खुलिरह्यो, अर्को केस तयारी हुँदै थियो । उनीहरू फेरि भित्र पस्ने तयारीमा—

किनकि सानो मानवीय इशाराले ठूलो अर्थ राख्छ भन्ने कुरा, आज फेरि एकपटक प्रमाणित भएको थियो ।

–––

अपरेशन थिएटरमा फर्किनुअघि, मानव र कीरण केही क्षणका लागि अस्पतालको सानो विश्राम कक्षमा बस्न आइपुगे । बाहिरको करिडोरमा हडबडी उस्तै थियो— स्ट्रेचरहरू धकेलिँदै थिए, नर्सहरू दौडिरहेका थिए, र मोनिटरहरू आफ्नो नित्य तालमा बजिरहेका थिए तर त्यो सानो कोठा भित्र, केही क्षणका लागि— शान्ति थियो । सास फेरिने हल्का आवाज मात्र ।

कीरणले मोबाइल खोलिन् ।

अस्पतालको फेसबुक पेजमा कोही साथी, कोही बिरामीका आफन्त, कोही पुराना स्टाफहरूले कहिलेकाहीँ सन्देश छोडिदिन्थे । धेरैजसो समय दुवैले त्यस्ता कुरामाथि धेरै ध्यान दिन पाउँदैनथे ।

तर आज...

मानवले एकदमै थाकेको स्वरमा भन्यो— “कहिले काँही लाग्छ—कसैलाई थाहा छ कि थकानले हामीलाई कसरी च्याप्छ भन्ने ?”

कीरण (गहिरो सास लिँदै)ः “थाहा नहुन पनि सक्छ... तर त्यही कारण ‘सानो सहयोगी शब्द’ झन् मूल्यवान् हुन्छ ।”

उनीहरूले पाएका केही सन्देशहरू पढे—

“तपाईंहरू जस्ता मानिसका कारण बुबा आज जिउनुभएको छ ।”

“तपाईंहरूलाई कति धन्यवाद भनूँ ?”

“सबै डाक्टरहरूलाई सम्मान—हामी तपाईँहरूका ऋणी छौँ ।”

मानवको आँखामा थकान बिचमै एक हल्का चमक आयो ।

मानवः “हेर्नू त... यो मात्र—‘धन्यवाद, डाक्टर’—आजको दिनभरमा सबैभन्दा ठूलो इनर्जी जस्तो ।”

कीरण (मुस्कुराउँदै)ः “हामीलाई ताली होइन, आवाजदार, वजनदार सम्मान होइन... यस्ता साना, साँचो सहयोगी संदेशहरूकै आवश्यकता हुन्छ ।”

बाहिर जीवनको हतार चलिरहेकै थियो तर त्यो सन्देशको न्यानो— यो दुई सर्जनका मनमुटुमा एक प्रकारको ऊर्जाको ज्योति बनेर बिस्तारै फैलिएको थियो ।

कीरणले बिस्तारै भनिन्— “यदि कसैलाई थाहा छैन भने— सर्जनहरू पनि कहिलेकाहीँ न्यानो शब्दका लागि तड्पिन्छन् ।”

मानवले टाउको हल्लायो, अनि दुवै उठे—फेरि अर्को जीवनतर्फ हिंड्न तर आज उनीहरू अलिकति हल्का थिए, किनकि कसैले कहीँ न कहीँ— एक साधारण, सहयोगी शब्द छोडिदिएको थियो । त्यही नै उनीहरूको मनलाई न्यानो बनाउने औषधि थियो अनि ऊर्जा थियो ।

–––

अपरेशन थिएटरको बाहिर, रात ढलिसकेको थियो । अस्पतालका फाइबर लाइटहरू लामो करिडोरमा फिजिएका—किनारमा हल्का सुनिन्थे, तर भित्रका दुई सर्जनका आँखामा भने आजको थकान मात्र होइन, केही गहिरो प्रश्नहरू पनि जागिरहेका थिए ।

मानव र कीरण एकछिन निस्सन्देह मौन बसे । अर्को केस बोलाइनु अझै बाँकी थियो, तर कीरणले आफ्नो स्टेथिस्कोप हातमा खेलाइरही ।

मानवले उनको अनुहार हेरेर सोध्यो— “आज... त्यो बिरामीलाई जोगाउँदा, मलाई अजब लाग्यो । मानौँ हामी हाम्रो भित्रको केही बचाइरहेका थियौँ ।”

कीरण हल्का मुस्कुराइन्— त्यो मुस्कान थकानले छोपेको, तर सत्यले उज्यालो बनाएको ।

कीरणः “त्यही नै त हो, मानव । हामीले बचाउन खोजेको जीवन सधैं बिरामीको मात्र हुँदैन । कहिलेकाहीँ त्यो हाम्रो विश्वास पनि हुन्छ— कि हामीले अझै केही योगदान गर्न सक्छौँ ।”

मानव एकछिन चुप ।

अनि उसले कोटको भित्री खल्तीबाट एउटा पुरानो नोट निकाल्यो—एक सानो कागज, जुन एक वर्षअघिका एका बिरामीकी छोरीले दिएका थिए ।

“डाक्टर, तपाईंहरू नभएको भए म आज पनि बाबालाई बाबा ! भनेर बोलाउन पाउँदिनथेँ ।”

मानवको आवाज बिस्तारै नरम भयो— “म... म यस्तो सन्देश कहिल्यै फाल्न सक्दिन । यसले बुझाउँछ कि हामीले जोगाएको जीवन... कहिलेकाहीँ हाम्रो मन नै हो ।”

कीरणले उसको हात माथिबाट हल्का छोइन् ।

कीरणः “हामी त दिन–रात यही संघर्ष गर्छौं, होइन ? अन्तिममा—मानवीयता जोगाउन । त्यही हामीलाई सर्जन बनाउँछ , त्यही हामीलाई मानिस बनाएको हो ।”

मानवले गहिरो सास फे¥यो, जसरी कुनै थकानले भरिएको आत्माले सहारा पाएको अनुभूति गर्छ ।

अस्पतालका हलहरू अझै पनि व्यस्त थिए— नर्सहरू बाक्साहरू सारिरहेका, एम्बुलेन्सको साइरन बाहिर सुनिँदै, र कतै कोठामा एउटा नर्सले कठोर आवाजमा भनी— “Code Blue  !”

मानव र कीरण दुवै उभिए ।

अचानक थकान गायब ।

अचानक शरीर हलुका ।

किनकि उनीहरूले बुझिसके— अहिले उनीहरू जोगाउन हिँड्ने जीवन केवल एउटा शरीर होइन ।

त्यो विश्वास पनि हो ।

त्यो आशा पनि हो ।

र उनीहरू भित्र बाँचिरहेको मानवीयता पनि ।

दुवै एकैपटक दौडिए— फेरि अर्को जीवनतर्फ ।

–––

“अस्पतालमा हामीले सबैलाई बचाउन सक्दैनौँ, तर प्रत्येकपटक बचाउन सक्ने प्रयासले हाम्रो आत्मालाई फेरि मानव बनाइदिन्छ ।”


रात अझै बाक्लो बन्दै गइरहेको थियो । अस्पतालको माथिल्लो तलामा, इमर्जेन्सी कोडको आवाजले वातावरण चिरिरहेको थियो । मानव र कीरण दुवैले हल्का दौडिए— थकानका बन्धनहरू फुटे जस्तै,हरू–हानिरहित तर तीव्र, अचूक कदमहरू ।

कोठामा पुगेपछि उनीहरूले देखे— एक युवा पुरुष, पहिलो चोटि अपरेशन हुने अचम्मको डरले काँपिरहेको ।

उसका आमाबाबु ढोकाबाहिर टेन्सनमा सास रोकेर उभिएका ।

कीरणले एकछिन मानवको नजर समातिन्— त्यो बुझाइ थियो, जुन शब्दले बिस्तारै नै भन्न सक्छ ।

कीरण (बिरामीतिर झुक्दै, शान्त स्वरमा)ः “तिमी डराएको होलाऊ, है ? ठीक छ, डराउनु पूर्ण रूपमा मानवीय हो तर विश्वास गर—हामीलाई तिमीलाई बचाउन सक्ने सबै शक्ति अन्तिमसम्म प्रयोग गर्नेछौँ ।”

युवकका आँखा टल्किए— तर्सिनुको कारण होइन, आशाको कारण ।

मानवले उपकरण तयार पार्दै murmured— “हामी सबै बिरामीलाई बचाउन सक्दैनौँ, तर... तिमीलाई हामी सकेसम्म बचाउनेछौँ र यो प्रयास—यही नै हामीलाई फेरि मानव बनाउँछ ।”

युवकले बिस्तारै टाउको हल्लायो । त्यसको कँपाइ कम भइसकेको थियो— कीरणको शब्द र मानवको बोलीले उसको आत्मा केही अडिग बनाइदिएको थियो ।

अस्पतालका धेरै बत्तीहरू मंद भइसकेका थिए, र एनेस्थेसियाको मन्द गन्धले औजारलाई अझै शान्त बनाएको थियो ।

मानव र कीरणले काम सुरु गरे— सटीक कटिएका लहरहरू, दिइएको औजार, एक–अर्कालाई समझदारीका मौन संकेतहरू ।

यो युद्ध शरीरसँग मात्रै होइन— थकानसँग, समयसँग, त्रुटिसँग, र नियतिसँग पनि थियो ।

अपरेशन लामो चल्यो । कहिले नाडी तल झर्यो, कहिले रगत बढ्यो, कहिले श्वास एकदमै कमजोर ।

तर अन्ततः—मोनिटरको लाइन नरम तर स्थिर देखियो ।

मानवले गहिरो सास फेर्दै भने— “आज... हामीले केवल एक जीवन मात्र जोगायौँ जस्तो लागेन । हामीले हाम्रो भित्रको ‘मानव’ पनि जोगायौँ ।”

कीरणले बत्तीहरू हेर्दै उत्तर दिइन्—“यही नै हो, मानव । अस्पतालले हामीलाई कठोर बनाउँछ, तर प्रत्येक सफल प्रयासले फेरि मानवीय बनाउँछ । फेरि सम्झाउँछ— किन यो पेशा छान्यौँ ।”

उनीहरू उठे, थकित तर गर्विलो ।

बाहिरको अँध्यारो करिडोर उनीहरूको निकास प्रतीक्षा गरिरहेको थियो— र त्यो करिडोरमा उनीहरू फेरि मानिसकै रूपमा हिँडिरहेका थिए, मात्र डाक्टरको रूपमा होइन ।

–––

“कहिलेकाँही हाम्रो हातले गरिएको उपचारभन्दा ठूलो उपचार हाम्रो मौन उपस्थितिले दिन्छ— कारण बिरामी शरीर होइन, कहिलेकाहीँ आत्मा पनि बचाउनुपर्छ ।”

अपरेशन थिएटरबाट बाहिर निस्कँदा रात गहिरिँदै थियो तर यो रात अरूबेलाभन्दा फरक थियो— हावामा एउटा अजीब शान्ति, एउटा सानो हल्कापन, र दुई सर्जनका आँखामा बुझाइको झिल्को ।

मानव र कीरणलाई नर्सले जानकारी दिइन्— “अर्को बिरामी ICU मा छ—शरीरभन्दा बढी मनलाई उपचार चाहिएको ।”

शरीरभन्दा मनलाई ?

दुवलेै एक–अर्कातिर हेरे ।

सर्जनहरूको संसारमा रक्तचाप, नाडी, कटाव, टाँका—यी ‘दृश्य’ कुराहरू उपचार गर्न सजिलो ।

तर मन ?

मन पीडादायी हुन्छ, तर छुनै नसकिने ।

जब उनीहरू ICU पुगे, त्यहाँ उनीहरूले देखे— एक वृद्ध काकालाई, अपरेशन सफल भएर पनि आँखा बन्द, अविरलसँग आँसु बगाइदिन्थे । शरीर ठीक थियो तर मन—टुटेको थियो । उनका परिवार विदेशमा, कोही भेट्न नसक्ने ।

कीरणले बिस्तारै ओछ्यान छेउमा बसेर सोधिन्—“काका... के दुखाइ छ ? कतै केही पीडा ?”

वृद्धको कम्पनिँदो आवाज आयो— “डाक्टरनी... शरीर त बाँच्यो रे... तर मन त यत्तिकै छोडेर जाने छ जस्तो लाग्छ ।”

मानव र कीरण एकक्षण मौन रहे ।

उनीहरूले बुझिहाले—

आज उपचार चिरफारले हुँदैन;

आज उपचार मानवीयताले हुन्छ ।

मानवले कुर्सी तानेर ओछ्यान छेउमा बस्दै भन्यो— “काका... कहिलेकाँही अहिलेको यहि मौन उपस्थितिलाई पनि उपचार भन्छन् । हामी यहाँ छौँ— तपाईंलाई छोडेर कतै जाँदैनौँ ।”

कीरणले वृद्धको हात हल्कासँग समातिन्— त्यो हात रुखो थियो, तर कापिरहने ।

उनले बिस्तारै भनिन्— “आज तपाईं एक्लो हुनुहुन्न । हामी छौँ— हामी तपाईंको शरीर बचाउन आएका होइनौँ मात्र, तपाईंको मनलाई पनि सम्हाल्न आएका हौँ ।”

वृद्धका आँखाबाट फेरि आँसु बग्यो—

किनकि आज पहिलोपटक कसैले उनको ‘अदृश्य पीडा’ महसुस गरेको थियो ।

त्यस रात उनीहरू त्यही बसे— न औजार, न सुई, न औषधि । मात्र मौनता, मात्र मानवीयता, मात्र दुई सर्जनको उपस्थिति र त्यो उपस्थिति— चमत्कार भएजस्तै— वृद्धको श्वास स्थिर हुँदै गयो, उनका आँसु रोकिँदै गए, र एक कमजोर मुस्कान देखा प¥यो ।

मानवले ढुक्कसँग भन्यो— “हामीले आज कुन जीवन बचायौँ ? शरीर त पहिले नै उपचार भएको थियो । आज त—आत्मा उपचार भयो ।”

कीरणले गहिरो सास फेरिन् ।

कीरणः “यही नै हाम्रो कामको अर्को रूप हो, मानव । कहिलेकाहीँ चिरफार होइन— मौन करुणाले उपचार गर्छ ।”

बाहिर घडीले रातको २ बजेको संकेत गरिरहेको थियो तर त्यो रात— त्यस एक ICU कोठामा— डाक्टर मात्र थिएनन्, ‘मानव’ थिए ।

“जीवन बचाउने क्रममा हामीले धेरै चोटि मृत्युको छायाँ देख्छौँ, तर कहिलेकाहीँ त्यही छायाले नै हामीलाई सम्झाउँछ— अझै बाँचिनुपर्ने केही मूल्यहरू बाँकी छन् ।”

रात अब बिहानतिर मोडिँदै थियो । अस्पतालको पछाडिको सानो प्राङ्गणमा नीलो प्रकाश झुल्किन थालेको थियो । मानव र कीरण दुवै धेरै केसहरू पार गरेर थकान, तनाव, र दार्शनिक गहिराइको एउटा अनौठो मोडसम्म आइपुगेका थिए ।

आज तेस्रो अपरेशन असफल भयो । उनीहरूले धेरै प्रयास गरे— तर नाडी स्थिर भएन, रक्तसञ्चार टिकेन, अन्तिम प्रयासमा पनि मोनिटरले सीधै रेखा खिचिदियो ।

मृत्यु—उनीहरूले सामना गर्नै पर्ने, तर सधैं नसक्ने–बुझेको, एक नचाहिने अपरिहार्यता ।

अन्तिम प्रोटोकल पूरा गरेपछि मानव र कीरण अस्पतालको पछाडिको हलचल नभएका, शान्त कुर्सीमा आएर बसे ।

दुवै चुप ।

एक शब्द बोल्न सक्ने अवस्था थिएन ।

मौन... तर तीव्र ।

कीरणले हताश शैलीमा गहिरो सास फेरिन्— जसमा थकान मात्र होइन, एक किसिमको अपराधबोध, एक किसिमको भारीपन मिसिएको थियो ।

मानवले बिस्तारै भन्यो— “आज... मैले छायाँ देखेँ, कीरण । त्यो मृत्युको छायाँ जसले कहिलेकाहीँ हाम्रो विश्वास तर्साउँछ ।”

कीरणले आँखा मोडिनन्— उनले त्यस एउटै केसलाई मन–मनमा सयपटक दोहोराइरहेकी थिइन् ।

कीरण (कम्पित स्वर): “हामीले सक्यौँ जस्तो लागेन... हामीले केही छुटायौँ जस्तो... केहि अझ गर्न सकिन्थ्यो कि जस्तो...”

मानव हल्का मुस्कुराए— थकाइले भारी तर सत्यले हलुका बनाइएको मुस्कान ।

मानवः “मृत्युले यस्तो छायाँ देखाउँछ , कीरण तर कहिलेकाहीँ त्यो छायाले नै यत्ति ठुलो कुरा सम्झाउँछ— अझै पनि बाँचिनुपर्ने मूल्यहरू छन् । अझै धेरै जीवनहरू छन्, जसले हामीलाई प्रतीक्षा गरिरहेको छ ।”

कीरणका आँखामा आँसु भरिन थाले— तर त्यो दुखको आँसु मात्रै होइन, सम्झनाको आँसु पनि ।

कीरणः “हामीले एउटा जीवन गुमायौँ... तर... अर्को यस्तै क्षणमा अझै दृढ बन्छौँ, है ?”

मानव (नरम स्वरमा)ः “हो । मृत्युले हामीलाई हराउँदैन । हामी हरेक चोटि उठ्ने क्षमताले मानव बन्छौँ— त्यही नै हाम्रो जीत हो ।”

त्यो बिहान, अस्पतालको पछाडिको आकाशमा पहिलो सुनौलो किरण टल्कियो ।

मानवले त्यो किरणतिर हेरेर भन्यो— “हामीले हारेनौँ, कीरण । हामीले सिक्यौँ । छायाले हामीलाई भय होइन— मूल्य सिकायो ।”

कीरणले बिस्तारै टाउको अड्याइन्— “र अब— फेरि एउटा जीवनतिर । फेरि एउटा आशातिर ।”

उनीहरू उठे । थकानले भारी, तर उद्देश्यले दृढ ।

अस्पतालको ढोकातिर हिँड्दै, दुवैले मनमनै बुझिरहेका थिए— कहिलेकाहीँ छायाले नै सबैभन्दा ठूलो उज्यालो सम्झाइदिन्छ । कहिलेकाहीँ लाग्छ—हामीले लगाएको कोट सेतो मात्रै होइन, त्यसमा अन्जान मानिसहरूको भरोसा, डर, र सपनाहरूको रङ मिसिएको हुन्छ । हामी जब एउटा हात समाउछौँ, त्यो हात डाक्टर र बिरामीको मात्र रहँदैन— त्यो एक जीवनले अर्को जीवनलाई अँध्यारोबाट तान्ने सबैभन्दा मौन प्रयास बन्छ ।

हामीले उपचार गरेका घाउहरू शरीरका मात्र हुँदैनन्, एक–एक रात जाग्राम बसेर बचाइएका जीवनहरूमानवियताको अदृश्य इतिहासमा साँच्चिकै लेखिँदै रहेछन् र जब कहिल्यै नदेखिने कोही मानिस भोलि बिहान फेरि बाँचेर आफ्ना बच्चोंलाई अंगालो हाल्छ, हामीलाई थाहा हुन्छ— हाम्रो थकान, हाम्रो आँसु, हाम्रो मौन बलिदान यत्तिकै हावामा हराएन ।

त्यही क्षणमा— हामी चिकित्सक मात्र रहँदैनौं । हामी जीवनसँगको संघर्षमा मानवताको तर्फबाट राखिएको सबैभन्दा अन्तिम, तर सबैभन्दा उज्यालो पंक्ति बन्छौं ।

–––

रातको अस्पताल सधैँ जस्तै चुपचाप थियो— तर आजको मौनता केही फरक थियो । जुन अपरेटिङ टेबलमा आठ घण्टासम्म जीवनसँग लडिएको थियो, त्यहीँको छेउमा उभिँदा, हामी दुवैलाई एकै अनुभूति भयो— आजको युद्धले हामीलाई फेरि एक पटक हाम्रो अस्तित्व सम्झाइदियो ।

कोठाभरि फैलिएको हल्का औषधिको गन्ध, मत्थर गतिमा चलिरहेकै मनिटरको “बीप... बीप...”, स्टेनलेस स्टिलको चमक, निस्पन्द निस्प्राण शरीरमा बिस्तारै फर्कँदै गरेको ताप... यी सबै कुनै मेडिकल दृश्य मात्र थिएनन् । यी त जीवनको महान् काव्यका श्लोकहरू थिए— जसलाई पढ्न, बुझ्न र निभाउन हामी दुवै रोजिएका पात्र झैँ लाग्थ्यो । हामी एकछिन ठूला साससँग एक–अर्कातिर फक्र्यौँ ।

शायद शब्दको आवश्यकता नै थिएन । किनकि बेलाबेला यस्तो हुन्छ— जहाँ अनुभवले नै भाषा बनिदिन्छ । भाषाभनदा ठूलो अनि विशाल बोलिदिन्छ ।

त्यस क्षणमा मैले आफ्नी श्रीमतीको थाकेको आँखामा कस्तो अद्भूत उज्यालो देखेँ... थकानको, दुःखको वा तनावको होइन— कसैलाई फेरि संसार हेर्न दिने अदृश्य आनन्दको उज्यालो ।

...यति ठूलो, यति मौन, यति असङ्ख्य जीवनहरूका बिचमा हामी मात्र दुई साना मान्छे थियौँ तर आज बुझ्यौँ— ठूलो बन्न हातमा ठूलो शक्ति परेपछि होइन, कसैको जीवनमा सानो उज्यालो थप्न सक्दा हो । हामीले कतिपय दिनहरूमा बस एक “धन्यवाद, डक्टर...” पनि सुन्न पाउँदैनौँ ।

कतिपयले त हाम्रो नाम पनि जान्दैनन् । तर आज, यो रातमा, हामीले आफूलाई संसारका सबैभन्दा धनी मानिस जस्ता महसुस गर्यौँ— किनकि हाम्रो हातले छुन नपाएका धेरै कुराहरू हाम्रो समर्पणले छुन सकेको थियो । आत्माले महसुस गर्न पाएको थियो ।

–––

अन्त्यमा, हामी दुवै OT बाट बाहिर निस्किँदै गर्दा गम्भीर मौनता टल्किन थाल्यो— एकदमै हल्का हावा बग्यो, जसले अस्पतालको गन्धलाई पनि कुनै पवित्र सुवासको रूपमा रूपान्तरण गरिदियो र त्यो हावाले जानीजानी कानमा खसाएझैँ भन्यो— “धन्यबाद, तपाईं दुईलाई— मानवता अझै बाँचेको छ, किनकि तपाईंहरू जस्ता मान्छेहरू अघिल्लो क्षणको अँध्यारोभन्दा अर्को क्षणको उज्यालामा विश्वास गर्छन् ।”


त्यही बुझाइसँग, हामी दुवैले एकैपटक महसुस ग¥यौँ— हाम्रो पेशा केवल काम होइन, यो निरन्तर चलिरहने एउटा व्रत हो । जीवनको नाडी सुन्ने व्रत । आशाको दियो निभ्न नदिने व्रत । थकानको सिमानामाथि पनि उठेर मानवताको नयाँ प्रभात देख्ने व्रत ।


यसैले— हामी हारेका छैनौं । हामी थाकेका छैनौं । हामी जीवनमरण वीचका सेतुमा उभिएर, मात्र अर्को जीवनको भाँचिन लागेका आशाका डोरीहरु मजबुत पादै , अन्तिम नाडीका साथी बनी, प्रत्येक मुटुका धड्कनका सारथी बनी, मृत्युका छायामुनि उज्यालो बोकेर, स्पन्दन सुन्न आतूर अनि जीवनको पुनर्जन्म लेख्ने असीम अठोटका साथ फेरि तयार हुँदैछौं ।

तयार भइरहेका छौँ, तयार भइरहनेछौँ ।...

–––

२०८२ मङ्सिर ९



Comments

Popular posts from this blog

गजलमा प्रयोग हुने बहरहरुको बिस्तृत जानकारी

कथाः माटोको स्मृति आकाशको सपना

विज्ञान कथाः अनन्त यात्रा