जेन्जी आन्दोलन “धुवाँबाट उज्यालो” धुवाँ → आन्दोलन, क्रोध, अराजकता, द्वन्द्व । उज्यालो → न्याय, शान्ति, संगठन, राष्ट्रिय रूपान्तरण
जेन्जी आन्दोलन “धुवाँबाट उज्यालो”
धुवाँ → आन्दोलन, क्रोध, अराजकता, द्वन्द्व
उज्यालो → न्याय, शान्ति, संगठन, राष्ट्रिय रूपान्तरण
काठमान्डु धुवाँले ढाकिएको थियो । जलेर भाङ्ग भएका संरचनाहरूको हावामा अझै पोखिएको धुलो थियो । त्यही धुलोबाट उभिएको एउटा आवाज—उग्र, क्रोधित, तर कतै गहिरो सत्य बोकेको—ढुङ्गा चिरेझैँ सडकभरि गुन्जियोः “सरकार तिम्रो हो भने तिम्रो आदेशले चल्छ ? यो देश चल्ने भनेको कानुन र संविधानले हो ! नेपाल कसैको बाउको बपौती होइन ! तिमीहरूले सार्वजनिक सम्पत्ति खरानी बनायौ—कारबाही तिमीहरूलाई पनि हुनुपर्छ ! नेपाली झण्डा ओढेर मात्र राष्ट्रवादी हुँदैन—सबै नेपाली राष्ट्रवादी हुन् !”
यो आवाज भीडको एउटा कुनाबाट आएको विरोध होइन, यहाँ बाटो भत्किएको छ , त्यहाँ सरकार भत्किँदैछ , र बीचमा —देश— दुवै पक्षबीच च्यातिँदैछ भन्ने चेतावनी थियो ।
उही शहर, तर अर्को कुनामा — धुवाँ ओझेल पर्दै जान्थ्यो, र जनसमुदायको घुम्सिएको भित्री द्वन्द्व हावामा फैलिन थाल्थ्यो ।
एक युवती, जसको अनुहारमा थकान पनि थियो र जिम्मेवारीको भार पनि — उनी सडकैमा उभिएर भीडलाई रोक्दै बोलिन् : “हामी पनि जेन्जी हौँ तर जेन्जी भन्दैमा जो–कसैलाई चलाएर अराजकता फैलाउन पाइँदैन । नेपाल अराजकताबाट बन्ने देश होइन । नेपाल बन्नका लागि सबै दल—एमाले, कांग्रेस, रासपा, नयाँ पार्टी—सबै नागरिक मिलेर नयाँ वातावरण बनाउनु पर्छ । यो गणतन्त्र हो—सबैले धारणा राख्न पाउँछ , शान्तिपूर्वक भेला हुन पाउँछ । यदि हामी विदेशीको चालमा चल्दै गयौँ भने नेपाल रहँदैन । त्यसैले—शान्ति र सुरक्षा सबैले कायम गरौं ।”
भीड एकक्षण चुप लाग्यो ।
यो आवाज र पहिलेको उग्र आवाजबीच देश दुई दिशातिर तानिन लागेको स्पष्ट देखिन्थ्यो—
एकतिर — कारबाही, प्रतिशोध र क्रोधको रेखा,
अर्कोतिर — सुरक्षा, गणतन्त्र र संयमको रेखा तर दुवै आवाजभित्र एउटा सामूहिक पीडा चाहिँ थियो देश बचोस् , न्याय आउनुपर्छ, र नेपाली युवाले बिक्नुपर्दैन ।
.............................................
भुइँमा पसिनासँग मिसिएको रगत अझै सुखिसकेको थिएन । सडककिनारमा फालिएका कलेज–युनिफर्मका टुक्राहरू हावामा अल्झँदै थिए । त्यही क्षण, भीडको बीचबाट एउटा कम्पित, तर अटल स्वर उठ्यो— “भ्रष्ट, हत्यारा, दलालीहरूले ३५ वर्षसम्म देश यसै हालतमा ल्याए ! २०८२ भदौ २३—कलेज युनिफर्ममा शान्तिपूर्वक उभिएका नेपाल आमाका छोराछोरीलाई छाति–टाउकोमै गोली हानेर ढलाएको दिन... नेपालले माफ गर्दैन ! कालो अक्षरले लेखिन्छ !”
त्यो स्वर केवल आरोप थिएन— त्यो देशको इतिहासले आफूलाई नै सोधेको प्रश्न थियो । त्यही भीडमै, अर्कोतिर, थकित र त्रसित मान्छेहरू पनि थिए । उनीहरू निरन्तर प्रतिशोधको गोलाकार ज्वालामा दहन हुन चाहँदैनथे ।
कसैले दबिएर, तर स्पष्ट रूपमा भन्यो— “अति भयो, जेन्जीको नाममा । हामी शान्तिपूर्ण जीवन बिताउन चाहन्छौँ ।”
एकै सडकमा दुई आवाज—
एउटा —न्याय रोएको— आवाज,
अर्को —शान्तिको गुहार—।
उनीहरू दुश्मन थिएनन् तर यथार्थले उनीहरूलाई अलग–अलग खेमामा धकेलिरहेको थियो । आन्दोलनको धुवाँसँगै राष्ट्रको मनोभूमि पनि दुई रङले रंगिँदै थियो— कालो (अन्याय) र सेतो (शान्ति)।
सडकहरू भत्किँदै थिए, तर सडकभन्दा पहिला भत्किँदै थियो— जनताको विश्वास ।
अन्धकारै अन्धकारमय साँझमा, भीडबाट अर्को आवाज उठ्यो— हतार–हतार, शङ्का, रोष र निराशा मिसिएको स्वरः “प्रधानमन्त्री जो भए पनि केही हुँदैन ! पहिला त जेन्जीले ठिक गरेजस्तो लाग्यो, तर धेरै कुरा बुझिँदै जाँदा त कोतपर्वभन्दा खतरापर्व रहेछ ! देश बाहिर बेचेर, पदका लागि खेल खेल्नेहरूको षड्यन्त्रले त देशलाई खरानी बनाइसक्यो ।”
भीड एकाएक फुसफुसाउन थाल्यो— षड्यन्त्र... बिदेशी चलखेल... शक्ति–द्रोह... अविश्वासको ज्वारभाटा ।
त्यही व्यक्तिले अगाडि थप्यो— “अब दलहरू चुप लागेर बस्न हुँदैन । जेन्जीसँग कुरा गर्दै, गैर–संवैधानिक सरकार हटाएर जेन्जी प्रतिनिधिसहित सर्वदलीय सरकार बनाउनु पर्छ ! नयाँ जनादेश चाहिन्छ । हामी सधैँ युद्ध, आगजनी, मारकाट भोगिरहन सक्दैनौँ ।”
कसैले घाँटी सुकाउँदै सोध्यो— “अनि... त्यो नयाँ सरकार यस धुवाँमाथि कसरी टेकिने हो ?”
त्यो प्रश्न बोलेर होइन, भीडको शून्य मौनताले एकैचोटि उचालेर सोधिएको थियो ।
देश भनेको केवल सडक होइन—देश भनेको मन हो र हरेक मनमा अहिले एउटै डर पलाइरहेको थियो— “नेपाल भत्किँदैछ कि पुनर्जन्म हुँदैछ ?”
–––
त्यही धुवाँ उडिरहेको भीडको किनारमा, एकजना मध्यमउमेरका व्यक्ति—जसको आवाजमा झस्किएको राष्ट्रको नक्सा झल्किन्थ्यो— अचानक बोल्न थालेः “गृहमन्त्री नेपालका हुन्छन्, बारबरा फाउन्डेसनका होइन ! देशको गृह मन्त्रालय विदेशीका आदेशले चल्ने होइन । देशमा अमन–चयन कायम गर्न पार्टीका कार्यकर्तादेखि जेन्जी–जेन वाई सबैलाई ठिक ठाउँमा राख्नुपर्छ ।”
भीड हलचलमा प¥यो । कसैका आँखा डरमा फैलियो, कसैका विद्रोहमा ।
उनले अझ कठोर स्वरमा थपे— “प्रहरीलाई सुविधा दे, हतियार दे, सक्षम बनाऊ । कानून तोड्ने ही हो भने, प्रहरी किन हो त ? अहिले प्रहरी थर्काइयो... भोलि विदेशी सेनाको बुट छातीमा बज्रँदा मात्र नेपाली बिउँझिन्छ !”
भीड मौन भयो— किनकि यो आवाज क्रूर मात्र थिएन, यसमा एउटा गहिरो भय पनि थियो— देश कमजोर भयो भने बाहिरी हस्तक्षेप संभव छ भन्ने डर ।
त्यो भय धेरैका मनमा गढिसकेको थियो, तर यसरी नाङ्गो रूपमा बोल्ने हिम्मत कमैमा थियो ।
–––
रात चर्किन थालिसकेको थियो । आकाश धुवाँले होइन—पीडाले धमिलो थियो । सडकको एक कुना, जहाँ कति आमाहरू टाउको समाएर बसिरहेका थिए, त्यहीँबाट एकजना बुबाजस्तै आवाज उठ्यो—कम्पित, तर चक्कुजस्तै धारिलोः “७५ जना हाम्रै भइबहिनी, छोराछोरी मारिएका हुन् । सत्य हो कि होइन ? किन हत्यारा खुलेआम घुमिराछन् ?!”
भीड एकैपटक रोदनमा बदलियो— पीडा हावामा झट्काजस्तै चलायमान भयो । त्यो आवाज निरन्तर बोलिरह्यो— “कता गयो नागरिक सरकार ? आन्दोलनबाट बनेको सरकार किन मौन छ ? यदि काम गर्न सकिँदैन भने—राजीनामा देऊ ! जनतामाझ आ़़ऊ, माफी माग !”
ती शब्दहरूले उही रातमा कानून, सुरक्षा, राजनीतिलाई मात्रै होइन— राष्ट्रको आत्मालाई नै प्रश्न सोधे।
भीडमा एकदमै सुन्निएको मौनता थियो र त्यो मौनता तेस्रो स्वर थियोः
न न्याय, न बदला—
तर —उत्तर— ।
–––
भीडको अर्को छेउबाट, जसले कतिपय घटना आफैँले देखेजस्तो बोल्थ्यो— एकजना युवाको आवाज कडा र तिखो भएर उठ्योः “सिमरा काण्ड सुदन गुरुङले नै गराएको ! प्रहरीलाई कमजोर देखाउने, गृहमन्त्रीलाई निकम्मा ठहर्याउने र विदेशी एजेन्टले सुझाएको ‘बुँख्याचा गृहमन्त्री’ ल्याउने खेल चलिरहेको छ !”
भीड थर्कियो— पहिलेका आवाजहरूले भत्किँदै गएको विश्वास अब झनै चिरा–चिरा पर्न थाल्यो ।
उनी रोकिएनन्— “नत्र संविधानले दिएको अधिकार—निर्भय रूपमा हिँडडुल, अभिव्यक्ति, सभा–सभाको अधिकार— किन खोसिएको ? तिमीहरू आफैँ जोखिम खोज्दै हिंड्ने, अनि ‘सरकार तिम्रो!’ भन्दै एमालेलाई दोष दिने ? यदि सरकार तिम्रै हो भने—तिमीहरूलाई नै कसैले उक्साएको हो चुनाव रोक्न !”
भीडको मुटु दुवै दिशामा तानिएझैँ भयो ।
षड्यन्त्र ?
उक्साहट ?
भ्रम ?
कसलाई विश्वास गर्ने ?
उनी अझै बोलिरहे— “तिमीहरू आफ्ना सुन्डमुन्डहरुलाई रोको ! नत्र भोलि उनीहरूले तिमीलाई नै फालिदिन्छन् !”
त्यस क्षण, भीड, आन्दोलन, पुलिस, सरकार, विपक्ष— सबै नै सानो, र देश अस्थिरताको ठूलो भुमरी जस्तै लाग्न थाल्यो ।
–––
भीडको बीच, जहाँ थकान, रोष र भ्रम मिसिएर छायाहरू नाचेजस्तै देखिन्थे, अर्को एक आवाज एक्कासि विष्फोट झैँ ग¥यो— “तँलाई लाज लाग्दैन देशको विषयमा कुरा गर्दा ? देश खरानी बनाउने ? सक्छस् भने पार्टी खोल, चुनाव लड, जनताको मन जित्—त्यसपछि मात्रै सत्ता चलाऊ !”
भीडले एकछिन यतैतिर नजर घुमायो।
यस आवाजमा केबल आक्रोश मात्र थिएन— यसमा राजनीतिक वैधताको कठोर चुनौती थियो ।
त्यो स्वर अझै बलियो हुँदै गयो— “राष्ट्रिय झण्डा ओढेर देश चलाउनेलाई कारबाही गर्नुपर्छ ! सरकार के हेरेर बसेको छ ?”
भीडमा कुनैले टोलाएर हेर्यो,
कसैले दाँत भित्र्यायो,
कसैले टाउको झुकायो ।
यो आवाजले एउटा ठूलो सत्य उजागर ग¥यो— देश अहिले शब्दले होइन, भावनाले चल्दै थियो र ती भावना—क्रोध, पीडा, डर, दोष, राष्ट्रवाद, न्याय— सबै एउटै सडकमा ठोक्किदै थिए ।
यो क्षणमा, राष्ट्रको मनोविज्ञान एकदमै छिनभिन र नाजुक देखिन्थ्यो— मानौँ देश भित्रै दुई आत्मा उभिएका थिए—
एकले सत्य खोज्थ्यो,
अर्कोले दोषी खोज्थ्यो ।
–––
अब आठवटा आवाज—
आक्रोश, संयम, पीडा, अविश्वास, सुरक्षा, न्याय, षड्यन्त्र–त्रास, राष्ट्रवादी उत्तेजना—
सबै जेन्जी सत्य कथाको पूर्ण संरचनामा स्थापित भइसके।
–––
रात उही थियो, तर मानिसको अनुहारमा पछि परेको छायाँ अब बदलिन थालिसकेको थियो— क्रोधको होइन, थकानको ।
भीडमा उभिएको एक जना बृद्धजस्तै मानिस, जसको बोलीमा गाउँका पाखाहरू, बुटुकाहरू, र पुराना गीतहरूको गन्ध हुन्थ्यो, नरम तर अडिग आवाजमा बोल्यो— “अब पनि आन्दोलनको कुरा गर्छौ भने सकियो ! पहिले नै धेरै भइसक्यो ।
देश बनाउनेले यस्ता अपराधिक काम गर्दैन— प्रहरीको हत्या, सम्पदा जलाउने, राष्ट्रिय धरोहर नस्ट गर्ने... हामीले होइन भने कसले ?
उनको स्वरमा कटुता थिएन— थकान थियो । उनी निरन्तर बोलिरहे— “हमरा भासामा भुणुँन्थ्या ब्यारिका... बठे जाणिग्यो— उस्तै हौ तिमीहरू पनि । देश सबैको हो ।
‘यो देश मेरो पनि हैन र?’ भन्ने गीत किन बनेको हो ?
देशले शान्तिको सन्देश दिनुपर्छ— अहिले जेन्जीको नाममा अशान्ति फैलिरहेको छ ।”
भीड चुप ।
मानौँ एकैचोटि सबैको कानमा बुद्ध र गान्धीको मार्ग सम्झाउने घन्टी बजेको हो ।
त्यहि आवाज फेरि उठ्यो— “देशको मुटु जलायौ—अब कसरी भन्छौ ‘देश हाम्रो’ ? केमिकल छरेर धरोहर जलाउँदा— त्यो बेला मनले देश सम्झेन ? कसको छायामा थियौ ? विदेशीको ?”
उनको प्रश्न केवल उनीहरूलाई होइन—पूरै देशलाई सोधिएको सवाल थियो । त्यो क्षण, भीडले महसुस गर्यो— देश केवल रक्तपात र आक्रोशबाट उठ्दैन । देश उठ्छ आत्मबोध बाट ।
–––
क्रोध
संयम
पीडा
अविश्वास
सुरक्षा
न्याय
भीड एकाएक मौन भयो ।
सडक धुलो र रातको अन्धकारले ढाकेको थियो, तर अब मनहरू उज्यालो भइसकेको जस्तो लाग्यो ।
त्यसै बीच, एक जना पुराना शिक्षकजस्तै अनुहार भएका व्यक्ति अगाडि आए—शान्त, ठोस्, तर आवाजमा आत्मविश्वास र प्रेम थियो ।
“अब पर्याप्त भयो । देश जलाउनु, एक अर्कामा गोली चलाउनु, र आपसी अविश्वास फैलाउनु—सबै पुरानो कहानी हो ।
नेपाल हाम्रो साझा घर हो ।
हामी सबै नागरिक—क्रोध, पीडा, विश्वासघात र अन्यायका शिकार—समान हौं ।
अब समय हो नयाँ मार्ग बनाउने, जहाँ न्याय, मानवअधिकार, र शान्ति सबैको आधार हो ।
उनी केही सास लिए, भीडको आँखामा आँसु झरेको देखेर बोल्न थाले— “हाम्रो क्रोधलाई न्यायमा, पीडालाई सहानुभूतिमा, डरलाई सुरक्षा प्रणालीमा रूपान्तरण गरौँ ।
हामीलाई भत्काउने होइन, हामीलाई एक बनाउने संरचना निर्माण गरौँ ।
विदेशी हानिकारक हस्तक्षेपको डर छ भने, आन्तरिक एकता हाम्रो ढाल हो ।
हाम्रो संविधान, हाम्रो कानून, हाम्रो साझा जिम्मेवारी—यी नै भविष्यका आधार हुन् ।
भीडले सुन्यो, केहीले टाउको झुकायो, केहीले आँखा चम्काए ।
त्यही आवाज फेरि उठ्यो— “अब फेरि हिंसा होइन । अब फेरि झगडा होइन ।
हामीले सिक्नुपर्छ—देशको मुटु जलाएर होइन, मस्तिष्क र मनले निर्माण गरेर नै राष्ट्रिय गौरव बढ्छ ।
आजबाट, हामी सबै मिलेर शान्ति, न्याय र मानवअधिकारको एउटा नयाँ नेपाल बनाउने वाचा गरौं ।”
त्यो क्षण, सडक, भीड, अन्धकार र धुलो सबै मिलेर एक नयाँ उत्कर्षको सन्देश बने ।
देशको मनोभूमि फेरि उठेको थियो— तर यो पटक रक्तले होइन, बौद्धिक चेतना र नैतिक जिम्मेवारीले ।
–––
विनाशले कहिल्यै परिवर्तन ल्याउँदैन ।
राज्यको सम्पत्ति खरानी पारेर, इतिहासका पानामा आगो बालेर, झण्डालाई ओढेर राष्ट्रवादी दाबी गर्नु वास्तवमा राष्ट्रप्रति अनादर हो ।
हरेक चिन्ह—भवन, बत्ती, सवारी, कागजात—राज्यका “सार्वजनिक सम्पत्ति“ हुन्, शत्रुको होइन ।
तिनमा आगो लगाउनु देश होइन, नागरिककै भविश्य जलाउनु हो ।
प्रहरी दाजुभाइ पनि जनताकै सन्तान हुन्
प्रहरीलाई ढुङ्गापत्थर हान्ने, घेरा हाल्ने, अपमान गर्ने कामले कुनै आन्दोलन गौरवशाली हुँदैन ।
उनीहरू पनि बिर्सिन हुँदैन— आफ्नो परिवारबाट पर ड्युटीमा जोखिममा देशको शान्ति र सुरक्षाको लागि उभिएका साधारण नेपालीहरू । त्यसैले, उनीहरूमाथि भएको अन्याय पनि कानुनी न्याय माग्छ ।
नेताहरू गलत भए–उनीहरूलाई कारबाही हुनुपर्छ ।
सही प्रश्नः “किन जनता–राज्य बीच टकराव ?”
गलत निर्णय गर्ने नेताहरू, आदेश दिने अधिकार भएकाहरू, शान्तिपूर्ण मोडेल विकल्प हुँदाहुँदै बल प्रयोग गर्नेहरू—सबैलाई कानुनी छानबिन बाटोमा ल्याउन जरुरी छ तर, नेताहरू गलत भए भनेर देशलाई कति सजिलै दुश्मन ठानिएको छ ? देश त नेताहरू होइन—देश त आमजनता हुन् ।
आन्दोलनमा भएको बिचलनले जनमत बिगारेको यथार्थ अगाडि आएको छ । आपत्तिजनक गतिविधिबाट आम नागरिक, व्यवसायी, दैनिक ज्यालादारी, विद्यार्थी¸सबै प्रभावित हुन्छन् ।
यस्तो गतिविधिले मूल मुद्दाको नै औचित्य कमजोर पारेको हुन्छ । ‘सुदन भाइ’ को प्रसङ्गबारे अहिले धेरैले आलोचना गरेका छन्, धेरैले समर्थन । तर २५\२६ गतेको निकास दिन सक्षम हुने नेतृत्व, सूझबूझ, जोखिम लिन सक्ने क्षमता—त्यस्तो क्षमताको कदर पनि यथार्थ हो । देश कसरी स्थिर रहन्छ भन्ने विषयमा जे भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ—त्यो इतिहासले आफ्नो ठाउँमा लेख्छ । आपत्ती र असहमतिको आवाज उठाउन पाउने अधिकार सबैलाई छ तर कसैलाई “भुक्न पाएका छौँ” भन्ने अभिव्यक्तिले पनि समाजमा विभाजन बढ्छ । मतभेद लोकतन्त्रको शक्ति हो, तुच्छीकरण होइन ।
–––
देश सबैको हो ।
अधिकार जनताको हो ।
कर्तव्य सबैको साझा हो ।
न्याय नेताहरू र आन्दोलनकर्ताहरू दुवैका लागि बराबर हुनुपर्छ ।
विनाश होइन, विधि र विवेक बाटो हो ।
“राहदानीको देश होइन, अवसरको देश चाहिन्छ”
देशको राजनीतिक शृङ्खलामा यो देशका सबै नागरिकले मनभित्र दबाएर राखेको सबैभन्दा ठूलो पीडा, आक्रोश र सत्यको प्रतिनिधित्व हो—
रोजगारी नपाएर विदेशिनुपरेको चोट छ अधिकांशमा । किन हरेक सरकारले ‘राहदानी’ मात्र हेर्छ ? यो प्रश्न सामान्य होइन—यो एक पुस्ताको बर्बाद भएको युवावस्थाको करुण सत्य हो । किन हरेक सरकारको एजेन्डा आएपछि केही दिनमै राहदानी, भिसा, श्रम सम्झौता जस्ता शब्दहरू अगाडि आउँछन् ?
कारण दुईवटा गहिरा छन्—
क) सजिलो मार्ग– पैसा
विदेशिएका युवाले पठाउने —रेमिट्यान्स— नै देशको ठूलो अक्सिजन भएको छ ।
सरकारलाई उत्पादनमुखी कार्य नगरी नै —तत्काल पैसा भित्रिने—सजिलो बाटो यही हो ।
अर्को शब्दमाः
क) अर्काको देशको कारखानामा तपाईंले पसिना बगाउनु—नेपाली सरकारको बजेटको आधार ।
ख) देशमै रोजगारी सिर्जना गर्न राजनीतिक इच्छाशक्ति चाहिन्छ ।
रोजगारी सिर्जना—कानुन बनाउनैपर्छ, उद्योग खोल्नैपर्छ, लगानी संरक्षण गर्नैपर्छ, संरचना बनाउनु–यसमा मेहेनत चाहिन्छ ।
राहदानी बेच्ने शासनमा भने मेहेनतको खाँचो कम पर्छ ।
त्यसैले सरकारहरू छोटो मार्ग रोज्छन् ।
–––
२) औद्योगीकरण र कृषि आधुनिकीकरण किन सम्भव हुँदाहुँदै चल्दैन ?
नेपालको माटो उब्जनी योग्य, पानी प्रशस्त, जनशक्ति प्रशस्त ।
तर तीन कुरा अवरुद्ध छन्—
१) नीति निरन्तरताको अभाव
सरकार बदल्यो भने योजना पनि बदलिन्छ ।
देशमा ८—१० वर्षे योजना तर कहिल्यै दस वर्ष चल्दैन ।
२) लगानीको सुरक्षा छैन
उद्योग खोल्न चाहनेलाई—
नक्सा
अनुमति
न जग्गा
न कानुनी सुरक्षा
सबै टुक्राटुक्रा र अनिश्चित । उद्योगी डराउँछन्, विदेशी झनै डराउँछन् ।
३) कृषि खेतीलाई उद्योगजस्तै व्यवहार गरिँदैन ।
नेपालमा किसान आज पनि
परम्परागत बीउ,
वर्षामा निर्भर खेती,
घाटामा बेचिएको उत्पादन,
महँगो मल,
बजारको अभाव,
यही चक्रमा बाँधिन्छ । फसिरहेको छ ।
यदि —कृषि प्रविधिमैत्री—, —सिँचाइ पूर्ण—, —सडक र भण्डारण प्रणाली— बनाइए— रोजगारी लाखौँले पाउँछन्, विदेश जानुपर्ने नै पर्दैन ।
–––
३) के सरकारको दायित्व जनताप्रति हुन्छ कि हुँदैन ?
अवश्य हुन्छ । यिनै पाँच दायित्वमा देश टेकेर उभिनुपर्छ—
१. रोजगारी सिर्जना
२. शिक्षा–प्राविधिक तालिम
३. उद्योग र कृषि विकास
४. नागरिकको सुरक्षा र सम्मान
५. गरीबी अन्त्यका दीर्घकालीन योजना
तर हाम्रो राज्यले यी पाँच दायित्वहरूलाई कहिल्यै कानुनी–संस्थागत रूपमा कठोर दायित्व बनाएको छैन ।
त्यसैले सरकारहरू बदलिए पनि उत्तरदायित्व झल्किँदैन ।
–––
४) नेपालीलाई सस्तो श्रममै किन पठाइन्छ ?
कारण यो हो—
नेपालले आफ्नै युवालाई देश निर्माणका —मानव–स्रोत— होइन ।
विदेशी कारखानाका —सस्तो मजदूर—जस्तै देखेको छ ।
देशमा रोजगारी चक्र बन्न सकेन भने
हजारौं विमान भरिनेछन्, गाउँ–घर खाली हुनेछन्, बुबा–आमाका घर टिनका बक्सा हुँदै जानेछन् ।
–––
५) तर समाधान छ — र हेर्दै असम्भव पनि छैन ।
नेपाल आज पनि रोजगारी बनाउन सक्छ—
औद्योगिक क्षेत्र स्थिर रूपमा सञ्चालन,
कृषि–प्रसोधन उद्योग गाउँ–गाउँमा,
हुण्डी होइन सरकारले नै प्राविधिक तालिम दिएर कम्पनी बोलाउने प्रणाली,
विदेशिनुअघि ६ महिने तालिम – ३ वर्षपछि देशमै जागिर,
सिँचाइ र प्रविधि पूर्ण कृषि — धान, तरकारी, फलफूल निर्यात,
ऊर्जा (हाइड्रो) बाट भएको आय उद्योगमै लगानी,
यी कामहरू गरे देश ५ वर्षमै बदलिन्छ ।
युवाहरू फर्कन्छन्, उद्यम खोलेर जीवन बच्छ ।
–––
निष्कर्ष —
देश बर्बाद भएको छैन, तर देशलाई हेर्यो भने नेतृत्व बर्बाद छ ।
राहदानी होइन—रोजगारी
वैदेशिक श्रम होइन—स्थानीय उद्योग
निराशा होइन—नीति निरन्तरता
हाम्रो माग सरल छ— “हामीलाई विदेश हैन, देशमै भविश्य चाहिन्छ ।”
“अधिकारको होइन, अनुशासनको परीक्षा”
वास्तबमा गूढ रहस्यबाट हेर्दा नेपाल आज पुस्ताको लडाइँ होइन, आचरणको लडाइँ भित्र छ ।
–––
१) “पहिले जलाउनु पर्थ्यो” भन्ने भीड–मनोविज्ञान
आजको विडम्बना यही हो— हिजो जसलाई शत्रु ठानियो आज उसैको सुरक्षा मागिन्छ र भोलि फेरि कसैलाई जलाउनुपर्ने कुरा आउँछ ।
यो नेतृत्वको अस्थिरता होइन, यो भावनाको अस्थिरता हो । भीडले कहिले सत्यको, कहिले सनकको भाषा बोल्छ तर इतिहासले भीडको निर्णयलाई कहिल्यै न्याय ठान्दैन— कानुनको निर्णय मात्र न्याय हो ।
–––
२) “धेरै गल्ती काम गर्यौ” — आक्रोशले ढाकेको सत्य
१९ घण्टा लुटपाट, आगजनी, आतङ्क, डकैती, तर्साउने भाषा— यी कुनै आन्दोलनका गौरवशाली शब्द होइनन् । यी शब्दहरूले माग होइन– अराजकता र भट्किएको युवा–ऊर्जा चित्रण गर्छन् र राज्यले यिनलाई “बाख्रा–भेडा जस्तै छोडिदिने” हो भने— राज्य होइन, जंगल बनिन्छ ।
–––
३) जेन–जेड अधिकार होइन, जिम्मेवारी बिर्सन थालेको बेला-
जेन–जेड को आवाज सुन्नुपर्छ—निश्चय सुन्नुपर्छ तर आवाजले कानुन काट्न पाउँदैन । युवा ऊर्जा देश बनाउने सबभन्दा ठूलो शक्ति हो— तर दिशाहीन ऊर्जा विनाशको शक्ति बन्छ ।
हाम्रो संविधानले भनेको छ— अधिकार सबैलाई छ, तर कानुनी सीमासँगै छ । अधिकार कुनै एक पुस्ताको निजी सम्पत्ति होइन । यो देश ३ करोड मानिसको साझा घर हो ।
–––
४) “पुलिसलाई हातपात” — यो सीमा नाघिएको ठाउँ हो
पुलिस त्यहाँ खडा छन्— आफ्नै देश, आफ्नै जनता, आफ्नै भाइ–बहिनीलाई सुरक्षा दिन ।
तिनीहरूमाथि—
कुटपिट
ढुङ्गापत्थर
आगो
अपमान
यी कुनै राजनीतिक अधिकार होइनन् । यी राज्यविरुद्धको प्रत्यक्ष हिंसा हुन् ।
त्यसैले यो पूर्ण सत्य हो कि—
सुरक्षाकर्मीकामाथि हातपात गर्नेहरूलाई कडाभन्दा कडा कानुनी कारबाही हुनुपर्छ ।
यो नेपाली जनताको पहिलो माग हो ।
यसमा कुनै ‘पुस्तागत बहस’ होइन,
यो ‘नैतिक र कानुनी मूलभूत’ प्रश्न हो ।
–––
५) ‘धम्की’ को राजनीतिले समाधान कहिल्यै दिन्न
नेता धम्किए
जनता उत्रिए
युवा रिसाए
राज्य टुट्यो
यो शृङ्खला नेपालले धेरै पटक देखिसक्यौँ तर फेरि पनि कतै न कतै— भीडको आवाजले विवेकलाई जित्छ । यही नै राष्ट्रको दीर्घकालीन कमजोरी हो ।
निष्कर्ष — मुख्य सन्देश
गल्ती जेन–जेड को मात्रै होइन—तर हिंसा गर्ने —कसैको पनि क्षमा— हुँदैन ।
नेपालमा सबैलाई अधिकार छ—तर —कानुनभन्दा माथि कोही छैन— ।
राज्यले दृढरूपमा उभिनैपर्छ—“छोडिदिने” होइन, “कानुनी कारबाही” गर्ने ।
प्रहरीमाथिको हिंसा आन्दोलन होइन—राज्यविरुद्धको अपराध हो ।
भविश्यको राजनीति “धम्की–भावना” मा होइन—“विधि–संरचना” मा बसाल्नुपर्छ ।
–––
“उपलब्धि होइन, उद्दण्डताले जन्माएको पीडा”
“जेन–जेड आन्दोलनले देशलाई के दियो ? र मरेका युवाहरूको मृत्युको मूल्य के ?”
यो प्रश्न भावनाले होइन, इतिहासले सोध्ने प्रश्न हो ।
–––
१) “जोसुकैले बोले पनि पक्रेर जेल हान्नुपर्छ” — जब शब्द अपराध बन्छ ।
समाज केवल कानुनले होइन, नैतिक सीमाले चल्छ ।
कुनै एक व्यक्तिले—
भीडलाई उकास्ने
हिंसामा फसाउने
देशलाई भड्काउने
युवालाई सिधा भिडन्तमा धकेल्ने
कुरा गर्छ भने त्यो व्यक्तिगत अभिव्यक्ति होइन— समाजविरोधी आचरण— हो ।
अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता
= विचार व्यक्त गर्ने अधिकार
अभिव्यक्ति स्वेच्छाचारिता
= भीड उकासेर आगो बालेको पुरस्कार
यो दुवै एक होइन ।
त्यसैले यो भनाइ ठ्याक्कै सही हो— अराजकता उकास्ने नेतृत्त्वको कारबाही अनिवार्य हुन्छ ।
–––
२) “पुस्तै खत्तम पारिएको उपलब्धि के ?” — सबैभन्दा कठोर प्रश्न
१९–२० वर्षका युवाहरू—
देशको शक्ति
देशको भविश्य
देशको सम्भावना
यिनैलाई—
गोली लागेर
आगलागीमा
भिडन्तमा
अन्धो भीडको निर्णयमा
खसालिएको छ ।
अनि परिणाम ?
संसद विघटन ?
सरकार अपदस्थ ?
सडकमा ३ दिनको टनटन ?
सामाजिक विभाजन ?
यही हो उपलब्धी ?
हो—
युवाहरूको बलिदानले
—कसैको सिंगो जीवन बनेन—
—देशको दिशा फेरिएन—
—किनारामा उभिएका जनताको दुःख घटेन—
—देशको विकास भनेको सुकुम्वासीलाई अझ उजाड पार्नु होइन—
बलिदान जति ठूलो भए पनि
यदि परिणाम —व्यवस्था, संरचना र परिवर्तन— मा नदेखिँदै हरायो भने—
त्यो बलिदान —व्यर्थ—हुन्छ ।
–––
३) “हिजोका नेताले गल्ती गरे” — तर गल्तीको उत्तर हिंसा होइन
हो—
भ्रष्टाचार संस्थागत भयो
कमिसन चले
नियुक्ति बिक्यो
प्रणाली बिग्रियो
राजनीति प्रदूषित बन्यो
यो सत्य हो ।
तर यस्तो सत्यलाई
“हिंसा” ले निको पार्छ ?
कि
“संरचना परिवर्तन” ले ?
हिंसाले कहिल्यै
न्याय दिन्न
परिवर्तन ल्याउन सक्दैन
वैकल्पिक व्यवस्था जन्माउन सक्दैन
हिंसाले त केवल अर्को हिंसा जन्माउँछ ।
–––
४) “नौजवान शहीद भए—उनीहरूको मृत्युको उपलब्धि के ?”
यो प्रश्न कसैले टार्न मिल्दैन ।
देशले, समाजले, आन्दोलनका नेतृत्वले
—जवाफ दिनैपर्छ ।—
यदि
कानुन परिवर्तन भएन
शिक्षा–रोजगारी आएन
भ्रष्टाचार घटेन
नीतिगत सुधार भएन
नयाँ नेतृत्व जन्मिएन
भने—
उनीहरूको मृत्युलाई के नाम दिने ?
यो देशले त्यो प्रश्नबाट कहिल्यै भाग्न पाउँदैन ।
–––
५) “जेन्–जेड आन्दोलनको मर्म के ?” — हराएको उद्देश्य
सुरूमा आन्दोलनको सार थियो—
न्याय
समानता
भ्रष्टाचारविरुद्ध आवाज
युवा अवसर
प्रणाली सुधार
तर पछि—
भीड, भावनात्मक उत्तेजना, उक्साहट,
सामाजिक मिडियाको नारा—
सबैले उद्देश्यलाई धुम्म्याइदियो ।
मर्म -मसिना मांग- मा हरायो
भावना -भड्काउने भाषण- मा हरायो
दिशा -अहंकार -मा हरायो
र
मोर्चा -अराजकता-मा झर्यो ।
अब सोध्नुपर्ने प्रश्न—
जेन्–जेड आन्दोलन प्रणाली सुधार्न उठेको थियो कि प्रणाली भत्काउन ?
–––
६) “सुदन गुरुङहरूले निकास दिन्न” — नेतृत्वको मौनता
आपत्ति, संकट, भिडन्त—
यही बेला नेतृत्व कसरी पहिचान हुन्छ ।
तर
देश संकटमा पर्यो
युवाहरू सडकमा खसिरहे
र
नेतृत्व चुपचाप ?
त्यसको अर्थ
जब जिम्मेवारी चाहिन्छ, मौन
जब भीड चाहिन्छ, सक्रिय
यही विडम्बना हो ।
नेताको काम
उकास्नु होइन
उद्धार गर्नु हो ।
–––
निष्कर्ष —
अराजकता उकास्ने भाषण —अपराध— हो।
—आन्दोलनले “उपलब्धि” होइन—दुःख, विद्रोह र विभाजन— दियो ।
—मरिरहेका युवाको बलिदानको मूल्य —न्याय र संरचना परिवर्तन— ले मात्र उठ्छ ।
—जेन–जेड आन्दोलन उद्देश्यबाट भट्कियो—अब आत्ममूल्यांकन चाहिन्छ ।
—निकास दिन नेतृत्व मौन रह्यो—त्यो नेतृत्व नेतृत्व कहलिन योग्य छैन ।
–––
“युवाहरू कसरी वास्तविक परिवर्तनको नेतृत्व बन्न सक्छन् ?”
“देशभक्तिको नाममा चालिएको धोका”
क्रुर विडम्बना, अपमानजनक राजनीतिक बानी र राष्ट्रभक्तिको नाम बेच्ने स्वार्थी स्वभावको वास्तविक रूप प्रस्तुत गर्छ । यसले देशको दिशा मात्र होइन, नागरिकको चेतनालाई पनि प्रश्न गर्छ—
“हामी कहाँ जाँदैछौं ?”
१) “राष्ट्रवादी हो भने नदी बेच” — यो राष्ट्रभक्ति होइन, राष्ट्रघात हो ।
कसैले देशभक्तिको नाममा—
नदी बेच
स्रोत बेच
जमिन बेच
आफ्नो मान्छेलाई भ्रष्टाचार गर्न दे
गलत काम गर्नेको बचाउ गर
भन्ने हो भने
त्यो राष्ट्रभक्तिको भाषा होइन—
—देश बेच्ने दलालीको भाषा— हो ।
राष्ट्रवाद
= —भूमि, स्रोत, सम्मान र भविष्य रक्षा—
मिथ्या–राष्ट्रवाद
= —देश बेचेर भाषणले मात्र नाटक—
त्यसैले यस्तो कुरा गर्ने व्यक्ति
राष्ट्रवादी हैन—
—देशको मूल्य बुझ्न नसक्ने खतरनाक तत्त्व— हो ।
–––
२) “हिजोको बच्चालाई पो केही थाहा छैन” — अहंकारको सर्वश्रेष्ठ रूप—
जब कसैले युवालाई हेपेर भन्छ—
“तिमी बच्चा हौ, केही बुझ्दैनौ”—
त्यसको अर्थ दुईवटा मात्र हुन्छः
(क)ऊसँग तथ्य, तर्क वा बहसको क्षमता छैन त्यसैले अरुलाई नानी–बच्चा भन्दै झुक्याउँछ ।
(ख)उसले युवा पुस्ताको चेतना, पढाइ, विश्वदृष्टि र विवेक देख्नै सकेको छैन ।
आजको युवा—
शिक्षित
इन्टरनेटमा विश्व हेर्ने
चञ्चल तर विवेकशील
खोजी र प्रश्न गर्न सक्षम
त्यसैले “बच्चा” भनेर अपमान गर्नु
तर्क–बहस हारिसकेको संकेत हो ।
–––
३) “देश कसरी चलाउने झुम्रेहरू जम्मा गरेर आदेश दिने ?”
गाउँमा “साएपो—भोलि बन खुलाएर दाउरा काट्नु पर्या छ” जस्तो आदेश जत्तिकै
आजको राजनीतिक पात्रमा झल्किन्छ ।
देश चलाउने कुरा—
—कानुन, प्रणाली, संवैधानिक निकाय, विधि र जवाफदेही— बाट हुन्छ ।
तर केही व्यक्ति आफूलाई
सरकारभन्दा माथि
संविधानभन्दा बाहिर
विधिभन्दा ठूलो
सम्झेर आदेश दिन थाल्छन् ।
यस्तो व्यवहार—
देशमा “छल–बलको शासन” जन्माउने संकेत हो ।
त्यसले देशलाई निकास होइन—
—अराजकता— तिर धकेल्छ ।
–––
४) “आज देश कता जाँदै छ ?” — यो प्रश्न सबै नेपालीको आर्त पुकार हो —
देश—
भ्रष्टाचारले गाँजिएको
विवेक गुमाएका नेताले कब्जा गरेको
भीडको राजनीति हावी भएको
अराजकताले दिन–दिनै सिमा मिच्दै गएको
युवाको ऊर्जा सडकमा जलिरहेको
ऐन–कानुन
= कमजोर
नेतृत्व
= विभाजित
युवा
= निराश
मिडिया
= उक्साहट
राज्य
= मौन
यसरी देश चल्दैन ।
देश “हामी” ले चलाउनु हो—
तर आज “हामी” नै बहुविकल्पी भीड बनेका छौँ ।
–––
५) “हामी नेपाली कता जाँदैछौं ?” — अब प्रश्न होइन, चेतावनी हो —
जब देशमा—
—राष्ट्रवादको नाटक
— भ्रष्टाचारको रक्षा
— युवाको ऊर्जा दुरुपयोग
— जनताको आवाज दबावट
—दण्डहीनता
—विधि भङ्ग
एकसाथ जन्मिन्छन्
त्यसपछि देश
पहिले —निराशा—
फेरि —अव्यवस्था—
र अन्त्यमा —विघटन— तिर जान थाल्छ ।
यो सङ्केत अब सजिलो छैन ।
यो —अन्तिम चेतावनी— हो ।
–––
निष्कर्ष — सार—
— देश–बेचुवा राष्ट्रवादको पर्दाफास गर्नुपर्ने बेला आइसक्यो ।
— युवालाई “बच्चा” भन्नेहरू आफैँ अज्ञानताको खोलमा छन् ।
—देश “झुम्रेहरूको सभा” ले होइन, —विधि र जवाफदेहीताले — चल्छ ।
— नेपाल गलत हातमा बढ्दै जाँदा नागरिकको पीडा प्रार्थना झैँ बनिरहेको छ—
—“हे भगवान, देशलाई बचाऊ ।”—
–––
“देशलाई सही दिशामा फर्काउने वास्तविक ७ आधारशीला”
(शासन, युवा, अर्थतन्त्र, शिक्षा, सुरक्षा, उद्योग, नैतिकता)
सुझावसहित
जनतामा अत्यन्तै कडा, भावनात्मक र आक्रोशले भरिएको पीडा छ — तर यही कडाइलाई विचार, विवेक र तथ्यको स्वरूपमा रूपान्तरण गर्न सके मात्रै कुरा सार्थक बन्छ । यो भावनालाई सुरक्षित राख्दै, विश्लेषणात्मक शैलीमा प्रस्तुत होऔँ ताकि यो नेपालभरि सम्यक्, प्रभावकारी र सन्देशमूलक देखियोस् ।
–––
जनताको नाममा हिंसा बोलाउने अधिकार कसैलाई हुँदैन
भीडमा जनताले यतिसम्म बोले । “देखाउन के बाँकी राखिस् र जाँठा ?” — यस्तो उद्वेग, आक्रोश र लिखित चीत्कार कुनै एक व्यक्तितर्फ मात्र होइन, —विगत वर्षहरूमा नेपालीले भोगेको निराशा र विस्फोटित क्षोभको भाषा— हो ।
किनकि कुरा एक व्यक्तिको होइन, दुई–चार युवाको होइन, —सार्वजनिक सम्पत्ति जलाएर इतिहास मेटाउने, सुरक्षा निकायलाई हान्ने, राष्ट्रध्वजालाई कवच बनाएर हिंसा प्रदर्शन गर्ने — राजनीतिक संस्कारकै हो ।
यस्तो कार्य कसैको “जेन्जी” हुने प्रमाण होइन, अनि पार्टी हुने आचरण पनि होइन । यसले कहिल्यै कल्याणतर्फ लैजानै सक्दैन ।
यो त —अन्धक्रोधले जनताको आस्थामा घात पुर्याउने अपराध— हो ।
देशमा
— शान्ति र सुरक्षाको अनुभूति नष्ट गर्नु,
—राष्ट्रिय प्रतीकलाई राजनीतिक ढाल बनाउनु,
—राज्य संयन्त्रमा भय फैलाउनु,
—“क्रान्ति“ नामको अराजकतालाई पुजा गर्नु
— यी सबैले केवल राज्यमा मात्र होइन, —मानिसको चेतनामा घाउ पार्छ— ।
—जेनेरेशन–जेड (jen-Z) को भावना वास्तविक हो, तर...—
हो, नयाँ पुस्ता परिवर्तन चाहन्छ, आधुनिकता, समानता र पारदर्शिता खोज्छ ।
तर —हिंसा, अराजकता, विध्वंस, सुरक्षा निकायमाथि आक्रमण–यी कार्य —कुनै पनि पुस्ताको मर्मसँग मिल्दैन ।
त्यस्ता गतिविधि गर्नेले आफूलाई “JEN–Z” भनेर चिनाए पनि
—कार्य भने चरम अज्ञान, उन्माद र आतंककै परिचय हुन्छ । —
किनकि—
👉 —सचेत नागरिक परिवर्तन ल्याउँछ, —
👉 —असचेत भीड केवल आगो बाल्छ । —
–––
—राष्ट्रप्रेमको नाममा आक्रोश बेच्नेहरू विरुद्ध चेतावनी—
राष्ट्रिय झण्डा काँधमा बोकेकोमात्रैले राष्ट्रवादी हुँदैन ।
झण्डाको रंग जोगाउन —आफूभित्रको रंग— सफा हुनुपर्छ ।
—देश जलाएर,
कानून तोडेर,
सुरक्षा निकायलाई हानेर,
सार्वजनिक सम्पत्ति तोडफोड गरेर,
राष्ट्रप्रेम देखाउन खोज्नु भनेको
—अज्ञानताको चरम–नाटक— हो ।
नेपालले खोजेको “JEN–Z” युवा त्यो हो—
— जसले —विचार— देखाउँछ,
—जसले —कारण— खोज्छ,
— जसले —विवेक— प्रयोग गर्छ,
— जसले —नीति सुधार— माग्छ,
— जसले —देश बनाउँछ——, न कि —जलाउँछ— ।
–––
—निष्कर्ष—
यी जनताको चीत्कार भावनाको विस्फोट होइन मात्र,
यो —एक सच्चा नागरिकको चेतावनी—हो—
—“हिंसाले जे पनि देखाउँछ, तर विश्वास र भविष्य मेटाउँछ ।”—
देशलाई जलाउने कुनै पनि गतिविधि
— जुनसुकै नाम, झण्डा, नाराले ढाकिए पनि —
—एक सचेत समाजलाई कहिल्यै मान्य हुँदैन । —
–––
डिजिटल उफ्राइँले देश चल्दैन—जिम्मेवारी र भूगोल बुझ्नु आवश्यक छ ।
नयाँ पुस्ता परिवर्तनको नारा बोकेर सडकमा उत्रियो,
तर परिवर्तनको पहिलो पाठ—घर, परिवार, गाउँ–छिमेकसँगको सहकार्य—उनीहरूले नै बिर्सन थाले ।
गुगलका पानाहरू पल्टाएर मात्र राज्यको गतिशीलता बुझिँदैन,
देशको नक्सा हेर्नुभन्दा पहिला —समाजको मनोविज्ञान—बुझ्नुपर्छ ।
—भूगोल, समाज र यथार्थ नबुझी गरिएको आन्दोलनको परिणाम के हुन्छ ?—
उही जनता, उही गाउँ, उही समाज—
जसलाई परिवर्तन दिने दाबी गरियो—
त्यही समुदायबाटै लखेटिनुपर्ने अवस्था आउँछ ।
किनकि—
👉 अपशब्द बोल्ने,
👉 लुटपाट गर्ने,
👉 सार्वजनिक सम्पत्ति जलाउने,
👉 सुरक्षा निकायलाई चुनौती दिने,
👉 भीड उचालेर त्रास फैलाउने
यस्ता कार्य कुनै —आन्दोलन, क्रानित अनि परिवर्तनको दर्शन— होइन,
यो त —अराजकताले पोषिएको उन्माद— हो ।
“JEN–Z“ को मिशन–भिजन यही हो र ?
देश जलाउने ?
इतिहास नष्ट गर्ने ?
असभ्य व्यवहारको खेती गर्ने ?
यदि उत्तर “हो” भने—
जनताले मूल्यांकन गरिसकेका छन्ः
—मानव होइन, दानव जस्ता व्यवहार हो यो । —
—नयाँ पुस्ता, पुरानै रक्सी—
बोतल मात्र नयाँ भयो,
तर रक्सी पुरानै परिपाटीको निस्कियो—
हिंसा, दम्भ, अनुशासनहीनता,
पुराना दलले जस्तै ढाँचा दोहोर्याइयो ।
यही कारण,
“परिवर्तन” को नाममा उफ्रनेहरूले जनताको विश्वास जित्न सकेनन् ।
नेपाली मानसिकता सरल छ—
—जो जलाउँछ, उसको हातमा नेतृत्व कहिल्यै दिन्न । —
–––
—राजनीतिक नेतृत्वको तुलना : उखाने र कमेडियन—
केपी शर्मा ओली—
दीर्घकालीन शासनमा संलग्न,
तर —भ्रष्टाचार, अस्थिरता र अराजक राजनीतिक संस्कार—मा समेत गहिरो आरोपको पात्र ।
युक्रेनका जेलेन्स्की—
अरू देशमा सम्मानित भए पनि
यहाँ अधिकांशले केपि ओलीसँग तुलीत गरी टिप्पणी गरे अनुसार
“कमेडियनबाट नेता बने पनि अस्थिरता बढाएको” उदाहरण ।
दुवैलाई एकै तराजुमा राख्नु
जनताको पीडाबाट जन्मिएको तुलना हो—
—कसले देश सम्हाल्यो ?
कसले बिगार्यो ?
कसले जनताको भरोसा भङ्ग गर्यो ?
यो आलोचना कुनै व्यक्तिविरुद्धको द्वेष होइन,
—सत्तामा बसेकाले जनताप्रति गरेको तिरस्कार अनि विषयान्तरणको प्रतिविम्ब— हो ।
–––
—भ्रष्टाचारविहीन चरित्रको आवश्यकता—
नेता कडा हुनुपर्छ,
तर—न्यायप्रिय— ।
देशलाई निकास चाहिन्छ,
न कि
– गालीगलोज,
– उन्माद,
– स्वेच्छाचारिता,
– प्रतिशोध,
– अराजकता ।
सुसिला कार्की जस्ता
—स्वच्छ छवि, कडा न्यायिक चरित्र, पारदर्शी सोच— भएका व्यक्तिहरू
जनताको मनमा “निकास” को रूपमा देखिनु स्वाभाविक हो ।
यसैले कतिपय पात्रहरू
न्याय, जवाफदेही र कारबाहीको प्रक्रियाबाट भाग्न खोजेर
उग्र वाणीमा उत्रिएका छन् ।
तर—
कानूनको बाटो लामो हुन्छ,
तर अन्त्यमा पुग्छ ।
थुनाले ढोका थिच्ने बेलाको संकेत चासोपूर्ण छ ।
–––
निष्कर्ष ः-
देश जलाउनेहरू परिवर्तनकर्ताको श्रेणीमा हुँदैनन् ।
गाउँ–छिमेकलाई छोडेर
केवल गुगलमा आन्दोलन बुझेकाहरूले
सामाजिक भूगोलै बुझ्न सकेका छैनन् ।
समयले सत्य देखाइसक्यो—
—जनता हिंसा होइन, विवेक चाहन्छन् ।
देशलाई भीड होइन, दिशा चाहिन्छ । —
–––
–––
—अराजकताको सीमा हुन्छ—लोकतन्त्र चेतना हो, उफ्राइँ होइन—
सुदन, देश तिम्रो मात्रै होइन, —हाम्रो पनि हो — ३ करोड कै हो ।
लोकतन्त्रले “सरकारलाई खबरदारी” गर्ने अधिकार दिन्छ,
तर—
👉 अराजकता
👉 अशान्ति
👉 भीडको उन्माद
👉 राज्य संस्थामाथि हमलासदृश व्यवहार
यी अधिकार होइनन्,
—दुरुपयोग— हुन् ।
—अति उफ्रिनु इतिहासमा कसैका लागि राम्रो सिद्ध भएको छैन । —
लोकतन्त्र बोलिने शब्द मात्र होइन—
यो —सहनशीलता, संयमता र विधिको शासन— हो ।
विधि बिर्सियो भने,
स्वतन्त्रता —स्वच्छन्दता— बन्छ
र देश पतनतिर धकेलिन्छ ।
–––
—गृह मन्त्रालय—समूहको जागिर होइन, राज्यको स्तम्भ—
सुदन,
गृह मन्त्रालय कुनै समूहको हातको रिमोट होइन ।
यो राज्यको सुरक्षा, स्थिरता र प्रशासन चलाउने केन्द्र हो ।
यसलाई “आफ्नो मान्छे राखेर चलाउने” सोच
लोकतन्त्र होइन,
—गुटतन्त्र— हो ।
नेपाल ३ करोड जनताको साझा घर हो—
कसैको पोल्टाको कार्यालय होइन ।
–––
—इतिहासको ठोस सत्य—परिवर्तन व्यक्तिको ऊर्जाले होइन, संगठनको शक्तिले हुन्छ—
इतिहास हेर्नू—
नेपालका सबै ठूला परिवर्तनहरू
individual heroism
ले होइन,
—संगठित राजनीतिक शक्तिहरू —ले गरेका हुन् ।
— २००७
—२०४६÷४७
— २०६२÷६३
—दश वर्षे जनयुद्ध
— संविधान निर्माण
—लोकतान्त्रिक संक्रमण
—संघीय पुनर्गठन
यी सबै परिवर्तन पार्टी र जनसमूहको संयुक्त संघर्षले भएका हुन् । यी सबैबाट जनताका अधिकार स्टेप वाइ स्टेप बृद्धि हुँदै गएको छ । यी खुड्किलाहरु हुन् । नत्र त तपाईं आफ्नो गन्तव्यको ठाउँमा पुग्न सक्नुहुन्न ।
पार्टीलाई नकारेर
भीडलाई नै क्रान्ति ठान्नु
राजनीतिक अपरिपक्वता हो ।
पार्टीको झण्डा नउठाउनेले
राज्य संरचना हल्लाउन त सक्छ,
तर —बनाउन— सक्दैन ।
देश बनाउनेहरू
सबै संगठन, संरचना, विधि र सिद्धान्तका अनुशासनमा रहन्छन् ।
–––
—अवस्था प्रष्ट छ—
तिमी एक्लै उफ्रिएर
सडक त तताउन सक्छौ,
तर देश बनाउने शक्ति—
—संगठन, विचार, नीति र संरचनाबाट मात्र जन्मिन्छ । —
पार्टी–संरचना बाहिर बसेर
राज्यसमक्ष “गृह मन्त्रालय चाहिन्छ” भन्ने माग
ढङ्गले पनि अनौठो देखिन्छ,
राजनीतिक तर्कले त झनै असम्भव ।
अन्त्यमा—
—संगठित भएर आओ
वा
अराजकताको बाटो छोड । —
नत्र केही गर्न सकिन्न,
र गरिएअनुसार —जवाफदेही— पनि हुनुपर्छ ।
–––
“कथा–उत्कर्षको अभिव्यक्ति”सशक्त, निर्णायक, शान्ति–उत्कर्षमा प्रस्तुत गर्दैछ , ढुक्क हुनुहोस् ।
–––
यो शान्ति, संगठन, र आशाको उत्कर्षको प्रभात हो । मिर्मिरे हो ।
इतिहास हेर्नू—
नेपालका सबै ठूला परिवर्तनहरू
individual heroism ले होइन,
—संगठित राजनीतिक शक्तिहरू —ले गरेका हुन्।
— २००७
— २०४६\४७
—२०६२÷६३
— दश वर्षे जनयुद्ध
— संविधान निर्माण
—लोकतान्त्रिक संक्रमण
—संघीय पुनर्गठन
यी सबै परिवर्तन पार्टी र जनसमूहको —संयुक्त संघर्ष—ले भएका हुन् ।
यी प्रक्रियाहरूबाट —जनताका अधिकार क्रमशः बढ्दै गएका छन् — ।
यी नै खुड्किला हुन्,
नत्र तपाईं आफ्नो गन्तव्यसम्म पुग्न सक्नुहुन्न ।
पार्टीलाई नकारेर
भीडलाई क्रान्ति ठान्नु
राजनीतिक अपरिपक्वता हो ।
पार्टीको झण्डा नउठाउनेले
यसरी बुझौँ न संगठन नै पार्टी हो । अङग्रेजीमा पार्टी, नेपालीमा संगठन । अझ प्रष्टसँग भन्नुपर्दा देश राम्ररी बनाउनलाई, मजबुत पार्नलाई संगठन । जुन समूह पनि हो ।
संगठनविना
राज्य संरचना हल्लाउन त सक्छ,
तर—बनाउन—सक्दैन ।
देश बनाउनेहरू
सबै संगठन, संरचना, विधि र सिद्धान्तका अनुशासनमा रहन्छन् ।
–––
अवस्था प्रष्ट छ—
जसले पनि एक्लै उफ्रिएर सडक तताउन सक्छ,
तर —देश बनाउने शक्ति संगठन, विचार, नीति र संरचनाबाट मात्र जन्मिन्छ । —
इँटा इँटा मिलेर मात्र भवन बन्छ , अनि मसला भनेको बुद्धि, विवेक, शील, आचरण, अनुशासन हो ।
पार्टी–संरचना बाहिर बसेर
राज्यसमक्ष “गृह मन्त्रालय चाहिन्छ” भन्नु
ढङ्गले पनि अनौठो देखिन्छ,
राजनीतिक तर्कले झनै असम्भव छ ।
–––
अन्त्यमा—
संगठित भएर आओ वा अराजकताको बाटो छोड ।
नत्र केही गर्न सकिन्न,
र गरिएअनुसार—जवाफदेही—हुने छ ।
–––
यसै क्रममा, यो सत्य घटनामा आधारित जेन्जी आनदोलनको राजनीतिक कथा–उत्कर्षमा मेरो सन्देशः
“यो जेन्जी आन्दोलनमा ९९ प्रतिशत जनताका लागि राम्रो ठाउँमा जाने खुड्किला छ । यसमा सफलता प्राप्त होस् मेरो शुभकामना छ । सबै नेपालीले जेन्जी आन्दोलनबाट पर्याप्त आशा गरिरहेका छन् किनकि पहिलेको राजनीतिले सारगतरुपमा दिन सकेन तर याद राख—देशको भविष्य केवल आक्रोश र उफ्राइँमा होइन, —संगठन, विवेक, संयम र विधिको शासन—मा निर्माण हुन्छ । यसैमा मात्र राष्ट्रको स्थायित्व र न्याय सुनिश्चित हुन्छ ।”
यसरी मात्र शान्तिपूर्ण रूपान्तरण, राष्ट्रिय मेलमिलाप, न्याय, मानवअधिकार र दीर्घकालीन स्थिरतातर्फ सशक्त रूपमा सुरुवात हुन्छ ।
२०८२ मङ्सिर ६
बिजु सुवेदी विजय
Comments
Post a Comment