कथा :— “गन्तव्य भित्रको घर”
कथा :— “गन्तव्य भित्रको घर”
रविको पहिरो सुनौलो घाम जस्तै पहाडको ढलानमा बिस्तारै फैलिरहेको थियो । आकाश हल्का नीलो र हावाले ताजगी बोकेर पातहरूमा खेल्दै थियो । चरा आफ्नो गतिमा उड्दै बगैंचाका फूलको मिठास टिपिरहेका थिए, जस्तो प्रकृतिले आफ्नो समय, धैर्य र नियमअनुसार बीउ बिउँछ र फल दिन्छ , त्यसैगरी मानव जीवन पनि धैर्य, विश्वास र मेहनतबाट मात्र फस्टाउन सक्छ ।
जीवनका चुनौती, संघर्ष र अवसरबीच सादगी र अनुशासनले मार्ग देखाउँछ । झरना जस्तो अवरोधले रोक्दो भए पनि अन्ततः नदीमा मिसिन्छ र समुद्रमा पुग्छ ; त्यसैगरी हाम्रा संघर्षले अनुभव र दृढता निर्माण गर्छ । ्साना प्रयास र साहसिक निर्णयले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ भन्ने प्रमाण प्रस्तुत गर्दै सबैका जीवन यही मार्गमा आफ्नो यात्रा तय गर्दैछन् ।
हरेक व्यक्तिको जीवन परिवार, विश्वास र संघर्षको कथामा आधारित हुन्छ । धन र सुविधा मात्र महत्त्वपूर्ण छैनन्; सच्चा मूल्य भनेको धैर्य, समझदारी र आपसी माया हो । हरेक व्यक्तिगत अनुभवले हामीलाई जीवनको साँचो अर्थ सिकाउँछ—सादगीमा शक्ति, मेहनतमा उपलब्धि, र धैर्यमा अनि सफलता ।
प्रकृतिका दृश्यहरू—उदाउँदो रवि, हल्लिने पात, गुञ्जिँदै गरेका चरा—मानव जीवनका चुनौती र अवसरका प्रतिक हुन् । मानिसको हरेक जीवनले देखाउँछ कि जीवनको यात्रा जहाँ कठिनाइ र खटपटले भरिएको हुन्छ , त्यहाँ पनि सादगी, संघर्ष र धैर्यको माध्यमले गन्तव्य प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
रविको पहिरो सुनौलो घाम जस्तै बिस्तारै पहाडको ढलानमा पसेको थियो । आकाश हल्का नीलो, हावा ताजा र हल्का चलिरहेको थियो । पहाडका हरियो पातहरू हल्लिँदै, स–साना पातका टिपहरूमा झिलिमिली पानीका छिट्काहरू चम्किरहेका थिए । चरा आफ्नो बहावमा उड्दै बगैंचाका फूलहरूको मिठास टिप्दै थिए ।
जस्तो प्रकृतिले आफ्नो समय, धैर्य, र नियमअनुसार बीउ बिउँछ र त्यसको फल दिन्छ, त्यसैगरी मानव जीवन पनि सानो प्रयास, भरोसा र संघर्षबाट मात्र फस्टाउन सक्छ । रविको किरण, हावाको स्पर्श, र पातको हल्का हल्लाइले हामीलाई सम्झाउँछ—सच्चा सौन्दर्य सादगीमा, र बल धैर्य र मेहनतमा छ ।
हरेक व्यक्तिको समय यही सन्देश बोकेर सुरु हुन्छ । जीवनका चुनौती, संघर्ष, र अवसरलाई सरलता र धैर्यका साथ सामना गर्दा मात्र मानिसले आफ्नो गन्तव्य प्राप्त गर्न सक्छ , जस्तो झरना आफ्नै मार्गमा अवरोध पार्दा पनि अन्ततः नदीमा मिसिन्छ र समुद्रमा पुग्छ , त्यसैगरी हामीले सामना गरेका कठिनाइ र खटपटले हाम्रो अनुभव, वोध र दृढता निर्माण गर्छ ।
मानव जीवनका यस्ता क्षणहरू देखाउँछ जहाँ सादगी, संघर्ष, परिवार, र धैर्यले जीवनको वास्तविक मूल्य उजागर गर्छ । प्रकृति जस्तो शान्त, धैर्यशील र अनुशासित जीवनको मार्गमा हरेक पात्रले आफ्नो यात्रा तय गर्दैछ, संघर्ष र अवसरबीच सन्तुलन राख्दै ।
हामी अब यहाँ यस्तै परिवारमा प्रवेश गर्दैछौँ ।
“विदेश जाऊँ न बुढा...”
आँखा झिम्काउँदै शान्ताले भनिन्, स्वरमा थकान थियो तर आशा पनि रहेको झल्किन्थ्यो ।
रामे भान्साको ढोकामा उभिएर श्रीमतीतिर फर्कियो ।
“त्यस्तो कुरा नगर न,” उसले नरम स्वरमा भन्यो, “म तिमीलाई नेपालमै राम्रो व्यवसाय गर्न लगाउँछु । मनग्गे फाइदा हुन्छ ।”
शान्ताले सँकुचिएको स्वरमा आफैँलाई सोधी, “व्यवसाय ? नेपालमै ? यहाँ सबैले भन्छन्— विदेश गएर मात्र घर चल्छ... हाम्रो के होला ? बच्चाको भविष्य ? कर्जा ? समाज हाँस्लान् कि ?”
रामे मुस्कुरायो, तर त्यो मुस्कानको पछाडि धेरै वर्षको संघर्ष लुकेको थियो । उसले चिया कप टेबुलमा राख्दै भन्यो,
“हेर्नु शान्ता, मानिस विदेशमा गइराख्छन् भनेर हामी पनि जानैपर्छ भन्ने छैन । यहाँ (यत्तिकै छेउमै) मैले एउटा योजना बनाएको छु । साना किसानसँग साझेदारीमा कृषि व्यवसाय, अनि त्यसकै आम्दानीले हामी उठ्छौँ ।”
शान्ता छक्क परिन्, “यो सबै तिमीले कहिले सोच्यौ ?”
रामे अंगालो मारेर हाँस्यो, “तिमीले ‘विदेश’ शब्द बोल्नुसँगै मेरो दिमागमा चानचुन कुरा चल्यो ? म भुतुक्कै भएर विदेश जाने मान्छे होइन शान्ता, म तिम्रो हात नछोड्ने मान्छे हुँ ।”
थोरै मौनता छायो । झ्यालबाट हावाले पर्दा हल्का हल्लियो— जस्तै उनीहरूको जीवन पनि हल्लिएको थियो, तर भत्किइसकेको भने थिएन ।
शान्ताले विस्तारै टाउको निहुराइन् । “तर, बुढा... पैसा त कहाँ छ र ? कति ठाउँले कर्जा लिइसकेकीे छु, तिमीलाई थाहा छैन ?”
रामेले गहिरो सास फेर्यो । “त्यही त— हामी विदेश भागेर समाधान खोज्ने होइन । यहीं, आफ्नै माटोमा, पाइलै–पाइलामा चुक्ता गर्छौँ, शान्ता । देश छोडेर भागेर होइन, देशमा बसेर उठेर ।”
शान्ताको आँखामा पहिलो पटक ‘सुरक्षा’ देखियो । “साँचिकै गर्ने हो भने... म साथ दिन्छु,” उनले बिस्तारै भनिन्, “विदेश... छोडिदिऊँ ?”
“हो,” रामेले हात समात्दै भन्यो, “अब हामीसँगै उभिनेछौँ ।”
उनको घरको आँगनमा हावा चलिरह्यो— तर यसपटक त्यो हावा भयको होइन, आशाको थियो ।
.............................................
व्यवसाय दर्ता भइसकेको थियो । कागजातका ठूला फाइलहरू टेबलमा भुईँमै राखिएका थिए । रामे र शान्ता दुवै थोरै थकित तर उत्साहित देखिन्थे ।
“हेर्नु, शान्ता, अब हामी कानुनी रूपमा आफ्नो व्यवसायको मालिक भइसकेका छौँ,” रामेले हाँस्दै भन्यो ।
“हो, दर्ता त भयो,” शान्ताले मुस्कुराइन्, “तर... पैसा त छैन, लगानी कहाँबाट गर्ने ?” उनले झन्झन् चिन्तित स्वरमा थपिन् ।
रामेले गहिरो सास फेर्दै भन्यो, “त्यही त— सबैभन्दा ठूलो चुनौती यही हो तर हाम्रो योजना सानो छ , एक–एक पाइला गर्दै अघि बढ्छौँ । मसँग केही सोच छ । केही सहयोगी खोजौं, र थोरै–थोरै लगानी जुटाउँछौँ ।”
शान्ताले शंका सहित सोधिन्, “साथीहरू ? को सहयोगी ? यहाँ त सबैले विदेशको पैसा खोज्छन्, हामी कहाँबाट जुटाउने ?”
रामेले टेबलमा राखिएका कागजातमा हात फेर्यो । “हामीले देशभित्रै अवसर खोज्नुपर्छ । स्थानीय किसान, साना व्यापारी, र सरकारी कार्यक्रम— सबैसँग कुरा गर्छु । पैसा नभए पनि विचार र मेहनतले सुरूवात हुन्छ , शान्ता । पैसा पछाडि आउँछ । विश्वास गर ।”
शान्ताले गहिरो सास लिएर मुस्कुराइन् । “ठिक छ, बुढा, तिम्रो योजनाअनुसार गरौँ तर याद राख, असफल भए पनि म तिम्रो साथ छुँ ।”
रामेले उनको हात समातेर टेबलमा हल्का थिच्यो । “साथ त केवल शब्द मात्र होइन, शान्ता । हामीले यो देशमै केही ठूलो कार्य गर्नुपर्छ , केही नयाँ देखाउनुपर्छ । पैसा त पछि आउँछ ।”
अर्को दिन बिहान, उनीहरू दुवै स्थानीय कृषक संघमा गए ।
रामेले आफ्नो योजना विस्तारसँग प्रस्तुत ग¥योः
“साना किसानहरू, तपाईंहरूको उत्पादन हाम्रो व्यवसायसँग जोडेर हामी उच्च मूल्यमा बिक्री गर्नेछौँ । तपाईंहरूले पनि प्रतिफल पाउनु हुनेछ । सँगै अगाडि बढौँ ।”
केही किसान हाँसे, केही आश्चर्यचकित भए तर केहीले टाउको हल्लाउँदै भने, “सस्तोमा पैसा लगाउनेले ठूलो फाइदा पाउँछ ? तपाईँको योजना जोखिमपूर्ण छैन ?”
रामे मुस्कुराए र भन्यो, “जोखिम त हुन्छ तर अवसर पनि छ । हामी सँगै कदम चाल्छौं भने सानो लगानीले ठूलो फल दिन सक्छ । विश्वास गर्नुहोस् ।”
शान्ताले रामेको काखमा हात राखेर भक्कानिँदै भनिन् “यो हावा, यो आकाश— मलाई लाग्छ हामीले पहिला आफ्नो विश्वासलाई लगानी बनाउनु पर्छ । पैसा पछि आउँछ ।”
आँगनमा हावा हल्का चलिरह्यो, पातहरूले सँगसँगै हल्लिए । जसरी प्रकृतिले आफ्नो धैर्य र समयअनुसार हरेक चीज सन्तुलनमा राख्छ, रामे र शान्ताको यात्रा पनि अब एउटा नयाँ सुरुवातमा थियो— सुनौलो आशा र प्रयासको बाली बोकेर, आफ्नै माटोमै सफलता खोज्ने यात्रा ।
................................
साँझको रवि ढल्दै थियो । आँगनमा हल्का हावा चलिरहेको थियो, र रामे चिया कप समातेर शान्तासँग टेबलमा बसेको थियो ।
“विदेश जाने भनेको मान्दैनौ त ?” रामेले मुस्कुराउँदै भन्यो ।
शान्ता थोरै झर्किएर हाँसिन्, “के मान्छु र, बुढा ? यो देशमै गर्नुपर्छ भने गर्नु पर्छ तर पैसा कहाँबाट आउँछ ?”
रामेले झोला खोलेर एउटा गोरखापत्रको पुरानो पानामा राखिएको समाचार देखायो ।
“हेर न, बुढी,” उसले उत्साहित स्वरमा भन्यो, “आज गोरखापत्रमा छापिएको छ— ‘महिला उद्यमशील कर्जा’ ! आहा, यसबाट म तिमीलाई पाँच लाख रुपियाँ लिएर दिन सक्छु ।”
शान्ताको आँखामा चमक फैलियो ।
“साँचिकै ? पाँच लाख ? हामीले व्यापार सुरु गर्न सक्दछौं ?”
रामे टेबलमा कागजात राख्दै भन्यो, “हो, शान्ता । यो पैसा लगानी होइन, विश्वास हो । हामीले आफ्नै मेहनत र योजनाअनुसार यसलाई व्यवसायमा परिणत गर्नेछौँ ।”
शान्ताले रामेको हात समातेर भनिन्, “बुढा, तिमी साँच्चिकै विश्वास गर्ने मान्छे हौं । मसँग साथ छ , हामीले देशमै केही गर्न सक्छौं । विदेश नपुगिकन पनि जीवन सफल बनाउन सकिन्छ भन्ने देखाउँछौँ ।”
अर्को दिन उनीहरू बैंकमा गए । रामेको अनुहारमा उत्साह र आशाको झिल्को थियो ।
बैंक कर्मचारीले कागजात जाँच्दै भने, “महिला उद्यमशील कर्जा प्रयोग गरेर व्यवसाय सुरु गर्न सक्नुहुन्छ तर योजना र वित्तीय व्यवस्थापन स्पष्ट हुनुपर्छ ।”
रामेले मुस्कुराउँदै जवाफ दिए, “चिन्ता नलिनुहोस् । हामी सानो व्यवसायलाई व्यवस्थित तरिकाले अगाडि बढाउनेछौँ । देशभित्रै पनि ठूलो प्रभाव पार्न सकिन्छ । परियोजना पेश गर्नेछु ।”
शान्ताले सास फेर्दै बाहिर झ्यालबाट आकाशतिर हेरी भनिन्, “हे आकाश, हाम्रो मेहनत र योजना सफल होस् । यो हाम्रो माटो, हाम्रो सपना— यहाँबाट हामीले नयाँ यात्रा सुरु गरेका छौँ ।”
पातहरूले हावासँग चुलबुल चुलबुल गर्दै नाच्दै सँगैको यात्रा सम्झाए— जस्तै प्रकृतिले आफ्नो समयअनुसार बीउ बिउँछ र जीवन फलाउन तयार पार्छ । रामे र शान्ता पनि यही मार्गमा स–साना कदम चाल्दै, विश्वास र मेहनतको बाली बोकेर आफ्नो व्यवसायको पहिलो अंकुर अंकुरित गर्न लागेका थिए ।
.......................................
बिहानको घाम हल्का सुनौलो छरिरहेको थियो । आँगनमा चरीको किलकारीसँगै रामे र शान्ता टेबलमा बसेका थिए ।
“ऋण लिन मैले कार्यालयमा थुप्रैलाई सहयोग गरेको थिएँ ।” रामेले शान्तातिर हेर्दै भन्यो, “तिम्रो लागि त ज्यानै हाजिर छ । आखिर ऋण स्वीकृत भयो ।”
शान्ताको आँखामा खुशी र चकित दुवै झल्कियो । “साँचिकै ? बुढा, तिमीले मेरो लागि यति गर्यौ ?” उनले भावुक हुँदै भनिन् ।
रामेले हल्का मुस्कान दिएर जवाफ दिए, “शान्ता, तिमी मेरो जीवनको साझेदार हौं । जबसम्म म सक्छु , तिम्रो सपना पूरा गर्न हाजिर छु । पैसा मात्र महत्त्वपूर्ण होइन, विश्वास र मेहनत बढी महत्त्वपूर्ण छ ।”
शान्ताले रामेको हात समातिन्, र आफ्नो मुटुको आवाज सुनिन्— “अब साँच्चिकै हाम्रो यात्रा सुरु हुन्छ, बुढा । मसँग तिमी छौ भने डर के ?”
अर्को दिन, उनीहरू बैंकको कार्यालयमा गए । कागजात र प्रक्रिया थुप्रै थिए । बैंक कर्मचारीले अन्ततः मुस्कुराउँदै भन्यो, “तपाईंको ऋण स्वीकृत भयो । पाँच लाख रुपियाँ तपाईंको व्यवसायको लागि अब उपलब्ध छ ।”
रामे र शान्ता दुवै हल्का उफ्रिए जस्तो भए ।
“यो हाम्रो पहिलो ठूलो कदम हो,” रामेले उत्साहित हुँदै भन्यो ।
“हो, बुढा, यो कदम हाम्रो सपना तर्फको पहिलो पाइला हो,” शान्ताले जवाफ दिइन् ।
घर फर्कँदा आँगनमा हल्का हावा चल्यो । पातहरू आपसमा सँगसँगै हल्लिए जस्तो प्रकृतिले आफ्नो समय र धैर्यले बीउ अंकुरित गर्छ , उनीहरू पनि अब आफ्नो मेहनतको बीउ छरेर, विश्वास र साहसको साथ आफ्नो व्यवसायको बाली फलाउन लागेका थिए ।
शान्ताले बाहिरको हरियो बगैंचातिर हेर्दै भनिन्, “हे आकाश, हाम्रो मेहनत र धैर्यले यो सानो बीउ ठूलो वृक्ष बन्न सक्छ । हामीले देशभित्रै नयाँ कहानी लेख्ने छौँ ।”
रामेले आँखा झिम्क्याउँदे जिस्कियो, “हेर् शान्ता । मैले हाम्रोे सङ्घर्षको कथाले एकदिन सफलता पाएको कुरा आकाश नामले प्रकाशित गर्नेछु । मतलब साहित्यकार राम बहादुर थापा ‘आकाश’ ।”
फेरि रामेले उनलाई आँखा हेर्दै जवाफ दिए, “साँचो कुरा, शान्ता । विदेशको सपना होइन, आफ्नै माटोमा बसेर केही ठूलो गर्न सक्छौँ । यो हाम्रो गन्तव्य हो—भित्रैको घर, भित्रैको सपना ।”
..................................................
व्यवसाय सुरु भइसकेको थियो । साना–साना उत्पादनहरू, कृषकसँगको सहकार्य, र रामे–शान्ताको मेहनतले पहिलो दिनदेखि नै हल्का सफलता देखाउन थालेको थियो ।
“हे शान्ता, हेर,” रामेले उत्साहित हुँदै कागजात टेबलमा राख्दै भन्यो, “पैसा जति नाफा आयो, त्यसैमा दोब्बर–तेब्बर गरेर लगानी गर्ने । हरेक पैसा हाम्रो व्यवसायमा फेरि फेरि काम गर्दैछ ।”
शान्ताले आँखा ठूलो पार्दै सोधिन्, “बुढा, तिमीले साँच्चिकै मेरो कमाइ पनि यहाँ लगायौ ?”
रामे मुस्कुराउँदै जवाफ दिए, “हो, शान्ता । मेरो कमाइ पनि यहीँ लगानी भयो । अब हामीले यो व्यवसायलाई ठुलो बनाउने, लक्जरियस र आकर्षक बनाउने जिम्मेवारी छ । यसकारण, मेरो अफिसका साथीभाइहरूलाई पनि सल्लाह मागेर सुधार गरिरहेको छु ।”
शान्ताले हल्का हाँस्दै भनिन्, “बुढा, तिमी साँच्चिकै सबै कुरा सोच्छौ । सानो व्यवसाय सधैं सानो रहन्छ भन्ने छैन । हाम्रो योजनाअनुसार यो ठूलो र सफल हुन सक्छ ।”
महिनौं मेहनतपछि, व्यवसाय बिस्तारै विस्तार भयो । साना किसानहरूको उत्पादन व्यवस्थित भयो, बजारमा राम्रो मूल्यमा बिक्री भयो, र ग्राहकहरूबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया आयो ।
रामेले शान्तालाई एक दिन खुशी हुँदै भन्यो, “हेर शान्ता, अहिलेसम्म एक करोड रुपियाँ लगानी भइसक्यो तर, सबै रकम मेहनत र योजनाअनुसार उपयोग भयो । हामीले देशभित्रै ठूलो व्यवसायको सपना पूरा गर्दैछौँ ।”
शान्ताले आँगनतिर हेर्दै भनिन्, “हावा, रवि, र पात— जस्तै प्रकृतिले समयअनुसार फल दिन्छ , हाम्रो मेहनत र लगानी पनि अब फल दिन थाल्यो । हामीले सानो बीउ छरेका थियौँ, र अब यो ठुलो वृक्ष जस्तै फैलिन थाल्यो ।”
रामेले आँखा चम्काउँदै जवाफ दिए, “हो शान्ता, अब हाम्रो यात्रा अझ ठूलो छ । विदेशी पैसामा निर्भर हुनुपर्छ भन्ने होइन, हाम्रो आफ्नै माटो र मेहनतले हामीले यो सफलता बनायौँ ।”
साँझको घाम सुनौलो भएर घरको आँगनमा परिरहेको थियो । जस्तो प्रकृतिले आफ्नो नियम र समयअनुसार बीउलाई फल दिन्छ , रामे र शान्ताले पनि आफ्नो विश्वास, मेहनत, र लगानीको बाली फलाउन सुरु गरेका थिए ।
.................................
समय कहाँ एकनास हुन्छ र ! विश्वै अचम्ममा परेको कोरोना महामारीले उनीहरूको जीवन एकाएक बदलिदियो । राजधानीमा लकडाउन सुरु भयो, बजार बन्द, आवाज सुनिन्थ्यो खाली सडक र सुनसान पसल । रामे र शान्ताको व्यवसाय पनि असरमा परेको थियो ।
“शान्ता, हेर न,” रामेले तनावित स्वरमा भन्यो, “२ वर्षको महिनाको ६० हजारको हिसाबले हामीले घरपट्टीलाई भाडा फोकटमा पठायौँ । ग्राहक आउँदैनन् । ऋणको साँवा र ब्याज भुक्तानी गर्न धौधौ भएको छ ।”
शान्ता पातझैँ हल्का सास फेर्दै भनिन्, “बुढा, अब के गर्ने ? यस्तो स्थिति कुनैले कल्पना पनि गर्न सकेको थिएन ।”
रामेले आँखा झिम्काउँदै भन्यो, “फेरि त कचकच सुरु भयो— विदेश जाने भन्ने कुरा । म तिमीलाई नेपालमै राखेर व्यवसाय अगाडि बढाउन चाहन्छु तर तिमी जिद्दी छौ ।”
शान्ता आँखामा आँसु चिम्लाउँदै भनिन्, “बुढा, मैले विदेश नजाने भनेको होइन तर देशमै सुरक्षित व्यवसाय गर्न सक्दिनँ भन्ने लाग्छ । अहिले यो महामारीले देखाइदियो, जीवन अनिश्चित छ । विदेश जाउँ न ।”
रामेले झोला खोलेर फेरि समाचारपत्र देखायो, “शान्ता, हेर— उद्यमशील कर्जा अहिले २५ लाख उपलब्ध छ । अब हामीले यहीँ लिनुपर्छ तर, यसपटक तिमीले साइन नगर्ने हो भने...”
शान्ताले कागजातलाई हातमा लिएर घामतिर हेरी भनिन्, “बुढा, मैले साइन गर्दिनँ । आजकल कुनै व्यवसायीले पनि ऋण लिइरहेका छैनन् । फेरि लकडाउन भयो भने के हुन्छ ? हाम्रो सपना, हाम्रो मेहनत—सबै डुब्न सक्छ ।”
रामे टेबलमा सास फेर्दै बसे । उनले शान्तालाई नजिक बोलाए र नरम स्वरमा भन्यो, “शान्ता, म बुझ्छु । जोखिम छ तर मैले जीवनभर यही सोच बनाएँ— देशमा रहेर केही गर्नु । विदेश जाने होइन । हामीले सानो–सानो कदम बढाउँदै पनि ठूलो सपना पूरा गर्न सक्छौँ ।”
शान्ता केही बेर मौन रहिन् । हावा हल्का चल्दै झ्यालमा पर्दा हल्लायो ।
“ठीक छ बुढा, यो पटक साइन गर्दिनँ तर, तिमीले मलाई विश्वास दिनुपर्छ— हामी साथमा छौँ भने केही पनि असम्भव छैन ।”
रामेले हात समात्दै भन्यो, “शान्ता, यही हाम्रो सङ्घर्षको समय हो । प्रकृतिको नियम जस्तै—अन्धकारपश्चात उज्यालो आउँछ । लकडाउन, महामारी, ऋण—सबै चुनौती हुन् तर हामीले धैर्य र मेहनतले सामना गर्नेछौँ ।”
साँझको सुनौलो प्रकाश घरको आँगनमा फैलियो । जस्तो हावाले पातहरूलाई धुलो र वर्षापछि सफा बनाउँछ , उनीहरूको मन पनि अब चुनौतीलाई सामना गर्न तयार भयो । विश्वास र धैर्यको बालीले उनीहरूको व्यवसायको नयाँ यात्रा सुरु हुन लागेको थियो ।
........................................
लकडाउनपछि व्यवसाय अझै कठिन अवस्थामा पुगेको थियो । सडकमा ग्राहकहरू थिएनन्, बजार सधैं सुनसान थियो ।
“शान्ता,” रामेले हल्का निराश हुँदै भन्यो, “चोकमा चलिरहेको हाम्रो व्यवसाय अब साँघुरो ठाउँमा सार्नुपर्छ । भाडा, कर्मचारी खर्च—सबै कम गर्नुपर्छ । त्यहाँ बस्ने मात्र विकल्प छ ।”
शान्ताले थोरै आँसु चिम्लाउँदै जवाफ दिइन्, “बुढा, सानो ठाउँमा सारेर नै हो भने, हामीले पहिले जति लगानी फिर्ता पाउने छैनौं । सबै सम्पत्ति धेरै सस्तो मोलमा बेच्नु परेको छ । जीवन गुजारा गर्न निकै धौधौ भइसकेको छ ।”
रामेले टेबुलमा राखिएका कागजात हेर्दै भन्यो, “हो, सम्पत्ति बेच्नुपरेको छ तर अब हामीसँग सानो तर स्थायी आधार छ । यहाँबाट नयाँ योजना बनाउँछौँ । हामीले हार्न सक्दैनौँ, शान्ता । सानो ठाउँ भए पनि मेहनतले ठूलो फल दिन सक्छ ।”
शान्ताले रामेको आँखामा आशा खोज्दै भनिन्, “तिमी साँच्चिकै भन्न सक्छौ— सानो ठाउँबाट पनि व्यवसाय फस्टाउन सक्छ ?”
रामे मुस्कुराए र भने, “शान्ता, धैर्य र योजना हाम्रो बल हो । चाहे ठाउँ सानो होस्, वा लगानी कम— विश्वास र मेहनतले हामीलाई अघि बढाउँछ । मैले जीवनभर यही अनुभव पाएको छु ।”
साँझको घाम हल्का सुनौलो परिरहेको थियो । आँगनमा हावाले हल्का हल्लाइरहेको पातहरू झैँ उनीहरूको जीवन पनि हल्का झस्किएको थियो ।
शान्ताले भित्तामा राखिएका पुराना तस्वीरहरू हेर्दै भनिन्, “हेर् बुढा, हामीले धेरै चुनौती पार गर्यौँ । अब फेरि सानो आधारमा सुरु गरौँ तर, यो पटक अझ धैर्यपूर्वक ।”
रामेले हात समात्दै जवाफ दिए, “हो शान्ता, हाम्रो संघर्ष यहीँबाट सुरु हुन्छ । सानो ठाउँ, सानो लगानी—तर ठूलो सपना । प्रकृतिले सधैं समयअनुसार बीउलाई फलाउँछ । हामी पनि यही मार्गमा छौँ ।”
रातको अँध्यारोले घरको आँगनमा शान्ति फैलायो । जस्तो कठिन परिस्थिति पश्चात् बिहानको रवि सुनौलो उज्यालो ल्याउँछ , रामे र शान्ताले आफ्नो सानो व्यवसायलाई नयाँ सुरुवातको रूपमा स्वीकारेर जीवनको अर्को चुनौती सामना गर्न तयार भए ।
...................................
लकडाउनपछि व्यवसाय अझै चुनौतीपूर्ण थियो । रामेले निर्णय गर्यो—सस्तो भाडाको व्यवसाय गर्ने नयाँ ठाउँको खोजी गर्नुपर्छ ।
“शान्ता, अब चोकमा सानो तर उपयुक्त ठाउँ खोजौँ । यो बाटोले हामीलाई फेरि अघि बढ्न मद्दत गर्छ,” रामेले दृढ स्वरमा भन्यो ।
सातौँ प्रयासपछि आखिर चोकमा उपयुक्त ठाउँ फेला पर्यो । रामेले राहतको सास फेर्दै भन्यो, “हेर शान्ता, यहाँ सानो भए पनि व्यवसाय अगाडि बढ्न सक्छ । अब हामी नयाँ सुरुवात गर्न सक्छौँ ।”
तर समस्या अझै बाँकी थियो । रामेको सामाजिक सुरक्षाकोषको पैसा यदि अफिस छोडेमा मात्र उपलब्ध हुन्थ्यो । साहूले लकडाउनको बहानामा ३५ लाखको सट्टा मात्र ३ लाख उपलब्ध गरायो ।
शान्ता झर्किएर भनिन्, “बुढा, फेरि त हामीलाई साहूसँग सम्झौता गर्नुपर्छ ?”
रामे टेबुलमा कागजात राख्दै गहिरो सास फेर्दै भन्यो, “हो, शान्ता । न्यायिक अदालतले पनि केही गर्न सकेन । उल्टै अदालतका केही अधिकारीले साहूसँग डिनर खाएर, उनलाई ‘ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वर’ भन्दै जागिरका लागि अनुरोध गरे तर हामीसँग विकल्प कम छ । हामीले व्यवसाय सुरु गर्नैपर्छ ।”
अन्ततः रामेले साहूसँग ३ लाखमा सहमति गरे । “शान्ता, अब पैसा कम भए पनि हामीले सही योजनाअनुसार व्यवसाय सुरु गर्नेछौँ । सानो लगानी भए पनि मेहनत र लगावले लक्जरियस किसिमको डेकोरेसन गराउँछौँ ।”
शान्ता केही बेर मौन रहिन्, तर आँखामा भरोसा देखियो । “बुढा, तिमी साँच्चिकै असाधारण हौं । यो सानो रकम र कठिन परिस्थिति पनि तपाईंको बुद्धि र योजनाअनुसार फस्टाउँछ ।”
फेरि व्यवसाय सुरु भयो—सानो ठाउँमा, तर सजावट र व्यवस्थापन लक्जरियस । ग्राहकलाई आकर्षित गर्न र विश्वास जित्न रामेले सानो–सानो तरिकाले सबै व्यवस्था मिलायो ।
साँझको घाम हल्का सुनौलो थियो । पातहरू आँगनमा हल्लिँदै थिए । जस्तो प्रकृतिले कठिन मौसम र आँधीपछाडि पनि हरियो पात र फल दिन्छ , रामे र शान्ताले पनि चुनौतीको बाबजुद आफ्नो व्यवसायलाई नयाँ सुरुवात दिएको अनुभूति गरे ।
शान्ताले भित्तामा टाँसेको सानो बोर्डतिर हेरी भनिन्, “हावा, रवि, र पात—जस्तो तपाईंले सानो ठाउँमा पनि जीवन र व्यवसाय सजाउनुभयो, हामीले पनि धैर्य र मेहनतले ठूलो सपना साकार पार्ने छौँ ।”
रामेले उनको हात समात्दै जवाफ दिए, “शान्ता, यही हाम्रो जीवनको नियम हो—साहू, अदालत, पैसा—सबै चुनौती तर हामीले विश्वास र मेहनतले सामना गर्ने छौँ ।”
साँझको हावा आँगनमा हल्का चल्यो । जीवनको कठिनाइ र चुनौतीहरू बीच पनि उनीहरूको मनमा आशाको प्रकाश फैलिन थाल्यो ।
..................................
व्यवसाय सानो ठाउँमा सुरु भएको केही समय भइसकेको थियो । रामे र शान्ता दुवै दिनहुँ मेहनतमा थिए तर जीवनले फेरि नयाँ मोड ल्यायो ।
एक दिन शान्ताको फोन बज्यो । “हेल्लो ? अँ, साँच्चिकै ?” शान्ता अचम्मित स्वरमा भनिन् । फोनको अर्को छेउबाट भनियो—बुढीका लागि विदेशबाट काम मिलेको छ ।
शान्ता रामेको काखमा पसेर भनिन्, “बुढा, अब मेरो सपना पूरा हुन सक्छ तर समस्या ठूलो छ । यहाँ १ करोडको सम्पत्ति मैले सालीलाई ३ लाखमा बेचिनुपर्छ ।”
रामे टेबलमा बसेर गहिरो सास फेर्दै भन्यो, “शान्ता, सम्पत्ति कम मूल्यमा बेचे पनि—तिमी विदेश जाँदै छौ भने यो सहमति गर्नु आवश्यक छ । जीवनमा कहिलेकाहीँ ठूलो फाइदा सानो मूल्यमा आउँछ ।”
शान्ता आँखामा आँसु लिएर जवाफ दिइन्, “तर, बुढा, अझै ७ लाख पुग्दैन । विदेश जाने खर्चको लागि ।”
रामेले आँखा झिम्काउँदै भन्यो, “ठीक छ , माइतीको सम्पत्ति बेचेर सासुले तिमीलाई ७ लाख दिनेछ । अब तिमी विदेश जान तयार छौ ।” तर सँगसँगै, घरमा बुढा–बुढीको खटपट ठूलो थियो ।
“तिमी फेरि विदेश जाँदैछ्यौ !” रामे झर्किंदै भन्यो ।
“बुढा, यो मेरो अवसर हो । मैले वर्षौँ प्रतीक्षा गरेको छु । तपाईंले बुझ्नै पर्छ,” शान्ता पनि आफ्नो जिद्दी स्वरमा उत्तर दिइन् ।
साँझको रवि ढल्दै थियो । आँगनमा हल्का हावा चल्दै पातहरू हल्लिएका थिए । जस्तो प्रकृतिले आँधीपछाडि पनि आफ्नो नियमअनुसार किरण र हरियाली ल्याउँछ , त्यसैगरी जीवनमा चुनौती र खटपटपछि पनि अवसर र समाधान आउँछ ।
रामे टेबुलमा बसेर सास फेर्दै भन्यो, “ठिक छ, शान्ता । तिमी जान चाहन्छौ भने जानू तर सम्झ, यहाँ हामीले छोडेका सानो व्यवसाय पनि हाम्रो मेहनतले फस्टाउने छ ।”
शान्ताले मुस्कुराउँदै बाहिरको रवितिर हेरी भनिन्, “यो समयको घाम जस्तै हो—अन्धकार र चुनौतीपश्चात् नयाँ सुरुवातको उज्यालो ।”
उनको खटपट र संघर्षबीच पनि जीवनको नयाँ अध्याय सुरु हुन लाग्यो ।
...................................
रामे र शान्ताको जीवन अझै चुनौतीपूर्ण मोडमा पुगेको थियो । रामे स्वदेशमै आफ्नो व्यवसाय फस्टाउन र परिवारको जिम्मेवारी पूरा गर्न चाहन्थ्यो । शान्ता भने विदेशमा गएर आफ्नो अवसर र फुर्तीमा ध्यान दिन चाहन्थिन् ।
एक साँझ, घरको आँगनमा हल्का हावा चलिरहेको थियो । रामे टेबलमा बसेर बोल्न थाले—“शान्ता, म तिमीलाई रोक्न चाहन्न तर हाम्रो घर, हाम्रो व्यवसाय, र हाम्रो छोराको भविष्य—यी सबै स्वदेशमै मेरो जिम्मेवारी हुन् । तिमीले बुझ्नु पर्छ ।”
शान्ता आँखामा दृढता लिएर जवाफ दिइन्,“बुढा, म विदेश जाँदैछु । त्यहाँ मैले अवसर पाउनेछु , मेरो भविष्य बनाउनेछु । मैले years प्रतीक्षा गरेकी छु । तिमीले बुझ्नै पर्छ ।”
रामे टेबलमा हात राखेर गहिरो सास फेर्दै भने,“ठीक छ, शान्ता तर म तिमीलाई फोर्स गर्न सक्दिनँ । मेरो जिम्मेवारी स्वदेशमै छ—छोराको पालन, व्यवसायको देखभाल, अनि परिवारको सन्तुलन ।”
शान्ता मुस्कुराउँदै भन्छिन्,“तिमीले स्वदेशमै गर्ने कुरा थाहा छ , बुढा तर म विदेश गएर पनि मेरो भाग्य खोज्नेछु । हामी दुवै सही छौँ तर हाम्रो बाटो फरक छ ।”
रामे टेबुलमा बसेर बाहिरको रवितिर हेर्छ । साँझको सुनौलो प्रकाश पातहरूमा झिलिमिली थियो जस्तो प्रकृतिले फरक–फरक बाटोमा बीउ बिउँछ र आफ्नो नियमअनुसार फल दिन्छ , त्यसैगरी रामे र शान्ताले पनि फरक–फरक बाटोमा भए पनि आफ्नो जीवन र जिम्मेवारी पूरा गर्ने निर्णय गरे ।
छोराले हल्का मुस्कुराउँदै हाँसो हाल्यो । “बाबा, आमा फर्केर आउँछिन् । हामी दुवैसँगै खुशी हुनेछौँ,” उसले भन्यो ।
रामे शान्ताको दृष्टिलाई सम्झेर भन्यो, “हो, शान्ता । तिमी विदेशमा छौ भने पनि, हाम्रो घरको मन, हाम्रो परिवारको जिम्मेवारी, र हाम्रो व्यवसाय—सबै सुरक्षित रहने छ ।”
हावा हल्का चल्यो । आकाशमा रवि अस्ताउँदै थियो जस्तो रविको अन्त्यले नयाँ बिहानको आशा ल्याउँछ , त्यसैगरी रामे र शान्ताले फरक–फरक बाटोमा भए पनि जीवनको नयाँ अध्याय सुरु गरिरहेका थिए—विश्वास, धैर्य र प्रेमको साथ, परिवार र व्यवसायको सन्तुलन कायम राख्दै ।
......................................................
शान्ता विदेश पुगिसकेकी थिइन् । सानो ठाउँमा सुरु भएको व्यवसाय अझै राम्ररी चलिरहेको थियो तर यसबेला नयाँ मोड आयो— बुढाबुढी अनि छोरा राशाको दैनिकरूपमा मेसेन्जरमा कुरा चलिरहन्थयो । केही महिनापछि फोनमा शान्ताको आवाज चुलियो, “बुढा, मैले यहाँबाट महिला उद्यमशील कर्जा तिरेको छु । यहाँबाट छोराको बाँकी दुई वर्षको फिस पनि तिरेको छु । अब तिमीलाई पनि यहाँ बोलाउन लागेकी छु ।”
रामे फोनमा केही बेर मौन रहे । उनी अङ्ग्रेजी जान्दैनथे । गहिरो सास फेर्दै उनले उत्तर दिए, “शान्ता, म... अङ्ग्रेजी नआएको बहाना बनाउँछु । म स्वदेशमै आफ्नो व्यवसाय र जिम्मेवारी हेर्न चाहन्छु ।”
तर शान्ताको स्वर दृढ थियो,“बुढा, तिमीले स्वदेशमै गर्न सक्नुहुन्छ भनेर मलाई विश्वास छ तर अब, मैले हेर्नुपर्छ— तिमीं विदेश आएपछि अरुलाई पनि अवसर दिन सक्छौ । तिमीले आफ्नो अनुभवअनुसार अरु व्यक्तिलाई पनि विदेश पठाउन सहमत हुनु पर्नेछ ।”
रामे टेबलमा बसेर बाहिरको रवितिर हेर्दै सोच्दै थिए । “साँचो कुरा, शान्ता । म स्वदेशमै पनि अवसर सिर्जना गर्न सक्छु तर विदेशमा पनि जीवन सिक्ने मौका छ । यदि मेरो अनुभवले अरुलाई पनि फाइदा पुग्छ भने, म त्यसका लागि तयार छु ।”
शान्ताले हल्का मुस्कुराउँदै भनिन्,“ठीक छ, बुढा । तिम्रोे अनुभव र माया दुवै महत्त्वपूर्ण छ । यहाँबाट मात्र होइन, विदेशबाट पनि तिमींले धेरैलाई सिकाउने मौका पाउने छौ ।”
रामे टेबलमा हात राखेर बाहिरको आकाश हेर्दै भन्यो,“जस्तो आकाश फरक–फरक दिशामा फैलिएको छ , हामी पनि फरक–फरक बाटोमा भए पनि आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न सक्छौँ—स्वदेशमा व्यवसाय फस्टाउने, विदेशमा अनुभव सँगाल्ने, अनि परिवारको भविष्य सुरक्षित राख्ने ।”
साँझको हावा हल्का चल्दै थियो । पातहरू आँगनमा हल्लिँदै थिए जस्तो प्रकृतिले आफ्नो नियमअनुसार बीउलाई फलाउन समय दिन्छ , रामे र शान्ताले पनि फरक–फरक बाटोमा भए पनि आफ्नो जिम्मेवारी र अवसर दुवै सन्तुलित राख्दै जीवनको यात्रा अघि बढाइरहेका थिए ।
छोराले हल्का हाँसो हाले,“बाबा, मामु विदेशमा भए पनि हामीसँगै छिन् । हामी पनि नयाँ अवसरको हिस्सा बन्न सक्छौँ ।”
रामे मुस्कुराए । “हो, छोरा राशा । जीवनले चुनौती दिने छ तर धैर्य, विश्वास र मेहनतले हामीले हरेक चुनौती पार गर्नेछौँ ।”
............................................
साँझको रवि बिस्तारै अस्ताउँदै थियो । आकाश सुनौलो रङ्गमा रंगिएको थियो । रामेको अनुहारमा पहिलोपटक रौनक झल्किन थाल्यो ।
“छोरा राशा,” रामेले हात समात्दै भन्यो, “अब मलाई विदेश जानुपर्यो भन्ने डर छैन । तिमीलाई थाहा छ , बुढी गएको देशले अब नेपाली कामदार नलिने आदेश जारी गरेको छ । स्थानीय भाषा त अनिवार्य नै रे । अब उसले मेरो जीवनमा कचकच, करकर गर्न पाउने छैन ।”
छोराले हल्का हाँस्दै उत्तर दियो, “बाबा, तपाईं अब पुलकीत हुनुहुन्छ । तपाईंले आफ्नो मेहनत र धैर्यले सही बाटो रोज्नुभयो ।”
त्यसैबेला बुढी फोनमा बोलिन । “बुढा, काम गर्न त साह्रै गाह्रो हुँदो रहेछ । खाना खान पनि समय छैन । पेल्यापेल्यै गर्नु परेको छ । विदेशमा जीवन सहज छैन,” उसले थकित स्वरमा भनिन् ।
रामे मुस्कुराउँदै उत्तर दिए,“हो, बुढी, मलाई थाहा छ । स्वदेशमा पनि त्यस्तै हो—म बिहान पाँच बजेदेखि राति १२ बजेसम्म कालो चियाका भरमा मेहनत गरेको छु । तिमीलाई थाहै छ मेरो सङ्घर्ष । पैसा त पैसै होइन, अनुभव र संघर्ष हो । हाम्रो मेहनतले जीवन चलिरहेको छ ।”
बुढी केही बेर मौन भइन् ।“मैले सकूलको फिस र कर्जा तिरेको छु तर घरमा धेरै पैसा पठाउन सकेको छैन ।”
रामेले फेरि बाहिरको आकाशतिर हेर्दै भन्यो, “ठीक छ । मेरो दुई वर्षको बेरोजगारी जीवन अझै बाँकी छ तर अब तिमी विदेश जानुपर्ने छैन । म धुइँपत्तालले भए पनि काम खोज्छु । मेरो प्रयास स्वदेशमै नै सफल हुनेछ र हामीले सामना गरेका खटपट पनि अब सदाका लागि टुंगिन्छ ।”
साँझको हल्का हावा आँगनमा चलिरहेको थियो । पातहरू हल्लिँदै थिए । रवि अस्ताउँदै गर्दा आकाशमा सुनौलो रङ्ग फैलिएको थियो जस्तो प्रकृतिले आफैँले नियमअनुसार बीउ बिउँछ , समयअनुसार फल दिन्छ , त्यसैगरी रामे र बुढीले पनि आफ्नै धैर्य, मेहनत, विश्वास र अनुभवले जीवनको फल प्राप्त गरे । विदेशको सपना नहुनु, घरमै संघर्ष र अवसरले भविष्य सुरक्षित बनाउन सक्ने क्षमता देखायो ।
रामे छोरासँग हेर्दै मुस्कुरायो,“हे छोरा राशा, जीवनको वास्तविक मूल्य पैसामा होइन, धैर्य, संघर्ष र परिवारमा छ । हामीले यहीँबाट ठूलो कुरा सिक्यौँ—विश्वास र मेहनतले सबै चुनौती पार गर्न सक्छ ।”
छोराले हल्का हाँस्दै बाबासँग कसिलो हात मिलायो । साँझको सुनौलो प्रकाश घरको आँगनमा फैलियो । जस्तो रवि अस्ताउँदा नयाँ बिहानको आशा ल्याउँछ , रामे र बुढीको जीवन पनि नयाँ अध्यायमा प्रवेश ग¥यो—शान्ति, समझदारी, र विश्वासका साथ ।
२०८२ कात्तिक ३०
विजु सुवेदी विजय
Comments
Post a Comment