पौराणिक लघुकथा :—सरस्वती माते
पौराणिक लघुकथा :—सरस्वती माते
प्राचीन समयमा, कौशाम्बी नगरीमा धनिकसेठ नाम गरेका एक धनाढ्य व्यापारी बस्दथे । उनको विशाल महल, सुनौलो रथ, असंख्य सेवक–सन्तान थिए, तर उनले कहिल्यै विद्या, साधना, धर्मकर्ममा चासो राखेनन् । उनी जहिले पनि लक्ष्मीको आराधना गर्थे, धन प्राप्तिका लागि अनेक व्रत–पूजा गर्थे ।
एक दिन उनले लक्ष्मी देवीको कठोर उपासना गरे । प्रसन्न भएर लक्ष्मी देवी प्रकट भइन् र सोधिन्, “के चाहिन्छ, सेठ ?” सेठले भने, “हे महालक्ष्मी ! मलाई अझ धेरै धन चाहिन्छ, मेरो भण्डार कहिल्यै खाली नहोस् !”
लक्ष्मी देवी मन्द मुस्काइन् र भनिन्, “सेठ ! तिमीले सरस्वती माताको पूजा गर्छौ कि गर्दैनौ ?”
सेठले हाँस्दै भने, “हे देवी ! धनको लागि विद्या किन चाहियो ? म त तपाईंको भक्ति गर्छु, सरस्वतीको होइन ।”
लक्ष्मी देवी गम्भीर हुँदै भनिन्, “विद्याबिना धनको कुनै अस्तित्त्व हुँदैन । विद्या भनेको दीप हो, जसले जीवनको अन्धकार हटाउँछ । तिमीले विद्याबिना कमाएको धन दीर्घकाल टिक्दैन ।”
त्यसपछि लक्ष्मी देवी अदृश्य भइन् । सेठ अलमलमा परे । केही दिनपछि, उनको व्यवसायमा अपार नोक्सानी भयो । ठगहरू आएर उनको सम्पत्ति हडप्न थाले । बिस्तारै गरिब बन्दै गए, उनका निकटतम सेवकहरू पनि छोडेर गए ।
हतोत्साहित भएर सेठ एक दिन भटक्दै जाँदा उनले एक विद्वान ब्राह्मणलाई देखे । ब्राह्मण शुद्ध चित्तले सरस्वती माताको भक्ति गरिरहेका थिए । सेठले ब्राह्मणको चरणमा लम्पसार परे र आफ्नो सबै कथा सुनाए ।
ब्राह्मण मुस्कुराउँदै भने, “हे सेठ ! तिमीले लक्ष्मीलाई मात्र पुज्यौ, तर सरस्वतीलाई बिर्सियौ । विद्याबिना धन टिक्दैन, तर विद्या भए धन आफैं आउँछ । अब यदि तिमी साँच्चै जीवन सुधार्न चाहन्छौ भने, पहिले सरस्वती माताको आराधना गर ।”
सेठले आफ्नो गल्ती बुझे । तत्कालै सरस्वतीमातेले दर्शन दिइन् जुन दिन श्रीपञ्चमीको अघिल्लो दिन थियो । उनले त्यो रात सरस्वतीमातेको गोडाको थकाइ मेटाएपछि श्रीपञ्चमीको दिन सरस्वती माताको विधिपूर्वक पूजा गरे, अक्षरारम्भ गरे, र पुनः शिक्षामा ध्यान दिए । विस्तारै उनको व्यवसाय सदाका लागि फस्टायो, विद्यासहितको बुद्धिको सहायताले ।
२०८१ माघ २० (सरस्वती पूजाको अघिल्लो सन्ध्या ११ः००)
बिजु सुवेदी विजय
Comments
Post a Comment