जेन्जी आन्दोलनलाई नजिकबाट हेर्दा

 जेन्जी आन्दोलनलाई नजिकबाट हेर्दा

नेपाल—हिमालयको काखमा बसेको यो सानो तर धनी देश, जहाँ सधैं परिवर्तनका आँधीहरू चलिरहन्छन् । ००७ सालले राणाको अहं जनता र राजा मिली तोडे, ०४६/०४७ को जनआन्दोलनले संविधानमाथिका राजाको रजाइँलाई संवैधानिक राजा बनायो त्यसबाट आम जनताले अलि भए पनि राहतको महसुस गर्दै गए , १० वर्षे जनयुद्ध र २०६२/६३ ले लोकतान्त्रिक संघीय गणतन्त्र ल्यायो, तर ती सबै क्रान्तिहरूमा एउटा साझा पीडा थियोः भ्रष्टाचार । नेताहरूले सत्ता लुटे, जनताको रगतको मूल्य बेचे, र युवाहरू निराशाबाट विदेशतिर पसे तर, २०८२ को भदौमा एउटा नयाँ लहर आयो—जेन्जी आन्दोलन । यो सत्य घटना त्यही आन्दोलनको सत्य घटनामा आधारित छ , जसले नेपाललाई नयाँ दिशा दियो । यो मात्र कथा होइन, एउटा साक्ष्य हो—कसरी एक सानो मार्चले सत्ता हल्लायो, कसरी युवाको रगतले इतिहास लेख्यो, र कसरी भ्रष्टाचारको जड उखेलियो । यदि तपाईंले यो सत्य घटना पढ्न थाल्नुभयो भने, यो तपाईंको मात्र कथा बन्नेछ, किनकि यो हाम्रो सबैको सत्य संघर्ष हो ।


उत्तरतिर लहरै ८,००० मिटरका आकाशै छुने—हिमालयको काखमा बसेको यो सानो तर गौरवशाली देश नेपाल, जहाँको इतिहास भएका महान् क्रान्तिहरूले सधैं नयाँ अध्याय थालेका छन् । २००७ सालको क्रान्तिले राणाशाहीको अन्त्य गर्यो, ०४६/०४७को जनआन्दोलनले बहुदलीय व्यवस्था ल्यायो, १० वर्षे जनयुद्ध र २०६२/६३ को लोकतान्त्रिक आन्दोलनले संवैधानिक सभा बनायो तर, यी सबै ऐतिहासिक उपलब्धिहरूको पृष्ठभूमिमा एउटा साझा रोगले देशलाई ग्रसित पार्दै, खोक्रो पारिरहेको थियोः व्यवस्थागत भ्रष्टाचार ।


कल्पना गर्नुहोस्ः एउटा सानो कोठामा बसेकी प्रतिनिधि घटनाका रुपमा १९ वर्षीया कञ्चनपुरकी अस्मितास्थापित श्रेष्ठ, जसको स्कूल ब्यागमा “NO CORRUPTION” लेखिएको कार्ड बोकेर सडकमा उत्रिन्छे ।आन्दोलन सक्केपछि २३—२४पछि पनि सबैको फेसबुक खुलेर पनि उसको २ वटा एकाउन्टको फेसबुक खुलेको छैन । उसले पासवर्ड नहराओस् भनेर मोबाइलमा एफटिपी FTP आउने गरी सेट गरेकी थिई अनि ५,०००भन्दा बढी साथी भइसकेपछि उसले एफटिपी FTP राखेरै अर्को फेसबुक एकाउन्ट खोलेकी थिई । विचरी ! सत्ता ढलिसक्दा पनि उसले अहिलेसम्म आफ्नो अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता पाएकी छैनन् । उनको मनमा प्रश्नः “किन हाम्रो देशमा स्कूलहरू भत्किएका छन्, तर नेताहरूका महलहरू उभिएका छन् ?” यो प्रश्न जेन्जी पुस्ताको हो—१९९७देखि २०१२ सम्म जन्मेका युवाहरू, जसले फेसबुक र टिकटकबाट राजनीति सिके, बुबाआमाको काखमा बस्दादेखि आक्रान्त भ्रष्टाचार टुलुटुलु हेरिरहे तर अहिले सडकबाट नै विद्रोह गरे । उनीहरूले देखे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सत्ता मोह, जसले आफ्नो गाडीले बालिकालाई ठक्कर दिएर भागे र पीडितलाई नै “जेन्जी षड्यन्त्र” भने । महाधिवेशनमा उनले भने, “यो सामान्य दुर्घटना हो, तर जेन्जीहरूले भाँड्ने कोसिस गरेका छन् ।” यो मात्र होइन—उनले राष्ट्रपतिलाई पार्टीबाट हटाए, आफ्नो उमेर हद मेटाए । यो सत्ताको मोहले देशलाई कसरी खोक्रो बनायो ? ज्वलन्त प्रश्न खडा गर्छ अनि खोतल्छ पनि ।


“जेन्जी” भन्नाले १९९७ देखि २०१२ सम्म जन्मेका युवा पुस्ताका प्रतिनिधिहरू हुन् । उनीहरू त्यो पुस्ता हुन् जसले आफ्नो बाल्यकाल नै देशको राजनीतिक उथलपुथलको बीचमा बिताए । उनीहरूले सामाजिक संजाल—फेसबुक, टिकटक, ट्विटर—बाट विश्वलाई बुझे, तर आफ्नो अधिकार र भविष्यको लागि लड्ने ठाउँ सडक नै बन्यो । उनीहरू राजनीतिक दलहरूबाट निराश थिए, तर देशप्रतिको प्रेमबाट ओतप्रोत ।


जेन्जी आन्दोलनको जरा गहिरो छ । सुरुमा यो कच्चा धागो मात्र थियो अब यो छिनाउनै नसकिने डोरी बनिसकेको छ जसले सारा नेपालीको एकतालाई बाँधेको छ । नेपालको राजनीति सधैं जेल र जनआन्दोलनबाट जन्मिएको छ , तर २०८२ सम्म आइपुग्दा भ्रष्टाचारले देशलाई जर्जर बनाइसकेको थियो । अख्तियारका आयुक्तहरू नै घोटालामा मुछिएका थिए—ह्वाइट बडी विमान, नेपाल आयल निगमको जग्गाआदि सयौँ काण्डहरु जुनकि एउटा काण्डको नै अरबभन्दा बढी रकमका काण्डहरु । युवाहरूले सोसल मिडियाबाट यी सब देखे । युथ अगेंस्ट करप्शन (YAC) जस्ता ग्रुपहरू बने, जसले भदौ २३ मा शान्तिपूर्ण मार्च घोषणा गरे । तर, यो मार्च एउटा सामान्य प्रदर्शन थिएन—यो पुस्ताको चर्को चिच्याहट थियो । “देश हाम्रो हो, लुट्नेहरूलाई छोड्दैनौँ !” यो नारा सडकमा गुन्जियो, तर गोलीले जवाफ दियो । १३ युवाको रगत बग्यो, अस्पतालमा घाइतेहरूमाथि लाठी वस्र्यो । स्कूल ड्रेस लगाएकी बालिकाहरूले ज्यान गुमाए । यो दृश्य कल्पना गर्न सकिन्छ ? रगतले सिँहदरबार रंगिएको, धुवाँले आकाश कालाम्य भई ढाकेको ।


२०८२ सालको भदौमा, यसै रोगविरुद्धको एक नयाँ, अद्भुत र अपूर्व विद्रोहको सुरुवात भयो—जेन्जी आन्दोलन । यो आन्दोलन केवल राजनीतिक परिवर्तनको लागि मात्र होइन, बरु एउटा सामाजिक र सांस्कृतिक जागरण थियो, जसले नेपाली समाजको गहिरो पीडा, हताशा, र परिवर्तनको अदम्य आकांक्षालाई स्वर दियो । यो कथा त्यही आन्दोलनको सत्य, जीवन्त र कच्चा विवरणमा आधारित छ । यो मात्र सत्य घटनामा आधारित कथा होइन, एउटा साक्ष्य हो—कसरी एउटा सानो मार्चले सत्ताको गढ हल्लायो, कसरी युवाहरूको रगतले इतिहासको पाना पल्टायो, र कसरी भ्रष्टाचारको जडमा प्रहार गरे ।


यो घटना नेपालको इतिहासमा भएको एक वास्तविक, ऐतिहासिक युवा आन्दोलनमा आधारित छ । “जेन्जी” भन्नाले युवा पुस्ताका प्रतिनिधिहरू हुन्, जो देशमा व्याप्त गहिरो भ्रष्टाचार, अशासन, र राजनीतिक स्थिरताको अभावविरुद्ध उठेका थिए । यो केवल राजनीतिक आन्दोलन मात्र होइन, एक सामाजिक र सांस्कृतिक उत्थान थियो, जसले नेपाली समाजको गहिरो दुखाइ र बदल्ने आकांक्षालाई स्वर दिएको थियो । जसले जेन्जी शब्द भनेको भ्रष्टाचार विरुद्धको विगुल बन्न पुग्यो ।


यो सत्य घटनाको कथा मुख्यतया नेपालको मनमुटुस्थल, राजधानी काठमाडौंमा केन्द्रीत छ , जहाँबाट आन्दोलनको लहर सम्पूर्ण देशमा फैलियो । वातावरण विद्युतीय, तनावपूर्ण र अनिश्चितताबोधक छ । सडकहरू आक्रोशले उब्लिरहेका छन्, राजनीतिक गल्ली गल्लीहरूमा सत्ता बचाउने र परिवर्तन गर्ने षड्यन्त्र चलिरहेको छ, र सामान्य जनताको जीवन अवरुद्ध भएको छ । यो एउटा यस्तो समयको चित्रण हो जहाँ शान्तिपूर्ण प्रदर्शन र सुरक्षा बलको कठोर दमन, आशा र निरााशा, र शान्ति र हिंसाको बीचमा एक तनावपूर्ण रेखा छ । हावामा परिवर्तनको सुगन्ध छ , तर त्यसैगरी रगत र आगोको गन्ध पनि छ । विस्फोटक वातावरणको चित्रण पनि छ ।


। युवा प्रदर्शनकारीहरू (जेन्जीहरू) उनीहरूको आकांक्षा, शुद्ध इच्छाशक्ति, बलिदान, र शारीरिक र मानसिक पीडा । उनीहरूको नजरबाट हेर्दा, तपाईंले आन्दोलनको नाडीका स्पन्दनहरू महसुस गर्नुहुनेछ ।


राजनीतिक नेतृत्वः प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपति, र अन्य वरिष्ठ नेताहरूको आन्तरिक कार्यहरू, राजनीतिक चाल, डर, र सत्ता बचाउने रणनीतिहरू । यसले सत्ताको गल्लीहरुमा चलेको हतार र द्वन्द्वलाई उजागर गर्छ ।


सुरक्षा बलहरूः प्रहरी र सेनाको भूमिका, जसले कहिलेकाहीँ आदेशको पालना गर्नुपर्ने र कहिलेकाहीँ जनतासित सहानुभूति राख्ने द्वन्द्वको सामना गर्छन् । उनीहरूको आन्तरिक संघर्षले घटनाको अर्को पाटो देखाउँछ ।


अन्तर्राष्ट्रिय समुदायः विश्वले यो आन्दोलनलाई कसरी हेरेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघलगायत विश्वले यो आन्दोलनलाई कसरी हेरेको छ र कसरी प्रतिक्रिया दिएको छ । मिडिया र सञ्चारः सूचना, प्रचार, र जनमत गठनमा परम्परागत र सामाजिक मिडियाको शक्तिशाली भूमिका । यो बहुआयामिक संरचनाले घटनाको जटिल तस्वीर प्रस्तुत गर्दै पाठकलाई आफैँले निष्कर्ष निकाल्न अवसर दिन्छ । लोमहर्षित हुन वाध्य बनाउँछ ।


यो केवल कथा होइन, एउटा प्राथमिक स्रोत हो । यसले इतिहासलाई “व्यक्तिगत अनुभव” को रूपमा प्रस्तुत गर्छ , जुन औपचारिक इतिहास पुस्तकहरूमा पाइँदैन । किनकि यो एक महिना आगाडिसम्मको मात्र घटना हो । तपाईंले इतिहास निर्माण हुँदै गरेको क्षणलाई महसुस गर्नुहुनेछ । यहाँ सत्ता, भ्रष्टाचार, र जनआक्रोशको बीचको जटिल सम्बन्धलाई उजागर गर्छ । यसले देखाउँछ कि कसरी सामान्य नागरिकहरूले गतिशीलतालाई पल्टाउन सक्छन् र कसरी सत्ता आफूलाई बचाउन प्रयास गर्छ । यहाँ राजनीतिक विश्लेषणभन्दा धेरै बढी छ । यसमा डर, आशा, निराशा, वीरता, शोक, र जीवनको हानिको कच्चा, असम्पादित भावनाहरू छन् । जसलाई जस्ताको तस्तै प्रस्तुत गरिएको छ । प्रदर्शनकारीहरूको आवाज, घाइतेहरूको पीडा, र शहीदहरूको परिवारको दुःखलाई नजिकबाट महसुस गरी सुन्नुहुनेछ । जेन्जी आन्दोलन केवल सरकार परिवर्तनको लागि हैन, बरु नेपालको आत्मा, यसको नैतिक मूल्य, र यसको भविष्यको लागि भएको खोज थियो । एउटा राष्ट्रले आफ्नो पहिचान र आफ्नो भविष्यको लागि लडेको संघर्षलाई चित्रणले मनमुटु भित्रैसम्म हल्लाएर उद्वेलित पारिदिन्छ । भ्रष्टाचार, सुशासन, र युवाको शक्ति जस्ता विषयवस्तुहरू सार्वभौमिक छन् । तपाईंको देश जुनसुकै होस्, यो कथाले तपाईंलाई आफ्नै समाजमा हुने संघर्षहरूसित जोड्नेछ । यो एक सशक्त अनुस्मारक हो कि परिवर्तन सम्भव छ , तर त्यसको मूल्य धेरै ठूलो हुनसक्छ ।


यो बहुआयामिक संरचनाले घटनाको पूर्ण र जटिल तस्वीर प्रस्तुत गर्दै पाठकलाई आफैँले तथ्यहरू विश्लेषण गरी निष्कर्ष निकाल्न अवसर दिन्छ । यो ऐतिहासिक दस्तावेज हो । यो केवल कथा होइन, एउटा प्राथमिक स्रोत हो । यसले इतिहासलाई “व्यक्तिगत अनुभव” को रूपमा प्रस्तुत गर्छ , जुन औपचारिक इतिहास पुस्तकहरूमा कहिल्यै पनि पाइँदैन । तपाईंले इतिहास निर्माण हुँदै गरेको क्षणलाई महसुस गर्नुहुनेछ—रगतको गन्ध, आँसुको नुनिलो स्वाद, र जनसागरको सुनामीसहित आधिबेहरीको गर्जन सुन्नुहुनेछ । यो भविष्यको प्रेरणाको अतूल इतिहास बनिसकेको छ ।


यो शक्तिको गतिशीलताको गहिरो अध्ययन हो र यो मानवीय भावनाको कच्चा अर्थात् जे भएको छ त्यही नबङ्ग्याइकन गरिएको बिभत्स चित्रण हो । यो एउटा राष्ट्रको आत्माको खोज र पहिचान हो । किनकि जेन्जी आन्दोलन केवल सरकार परिवर्तनको लागि हैन, बरु नेपालको आत्मा, यसको नैतिक मूल्य, र यसको भविष्यको लागि भएको खोज थियो । यो कथाले एउटा राष्ट्रले आफ्नो पहिचान, आफ्नो गौरव, र आफ्नो भविष्यको लागि कसरी लडेको संघर्षलाई चित्रण गर्छ ।


यो युवाशक्तिको महाकाव्य नै हो । यो कथा युवाहरूको समर्पण, साहस, र दूरदृष्टिको महाकाव्य हो । यसले देखाउँछ कि कसरी एक जागरूक, संगठित र निष्ठावान युवा पुस्ताले असम्भवलाई सम्भव बनाउन सक्छ र देशको दिशा नै परिवर्तन गर्न सक्छ ।


त्यसैले यो अनिवार्य रूपमा पठनीय र सार्वभौमिक छ । भ्रष्टाचार, सुशासन, युवाको शक्ति, र न्यायको लागि संघर्ष जस्ता विषयवस्तुहरू काल र सीमाबाट माथि छन् । तपाईंको देश जुनसुकै होस्, यो कथाले तपाईंलाई आफ्नै समाजमा हुने संघर्ष, आकांक्षा र सत्ता विरुद्धको लडाइँसित गहिरो रूपमा जोड्नेछ । यो एक सशक्त अनुस्मारक हो कि परिवर्तन सम्भव छ, तर त्यसको मूल्य धेरै ठूलो हुनसक्छ र त्यो मूल्य सधैं युवाहरूले नै बेहोर्छन् ।


त्यसैले यो एक अन्तरविरोधी संघर्षको कथा हो त्यसैले यो कथामा स्पष्ट रूपमा नायक र खलनायक छैनन् । यो आम जनता र राज्यबीचको संघर्ष हो, जहाँ राज्य आफैँ भित्र विभाजित छ र जनताको आकांक्षा अन्ततः विजयी हुन्छ । यो जटिलताले नै यसलाई यथार्थवादी र मर्मस्पर्शी बनाउँछ ।


यो एउटा यात्राको सुरुवात हो अनि नयाँ युगको पनि । अतः यो राम्रो नयाँ अनि असल अध्याय हो किनकि यसले अन्य आन्दोलनहरुले भन्दा नेपाल कायापलट गर्ने ठूलो क्षमता राख्छ । राजनीतिबाट निराश भइसकेकाहरुलेसमेत यसबाट धेरै आशा गरिरहेका छन् ।


यो २१,५६० शब्दहरुको कथा एउटा यात्रा हो—एउटा राष्ट्रको मनमुटु सेइरिने, आत्मा, र सङ्कल्पको यात्रा । यो तपाईंलाई सोच्न बाध्य पार्ने, भावनात्मक रूपमा हल्लाउने, र अन्त्यमा, मानवीय इच्छाशक्तिको अदम्य शक्तिको बारेमा गहिरो प्रश्नहरू सोध्नेछ । यसलाई पढ्नु भनेको इतिहासको पन्नामा हेर्नु मात्र होइन, अपितु त्यो पन्ना लेखिँदै गरेको क्षणमा उभिएर हेर्नु हो । तपाईंले देख्नुहुनेछ—कसरी एउटा मशालले आगो बल्छ , कसरी एउटा आवाजले जनसागर बन्छ , र कसरी एउटा पुस्ताले इतिहासलाई नयाँ दिशा दिन्छ ।


हिमालयको छायामा, जहाँ प्राचीन शिखरहरूले सहनशीलता र विद्रोहका रहस्यहरू फुसफुसाउँछन्, एउटा नयाँ कथा उदाउँछ—यो ढुङ्गामा कुँदिएको छैन, तर राष्ट्रको जागरणको नशाहरूमा बगिरहेको छ । यो पाठलाई आँधीले हल्लाएको उपत्यकामा टिमटिमाउने लालटिनको रूपमा कल्पना गर्नुहोस्ः यसका पृष्ठहरू कच्चा डायरी प्रविष्टिहरू, तात्कालिक इमेलहरू, खण्डित अन्तर्वार्ताहरू र गीतहरूको गुञ्जनले बनेको कोलाज (मोजाइक) छन्, जसले अशान्तिको मुटुको धड्कन समात्छ , दिनदिनै अथक रूपमा । यो कुनै चिल्लो इतिहासको किताब होइन, परन्तु जीवन्त कोलाज (मोजाइक) हो—खण्डित, आत्मीय र अनफिल्टर—जस्तो कि आँधीमा फसेको यात्रीको हतारमा लेखिएको नोट, सडक, स्क्रिन र समाजका मौन कुनाहरूबाट आवाजहरू जोड्दै ।


जसले २०८२ को भदौ २३ र २४ को ती विद्युतीय तनावपूर्ण दिनहरू अत्यन्तै सकससँग बाँचे, जब काठमाडौंको हावामा अनुमानै नगरिएको जनको रौद्ररुपको आक्रोश र पुस्ताहरूको भारीले मनसुनी बादलझैं दबायो, यो विवरण तपाईंको आगोले तपिएको सम्झनाहरूको ऐना जस्तो लाग्नेछ तर, त्यो अशान्तिबाट अछूतो रहेका पाठकहरूका लागि—शायद टाढाको किनारबाट वा शान्त समयमा हेरिरहेकाहरूका लागि—यो खाडलमाथिको पुल बन्छः युवाहरूको उम्लँदो असन्तुष्टिको कथा, जसले रूढिगत छायाहरूविरुद्ध भयंकरसँग लड्छ , जहाँ एउटा सानो अन्यायको मशालले सामूहिक विभत्स गर्जनलाई प्रज्वलित गर्छ । विश्वव्यापी धागाहरूले यो सबैलाई जोड्छ—न्यायको चाहना, एकताको रोमाञ्च, नाजुक शान्तिमुनि उम्लिरहेको डर—जसले तपाईंलाई दर्शकको रूपमा होइन, मानवीय नाटकको मौन सहभागी बनाउँछ ।


वर्षौंदेखि कस्ता अदृश्य शक्तिहरू उम्लिरहेका थिए, निषेधित प्लेटफर्महरूमा फुसफुस र परिवारका गुप्त कुराकानीहरूमा बटुलिएर ? डिजिटल सपनाकार भनेर लेबल गरिएको पुस्ताले कसरी शान्त निराशालाई विद्रोहको आगोको सिम्फनीमा बदल्छ ? यो डायरीजस्तो संरचना, यसको कालानुक्रमिक धड्कन र अन्तरनिहित साक्षीहरूले, वास्तविक उथलपुथलको अप्रत्याशिततालाई प्रतिबिम्बित गर्छ—तपाईंलाई समयरेखामा हिँड्न, बढ्दो दबाब महसुस गर्न र यसको मूलमा रहेको कच्चा मानवतासँग जोडिन निम्तो दिन्छ , बिना थाहा यो बाटोले कहाँ पु¥याउँछ ।


अब शब्दका भावनाहरुमा दगुरौँ । यो २१,५६० शब्दहरुको कथा एउटा यात्रा हो—एउटा राष्ट्रको मनमुटु र आत्माको यात्रा । यो तपाईंलाई सोच्न बाध्य पार्ने, भावनात्मक रूपमा हल्लाउने, र अन्त्यमा, मानवीय इच्छाशक्तिको पनि शक्तिको बारेमा गहिरो प्रश्नहरू सोध्नेछ । नेपालमा यो जेन्जीको ऐतिहासिक आन्दोलनको दस्तावेज पहिलो प्रस्तुतिका रुपमा यसलाई पढ्नु भनेको इतिहासको पन्नामा हेर्नु मात्र होइन, बरु त्यो पन्ना लेखिँदै त्यही जेन्जी आन्दोलनभित्र छिरेर धेरै नजिकबाट देखिएका लोमहर्षक दृश्यहरु त्यही क्षणमा उभिएर अनुभव गरी आफैले ती घाउका चोटहरु नियालेर महसुस गरी हेर्नु हो ।


यो लेखन कुनै दूरबाट विश्लेषण गरिएको इतिहास होइन, बरु एउटा ज्वलन्त, डायरी–शैलीको विवरण हो जसले आन्दोलनको प्रत्येक दिन, प्रत्येक घटना, र प्रत्येक भावनालाई जस्ताको त्यस्तै त्यही कालको शब्दका बर्तमान कालका क्रियाले समेट्छ । यसले पाठकलाई काठमाडौंका सडकहरूमा, प्रदर्शनकारीहरूको बीचमा, र एक राष्ट्रको भाग्य निर्धारण हुँदै गरेको क्षणमा पुर्याउँछ । यो कथालाई एक विस्तृत र यथार्थवादी कालक्रममा संरचित गरिएको छ , जुन आन्दोलनको विभिन्न निर्णायक दिनहरू (भदौ २२ देखि असोज २५ सम्मका डायरीका पङ्तिहरु) को रूपमा अगाडि बढ्छ । यो केवल एक पक्षको कथा होइन, बरु यसले विभिन्न दृष्टिकोणहरूबाट घटनाक्रमलाई प्रस्तुत गरेर एउटा जटिल र बहुआयामिक तस्वीर प्रस्तुत गर्छः


यस सत्य घटनाको आधार नै यही युवाहरूको व्यक्तिगत अनुभव, उनीहरूको आक्रोश, र उनीहरूले चलाएको अहिंसक तर अटल संघर्ष हो । यो लेखन कुनै दूरबाट विश्लेषण गरिएको शुष्क इतिहास होइन, बरु एउटा ज्वलन्त, डायरी–शैलीको, हृदयविदारक विवरण हो जसले आन्दोलनको प्रत्येक दिन, प्रत्येक नाटकीय घटनाक्रम, र प्रत्येक मानवीय भावनालाई जस्ताको त्यस्तै समेट्छ । यसले पाठकलाई काठमाडौंका सडकहरूमा, प्रदर्शनकारीहरूको बीचमा, राष्ट्रपति भवनको गल्लीहरूमा, र एक राष्ट्रको भाग्य निर्धारण हुँदै गरेको क्षणमा सीधै पुर्याउँछ ।


नेपालको जेन्जी आन्दोलनको एक विस्तृत एवम् अति महत्त्वपुर्ण सुरुका कालक्रममा संरचित गरिएको छ , विशेष गरी यो सत्य घटनायुक्त कथामा जुन आन्दोलनको विभिन्न दिनहरू (भदौ २२ देखि असोज २५ सम्म) को रूपमा अगाडि बढ्छ । जुन हरेक दिनहरु परिवर्तनकारी छन् भन्ने सावित गर्छ । यसले विभिन्न दृष्टिकोणहरूबाट घटनाक्रमलाई प्रस्तुत गर्छः


तयार हुनुहोस् । अब सुरु गरौँ है त यी अभिव्यक्तिहरु ? तपाईंले जे पढ्न लाग्नुभएको छ , त्यो तपाईंलाई अवश्यै बदल्न सक्छ ।


एउटा युगको सुरुवात !!!


जेन्जी आन्दोलनको पुर्वसन्ध्या

१९९७देखि २०१२सम्म जन्मेका युवाहरु सबै जेन्जी पुस्ताका हुन् । जेन्जीहरुले भदौ २३ गते शान्तिपुर्ण मार्चपास गर्ने घोषणा गरिसकेका थिए । यो समाचार सबैतिर भाइरल भइरहेको थियो । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली पहिलेभन्दा धेरै आक्रोशित भइरहेका थिए । प्रधानमन्त्री आफु अब आउने महाधिवेशनको तयारीमा थिए । प्रधानमन्त्रीको गाडीले बालिकालाई हानेर भागे । यसको सहानुभूति जनाउने त परै जाओस् उनले महाधिवेशन भाँड्ने तत्त्व भनी पीडित पक्षलाई आरोप लगाए । प्रधानमन्त्रीले महाधिवेशनमा पनि कुरा उठाए र भने “सामान्यरुपले बच्चीलाई गाडीले छोएको मात्र हो । यो महाधिवेशन भाँड्ने जेन्जी परिचालित भएको हो ।”

उनको सत्ताको मोह यस्तो थियो कि राष्ट्रपतिलाई पार्टीको सदस्यता लिन नपाउने बनाए र प्रधानमन्त्री बन्न बुढ्यौलीको उमेर हद हटाए । आफुलाई सुरक्षित बनाए  ।

जेन्जी पुस्ता चनाखो हुँदै थियो र आफ्ना अभिभावकलाई भन्दै थिए, “बाबा ! भोलि जेन्जीको आन्दोलन रे । देशका लागि त केही गर्नै पर्ने भो बाबा ! तर आन्दोलनमा गएको थाहा पाए स्कूलले रेस्टिगेट गर्ने रे !

भदौ २३ जेन्जी आन्दोलनको सुरुवात

जेन्जी युवाहरु पहिलोपटक राजनीतिमा चासो देखाउँदै थिए । आज पहिलो दिन हो । यसलाई हामीले पहिलो प्रभातको किरण सरी जगमगाउन दिनुपर्छ । युथ अगेन्स्ट करप्सन YAC बाट उनीहरु मार्च पास गर्दै थिए । सामाजिक सञ्जाल फेसबुक र युट्युब बन्द गरेकाले मात्र पनि धेरै ग्रुपबाट जेन्जीहरु उत्रिरहेका थिए । केही हुन्न । पहिले त सबै यसै भन्दै थिए तर एकाएक विस्तारै प्रहरी दमन सुरु भयो । जेन्जीहरु पनि सामाजिक सञ्जाल खोलिँदा पनि भ्रष्टाचार अन्त्य नभएसम्म आन्दोलन नरोक्ने भनी उग्र भइसकेमा थिए भने सरकारले कर्फ्यु घोषणा गरिसकेका थिए । जेन्जीहरु अब भने संसद भवनभित्र छिर्न कोसिस गरिरहेका थिए । यही बेला प्रहरीले गोली वर्षाइसकेका थिए । विचरा ! ती यसवेला जेन्जीहरुलाई सडकमा भएका कारण कर्फ्यु भएको पनि थाहा थिएन । विहान १० बजेबाट सुरु भएको यो आन्दोलनमा ३ बजेसम्ममा १३ जनाले ज्यान गुमाइसकेका थिए । आन्दोलनका घाइतेलाई समेत नछोडी नेपाल आर्मीले  अस्पतालमै आक्रमण गरिरहेका थिए । आन्दोलन दमनले कहाँ रोकिन्थ्यो र ? रगत देख्न थालेपछि सबै आगो भए । यता आर्मीले स्वास्थ्यकर्मीलाई समेत बुट र लाठी बर्षाए । व्याग बोकेर स्कूल जानेहरु यतै आएकाले ब्याग बोकेका अनि ड्रेस लगाएका बालबालिकाले अनाहकमा ज्यान गुमाए । ४२६ जना घाइते भइसकेका थिए । २९ जना त धेरै गम्भीर घाइते सघन उपचारमा थिए ।

यस्तो मुटु फुट्ने गरी, गिदी उछिट्टिने गरी घोर दमन गरी हत्या गरेपछि साँझसम्ममा जेन्जीमात्र होइन मृतकका आफन्त, साथीभाइ, पार्टीले यस्तरी अन्याय गर्दा सही बसिरहेका जनता सबै उर्लिसकेका थिए । न्यायपालिका, कार्यपालिका, व्यवस्थापिका सबै काठमाडौँमा मात्र होइन नेपालभरि धुवाँ नै धुँवा हुने गरी  लुटपाट हुन सुरु भइसकेको थियो । यसमा ठूलाठूला बेपारी पनि परे । यो गरीब नेपाली जनताको भित्रैदेखि उम्लिएर उर्लिएको बुलन्द आवाज थियो ।

भदौ २४ जेन्जी आन्दोलनको दोस्रो दिन

रास्वपाका सभापति रवि लामिछानेले सांसदबाट राजिनामा दिइसकेका थिए । देशैभर आक्रोशित भएर तोडफोड, आगजनी अनि आपराधिक गतिविधि अनियन्त्रित अवस्थामा पुगिसकेपछि सुरुमा गृहमन्त्री रमेश लेखकले राजिनामा दिइसकेका थिए । पछि केपी शर्मा ओलीले पनि राजिनामा दिए । सिँहदरबार  जलिरहेका थियो, प्रधानमन्त्री निवास जलिरहेको थियो, सांंसद भवन जलिरहेको थियो, राष्ट्रपति भवन जलिरहेको थियो, उपराष्ट्रपति भवन पनि जलिरहेको थियो, गोली हान्ने आदेश दिने डिएसपी समेत आन्दोलनकारीको कब्जामा आएर पनि ज्यान गुमाउनु परिसकेको थियो । आज पनि १३ जनाले ज्यान गुमाइसकेका थिए । “हिजोका घाइतेको के कस्तो भयो ? स्वास्थ्य सबैको गम्भीर भइरहेको थियो, यो बाहेक उपचारको केही खबर पाइरहेको थिएन ।” जनताहरु झन्झन् आक्रोशित भइरहेका थिए । जिल्ला जिल्लाका अदालत, नेताका हरेक जिल्लाका घरहरु सबै ठाउँमा आगो लगाए । जताततै धुवाँ उडिरहेको थियो ।

जीवन शर्माको गीत “खरानीमा आगोजस्तै भित्रभित्रै पुरिएर, आक्रोशको ज्वाला मनमा भित्रभित्रै उर्लिएर, भोक र वेदनाको मशाल जहाँ दन्किएको हुन्छ, त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी ।” भने जस्तै जनआक्रोश व्यवहारमा भौतिकरुमै व्यक्त भइरहेको थियो ।

विश्वको लहर सँगसँगै जेन्जी आन्दोलनको वेभ नेपालमा पनि आइसकेको थियो । यसले चरम असर पारिरहेको थियो । आन्दोलन शान्त पार्न सरकारीमाध्यमले स्वच्छ छवि भएका कुलमान गुरुङ तथा डा.सन्दूक रुइतलाई वार्तामा आउन आह्वान गराइरहेको थियो । नेताहरु सबै भूमिगत भइसकेका थिए । उनीहरुले कुनै वक्तव्य सुद्ध दिन सकिरहेका थिएन । लाग्छ जेन्जीका कुनै प्रतिनिधि नै छैनन् तर आन्दोलन एकपछि अर्को भइरहेका थिए । अब के हुन्छ ? देशैभरीको धुवैँ धुवाँको बीच अब के हुने हो ? नेताहरुलाई ठीक पारेकामा सन्तोष मानेता पनि हरेक व्यक्तिमा विझेको यो चरम अन्योलको अवस्थामा नेपाल के हुने हो ? कसैलाई केही थाहा छैन ।

भदौ २५ जेन्जी आन्दोलनको तेस्रो दिन

आज पनि कर्फ्यु छ । अझ सरकारी संरचनाहरु आगो लगाउने क्रम जारी छ । एकमात्र सुरक्षाको विकल्प सेनाको नेतृत्त्वमा सबै सुरक्षा फौज परिचालित भयो । आन्दोलनकारीलाई वार्ताका लागि सेना प्रमुखले सरकारी सञ्चारबाट आह्वान गरे । आन्दोलनकारीहरु अब भने नेतालाई खोजीखोजी ठीकपार्ने भन्दै एअरपोर्टलगायतका ठाउँमा विध्वंश मच्चाउँदै खोज्ने क्रम जारी राखिरहेका छन् । नेताहरुले जनताको माया पाउन नसकेको कुरा छर्लङ्ग भयो । किनकि उनीहरुमा सम्पत्ति जम्मा गर्ने मात्र स्वार्थी अवस्था भएकाले आन्दोलनकारीहरुले ती ठाउँमा आगजनी गर्ने क्रम जारी राखे । कसैलाई थाहा छैन कि अब के हुन्छ ? नेताहरुको फोहोरी दुर्गन्धित राजनीतिको अन्त्य भएको भान भइरहेको छ । प्रत्येक जनता भनिरहेका छन्, “अब सङ्लो राजनीति सुरु हुनुपर्छ । नेताहरुलाई सैनिकले हेलिकप्टरबाट ओसारेर संरक्षण दिइरहेको समाचार आयो । अब के हुन्छ ? थाहा छैन । नेपाल टेलिभिजन, रेडियो नेपालआदिबाट समेत सरकारको आधिकारिक वक्तव्य अनि समाचार दिन सकिरहेको थिएन । लाग्छ नेपाल हाँक्ने मानिसको खडेरी परेको छ ।

प्रधानसेनापति अशोक राज सिग्देलले सुरक्षा संयन्त्रको सत्ता आफ्नो हातमा लिएर सुरक्षाको अगुवाइ गरिरहेका छ । संवैधानिक रिक्तताको अवस्थामा देश थियो र जनताहरु आफ्नो दैनिकीमा फर्कन हिच्किचाइरहेका छन् । सेनाहरु सबै ठाउँमा गस्ती लगाइरहेका छन् । सेनाले बाहिर भेटेजति मानिसलाई सोधपुछ गरिरहेछन् । यति बेला भने लुटपाट जारी रहेको अवस्था छ । विश्वैभरिका सञ्चार माध्यमले नेपालमा पछिल्ला दिनमा भएका घटना हृदयविदारक भएका कुरा विश्वका हरेक नेताहरुले व्यक्त गरिरहेका छन् । सञ्चार माधयमहरुले यो अराजक स्थिति शान्त पार्नलाई भए पनि “देश २ दिनको आन्दोलनपछि सामान्य अवस्थामा फर्किएको छ ।”  भनेर ढाँटेको देखिन्छ ।

आन्दोेलनको जिम्मा लिने को हो ? पनि आधिकारिकरूपमा देखिएको छैन भने मुलुकलाई अगुवाइ गर्ने अनि अभिभावकत्त्व दिने व्यक्ति पनि को हो ? स्पष्ट देखिएन । प्रत्येक छिमेकी देश, प्रत्येक ठूलाठूला विदेशी मिडियाहरु सबैले नेपालका बारे चासो लिएको समाचारले विश्व सञ्चारमाध्यम छाइरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यो अन्योलको स्थिति नियालिरहेको देखिन्छ ।

भाटभटेनी स्टोर देशैभर एक ठाउँ पनि बचेको छैन जहाँ लुटपाट नभएको होस् । २४ गते राति १० बजे सेनाले जिम्मेबारी लिएको देखिन्छ तर सेनाको वक्तव्यअनुसार जनता सामान्य अवस्थामा फर्किएको झुटो समाचार दिएको देखिन्छ । प्रधानसेनापति र राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले हिजो १० बजे वार्ताका लागि जेन्जी प्रतिनिधिलाई आह्वान गरेको देखिन्छ ।

नयाँवानेश्वरको नेपाल बैङ्क लुटपाट भएको छ । सिँहदरबारका सबै मन्त्रालयमा भएको आगो नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । संसद भवन, राष्ट्रपति भवन, अधिकांश प्रहरिविटको आगो नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन भन्ने समाचार भाइरल भएर आइरहेका छन् । सायद यो घटना हिजो राति भएको हुन सक्छ । सिँहदरबार हिजो दिउँसो आगो लागेको थियो । त्यस्तै सर्वोच्च अदालत परिसरमा विसाइराखेका गाडीहरु सबै जलेर नष्ट भइसकेका छन् र आगो पनि निभ्न सकिरहेको छैन । नेपालमा भएको यो घटनाको संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव एन्टोनियो गुटरेजले समेत दुःख व्यक्त गरेका छन् ।

राष्ट्रपति र सेनाले वार्ताको आह्वान गरिसकेपछि जेनजीहरु भर्चुअल मिटिङमा व्यस्त छन् । नेपालभरि जुन आगजनी भएका छन् त्यो घुसपैठ तत्त्वको गलत निर्देशनबमोजिम भएको भनिए पनि त्यो देशमा भएको भ्रष्टाचारप्रतिको स्वतस्फुर्त जनआक्रोश भएको ठहर पछि गर्न थालेका छन् । देशमा भएको आगजनी र हत्याको स्वतन्त्र छानविन तथा अनुशन्धान गर्न युरोपियन युनियन ईयूले आह्वान गरेका छन् । 

सर्वोच्च अदालत क्षति भएका कारण सुनुवाइका कार्यहरु अनिश्चित कालका लागि स्थगित भएको छ । सुदूरपश्चिमलगायत अन्य थुप्रै ठाउँबाट कैदीवन्दीहरु आन्दोलन गरी आगजनी गरी भागेको खबर प्राप्त भएको छ । प्रधानमन्त्री निवास, वालुवाटार तथा शितल निवास राष्ट्रपति कार्यालय ध्वस्त भएको छ तर सेनाले त्यहाँ फोटो खिँच्न प्रतिबन्ध लगाइरहेका छन् । नेपाली सेना, राष्ट्रपति तथा जेन्जी प्रतिनिधि बसी छलफल गरी देशलाई यसबाट निकास दिने तय भएको छ । यद्यपि हिजो यी ३ समूहको अनौपचारिकरुपमा वार्ता भएको भए पनि जसले अलिकति भए पनि काला बादलमा चाँदीको सुनौलो टलक देखापरेको छ । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय उडान पनि अनिश्चितकालीन बन्द भएको छ । 

जेन्जीको यो आन्दोलनले देश विकास हुने, देशमा सुशासन हुने ढोका खुलेको आभास भएको छ । भ्रष्टाचारले लिप्ट देश भनी हाम्रो देश हुन सम्मन् वदनाम भएर हामी धेरै नतमष्तक भएका थियौँ । आशा गर्नै पर्छ किनकि यो आन्दोलनले हामीलाई विश्व सामु शिर ठाडो गर्ने अवसर दिनेछ । किनकि यो भ्रष्टाचार विरद्धको अभियान थियो ।

आज ५ बजेको नेपाल टेलिभिजनको समाचारअनुसार जेन्जी पुस्तासँग नेपाली सेनाको रामचन्द्र पौडेलको संलग्नतामा वार्ता भएको छ तर सेनाले अबको वार्तामा सेनाको तर्फबाट रवि लामिछाने र दुर्गा प्रसाइ राखिएपछि मात्र गर्ने भनेपछि जेन्जीका युवाहरु कुनै पनि कुरा नराखी वाहिरिएका छन् ।

साँझ ५ बजे यति घटनापछि जेन्जीका लागि १७०० व्यक्तिहरुबाट इमेल आयो तर जेनजीहरुले ३००मात्र पढ्न भ्याए । यो जेन्जीहरुले ३ पक्षमा एजेन्डा प्रस्तुत गर्नका लागि गरेको हो ।

साँझ ६ बजे जेन्जीले इन्टरनेटमा  भोटिङ गरेर नेपालका पुर्व प्रधानन्यायाधीश सुशिला कार्कीलाई अन्तरिम प्रधानमन्त्री बनाउने प्रस्ताव राखिएको छ र उहाँले यो जेन्जी पुस्ताको ५–६ घण्टाको छलफलपछिको  यो प्रस्तावमा सहमत भएका छन् ।

साँझ ७ बजे सुशिला कार्कीको भनाइअनुसार उनले प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई कठघरामा उभ्याउनुपर्ने भनी हिजो व्यक्त गरेकी थिइन् । उनले लगभग देशको नेतृत्त्व समाल्ने पक्का भएको छ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल पनि खुलेको भरखरै समाचार आएको छ । देशै भरि ठप्प भएका देशका अन्य विमानस्थलहरु पनि विस्तारै खुल्दै जान थालेका छन् । बुद्ध एयरको भने भोलि विहीवार खोल्ने जानकारी प्राप्त भएको छ ।

अहिलेसम्म २५ जनाले यो आन्दोलनमा इहलिला समाप्त पारेको समाचार प्राप्त भएको छ ।

नेपाली कांग्रेसका विश्व प्रकाश शर्मा र कांग्रेस महामन्त्री गगन थापाले सँयुक्त विज्ञप्ती निकाली यो संवैधानिक रिक्ततामा चलखेल हुनसक्ने भनी यसमा सचेत भई न्यायप्रणाली बचाउन आह्वान गरेका छन् ।

अहिले जेन्जीले १ पृष्ठको आफ्नो प्रस्ताव रामचन्द्र पौडेल तथा सेनासमक्ष राखेको छ । यो आन्दोलनको तहसनहसका बीच देशैभरि लुटपाट भएकाले नेपाली सेनाले सुरक्षाका लागि पुरै नेपालभरि कर्फ्यु लगाएको छ ।

आन्तरिक मामिला समाधान गर्नमा नेपाल विश्वस्त भएको चीनले नजिकबाट नियालिरहेको व्यक्त गरेका छन् ।

भदौ २६ जेन्जी आन्दोलनको चौँथो दिन

नेपालको यो आन्दोलनलाई विश्वले धेरै चासो दिएर नियालिरहेका छन् । यहाँको सानो क्रियाकलापले पनि विश्वका प्रत्येक ठाउँमा हलचल पैदा हुने भइरहेको छ । पछिल्लो पटक विहार अनि फ्रान्समा समेत यहाँको जेन्जीको आन्दोलनको प्रभावले युवाहरु अत्यन्तै जुर्मुराएको समाचार प्राप्त भएको छ ।

भद्रकाली स्थित सैनिक जङ्गी अड्डामा हिजो २ घण्टा रामचन्द्र पौडेलको उपस्थितिमा वार्ता भए पनि कुनै निर्क्यौल आएन । जेन्जीले सुशिला कार्कीलाई सिफारिस गरेपछि सैनिक जङ्गी अड्डामा सुशिला कार्की, प्रधानसेनापति तथा राष्ट्रपति मिलेर अन्तरिम सरकार बनाउने बारे छलफल प्रारम्भ गरेको छ । पुर्व प्रधानन्यायात्रीश सुशिला कार्कीले यो संविधान खारेज गर्न नहुने अडान लिनुभएको छ । जङ्गी अड्डाको बाहिर ठूलो भिड देख्न सकिन्छ । उनीहरुले सुशिला कार्कीलाई लिन नहुने बरु बालेन, हर्क गुरुङ साङपाङ, सन्दुक रुइत, महावीर पुन, कुलमान घिसिङ मध्ये कुनैलाई लिनुपर्ने अनि वाएक अफ इण्डिया भन्दै नारावाजी गरिरहेका बेला आधीले भने सुशिला कार्की नै प्रधानमन्त्री बन्नुपर्ने वारे नारावाजी गरिरहेको पाइन्छ ।

यही बेला जेन्जीहरुलाई यस्तो इमेल प्राप्त हुन्छ ।


जेन्जीलाई मात्र

“एकातिर जनतालाई सुरक्षा दिएको अनि एकमात्र विकल्प भनिएको ज्ञानेको दास सेना अझै पनि सुध्रिएको देखिँदैन । जेन्जीले सुशिलाकार्की, रामचन्द्र पौडेलसमक्ष सेना प्रमुखका अगाडि विज्ञप्ती निकाली एक पृष्ठको माग राखेका बेला एकातिर दुर्गा प्रसाइ अघि सार्ने अनि त्यसबाट विथोलिएर वार्ता स्थगित हुँदा पारसेको विज्ञप्ती अघि सार्ने सेनालाई के भन्ने ?

जहाँसम्म पार्टीको कुरा छ पार्टीले अहिले युवा नेताहरु अघि सारिरहेका छन् । प्रचण्डले आफु अरु पार्टीभन्दा जेन्जीको नजिक भने पनि पहिलेको अवस्था त्यस्तो देखिन्न । युवा नेताहरुले शेरबहादुरलाई समर्थन फिर्ता लिन भन्दा नमानेको भन्दै पानीमाथिको ओभानो बनने प्रयास गरेको देखिन्छ ।

लाखौँ जनताको बलिदानीले ल्याएको संविधान पानी थिएन । त्यो रगतले लेखिएको संविधानको अपमान हुनु भएन । विधि छ पद्धति कहिल्यै भएन । पुरै सांसदहरु भक्तपुरका प्रेम सुवाललाई मात्र कराउन दिएर तमासा हेरी बस्नेलाई जति क्रूर गाली गरे पनि पाप लाग्दैन । पुरै सांसद सधैँ प्रेम सुवालको सुझाव मान्दैनथे र उनलाई जोकर बनाएर हाँस्थे अहिले सय सुनारको एक लोहारको भएको छ । प्रेम सुवाल हिरो अरु जम्मै जोकर भएको छ । जनताको बोली बोल्ने समर्थन गर्ने कोही देखिएन । अहिले सांसद भवन कस्तो भयो त ! यही जनताको जवाफ थियो ।

अहिलेको अवस्थामा  सेनाले र अन्य पार्टीले नक्कली जेन्जी बनी अनेकौँ ग्रुप आउन सक्छन् । त्यसैले जेन्जीको कति वटा ग्रुप भनी जनतालाई थामथुम गरी पुरानै सानो निर्णय गर्न नै प्राडोमा चढेर आउनु पर्ने र चारदिन लगाउने पाराका बुढाखाडाको पार्टीले देश चलाए पछि बयलगाडामा हिँडाएजस्तो गणतन्त्र नहुने त कुरै भएन ।

मुख्य कुरा त जेन्जीले त्यत्रो बलिदानी गरेका शहीदहरुलाई मरेको-मरेको भनी हरेकले समाचार दिइरहँदा नेपालआमा र म धेरै रोइरहेको छु, विह्वल भइरहेको छु । सैयौँ जलेका ठाउँमा लाश डढेको भेट्टिएकोे समाचार आइरहँदा पनि मरेका ३४ मात्र हुन्छ ? यो शहीद प्रतिको भ्रष्ट चाला समयमै छोड । के यो कुकुर विरालो मरेको हो ? सम्पुर्ण सयभन्दा बढी शहीदहरुलाई जति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे पनि कम हुन्छ । मुख्य कुरा भनेको अझै भ्रष्टाचारको चलखेल सुरु भइसककेको छ । यसलाई चिरेर भ्रष्टाचार मेटाउन  सकुन् । अहिले गरिब निमुखा जनका आशा जेन्जीबाहेक कोही छैनन् ।

सेनाका दाजुभाइ दिदी बहिनीहरुलाई आग्रह एवम् अनुरोध छ के मेडिकल माफिया अर्थात १० पैसाको चक्की २० रुपियाँमा बेच्ने अर्थात् १ लाखको औषधि बेचेर २००० गुणा लुट्ने जस्को क्यालकुलेटरमा पनि अट्दैन नम्बर । यस्ता दुर्गा प्रसाइलाई सँगसँगै लिएर हिँडेको के भ्रामक हो ? अवश्य होइन । अनि किन भ्रामक समाचारको पछि नलाग आर्मीलाई बदनाम गर्न खोजेको छ भनी त्रास फैलाउँछौ ? लाखौँ जनताले बलिदानी गरेर ल्याएको संविधान अनि जनताको अधिकार रक्षा गर्छु त्यसबाट १ इन्च त के एक मिलि सेमी पनि तलमाथि गर्दिन भन्न सक्छौ ? लाखौले रगत बगाएर रगतले जनताको अधिकार दिएको कसैमा पनि दुई मत छैन । कृपया तपाईंहरु जनतामा अझै पनि डरत्रास धम्की तीकडम साम दाम दण्ड भेद गर्न खोजिरहनु भएको छ र यस्ता असत्य सबै छोड र जनतालाई अधिकार दिलाऊ र यहाँ अझै मेहनत गरेर खानेको हविगत छ । तपाईंहरु जस्तो खेलीखेली खाने बानीले सबै भताभुङ्ग छ । अब त्रास नदेखाउनुहोला ? सत्य नै न्याय हो ।

मेरो भनाइ यत्ति हो । देशमा अति नै नाजुक स्थिति भएका हुँदा, यो मेरो इमेललाई वेवास्ता नगरिदिनुहोला । म एकजना पीडितको तर्फबाट देशलाई केही भए पनि योगदान गर्न सकिन्छ कि भनी यो अनुरोध गरेको हुँ । 


धन्यवाद !”


०४६/०४७को परिवर्तनपछिका भ्रष्टाचार विरुद्ध उच्चस्तरिया छानविन आयोग गठन गर्ने म्यान्डेड नपाएसम्म पनि सुशिला कार्कीले जिम्मेबारी नलिने अडान राख्नुभएको छ ।

जनताको निकै सङ्घर्षपुर्ण बलिदानीबाट प्राप्त उपलब्धीलाई ध्वस्त पारी प्रतिगमन गर्न पुराना सत्ताधारीहरुले आगलागी र हिँसात्मक गतिविधि गरेको माओवादीका अध्यक्ष प्रचण्डले जनाएको छ ।

वरिष्ठ अधिवक्ता डा. गान्धी पण्डितले पुराना भ्रष्टाचारी नेताहरुले चुनावमा भाग लिन नपाउने गरी, धमिलो पानीमा माछा मार्न पनि नसक्ने गरी,  यो अहिलेको उपलब्धीलाई रक्षा गर्ने अर्थात् बहुदलीय प्रतिस्पर्धात्मक लोकतान्त्रिक व्यवस्था पनि खत्तम नहुने गरी गर्ने नै अहिलेको जेन्जीको आन्दोलनको बलबाट संसद विघटन  गर्न सकिने किटान गर्नु भएको छ । नेताहरुले पालैपालो देश दोहन हुने गरी लुट्ने यस्तो व्यवस्था यसरी नै हटाउन सकिने उहाँले अहिले साँझको स्पेस युकेको अन्तर्वार्तामा बताउनु भएको छ र उहाँले जेन्जी युवाहरुलाई यसबारे जुनसुकै बेला सघाउने आग्रह एवम् अनुरोध गर्नुभएको छ ।

आज पनि देशैभर निषेधाज्ञा र कर्फ्यु लागिरहेको छ । नागरिकको सुविधाका लागि बैङ्क भने खुल्ला गरिएको छ । बैङ्कका कर्मचारीहरुलाई पासका रुपमा आइडि देखाएर बैङ्कमा सैनिकहरुले काम गर्न पठाइरहेको छ । वृहद नागरिक समाजले यो संविधानको जगमा टेकेर नै अन्तरिम संविधान बनाउनुपर्ने माग एवम् सुझाव राखेका छन् । नत्र प्रतिक्रान्तिले राजा फर्काउने खेल हुनसक्ने चेतावनीसमेत दिइरहेका छन् । सर्वोच्च अदालतले भदौ २९ देखि वन्दी प्रत्यक्षिकरणको सुनुवाइ हुने जनाएको छ ।

आजसम्ममा जेन्जी आन्दोलनकारी ३४ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । १३६८जना घाइतेमा देशका विभिन्न ठाउँमा आगलागी लुटपाट भएका ठाउँबाट लासहरु निक्लिरहेको देखिन्छ तर समाचारले त्यसैबाट मौनता साँधेको देखिन्छ । अनुमानअनुसार यस्ता कैयौँ व्यक्ति मरेका विवरण सङ्कलन गर्ने हो भने अझै धेरै बढ्ने अनुमान गरिएको छ । यो एकदमै विह्वल बनाउने घटनामा ९४९जना उपचारपछि घर फर्किएका छन् भने ४१९जना अझै उपचाररत देखिन्छ । त्यसमा सघन उपचारमा लग्नेहरु बढी भएको जनताबाट आवाज आइरहेको देखिन्छ । 

भदौ २७ जेन्जी आन्दोलनको पाँचौँ दिन

वास्तबमा २८ जना जीवनमरणको दोसाँधमा भएको कुरा भनी अहिले भरखरै समाचार आएको छ । समाचारमा यो पनि भनिएको छ कि सर्वोच्च अदालत, अख्तियार, जलस्रोत मन्त्रालयआदि सरकारी कार्यालयलगायत नेपाल टेलिभिजन, रेडियो नेपाल, सिँहदरबार आदि नष्ट पारेर, भ्रष्टाचार नष्ट पारेर उनीहरु पानी माथिको ओभानो बन्ने प्रयास गरेको स्पष्ट छ । किनकि उनीहरु जसको सत्ता छ उसको भक्ति गरिरहेको कुरा छर्लङ्ग छ । जनताका यावत समस्यामा उनीहरुको ध्यान नगएर नै यो आन्दोलनले यस्तो रुप लिएको हो ।

आज भने नेपाली सेनाले दिनभरी निषेधाज्ञा र रातभरि कर्फ्यु लाग्ने विज्ञप्तीमार्फत जनाएको छ ।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले विचारविमर्शसहित प्रयास गरेको अनि संयमतापुर्वक रहन सबैलाई अनुरोध गरेको, सकेसम्म यही संविधानबाट देशलाई निकास दिन र लोकतन्त्रको रक्षार्थ लागिरहेको कुरा हिजो जनाएको थिए ।

कर्मचारीतन्त्रबाट कर्मचारीहरुको युनियनले हामी जेन्जीका  म्यान्डेटअनुसार ब्युरोक्र्यासी तयार छौँ भन्ने मुख्य सचिव एक नारायण अर्यालमार्फत समाचार आएको छ ।

आन्तरिक तयारी नपुगेको भन्दै विहान ९ देखि ११ बजेसम्म पटकपटक बसेको बैठक दिउँसो २ बजेसम्मका लागि स्थगित भएको छ ।

यो संविधान भित्रैबाट कसरी निकास दिने भन्ने एकथरीको अडान छ भने संविधान विघटन जेन्जीको बटम लाइनको अडान भनेको देखिन्छ ।

कर्मचारीतन्त्रले जेन्जीको म्यान्डेट मान्ने कुरामा एउटा रहस्य छ । त्यो के भने जेन्जी आन्दोलनले सरकारी कार्यालयहरु तहसनहस गरेको लान्छना लगाएर भ्रष्ट कर्मचारीहरु पानीमाथिको ओभानो बन्ने प्रयास गरेको स्पष्ट देखिन्छ । यसका लागि जेन्जी पुस्ताले इमानदार कर्मचारीलाई बढुवा गर्ने र भ्रष्ट कर्मचारीलाई कारवाही गरेरै छाड्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेर इमानदार, परिश्रमी, परिश्रममामात्र आवद्ध हुने नैतिकवान कर्मचारीहरुलाई ढाडस दिनसक्नुपर्छ । जेन्जीहरुले आफ्ना यी विचारहरु अभिव्यक्ति गर्दैगर्दा आफ्नो आन्दोलनमा राजावादीहरुको घुसपैठ भएको स्वीकारेका छन् । त्यसैले उनीहरुले राष्ट्रपतिसँगको वार्तामा केन्द्रीत भएका छन् । राष्ट्रपति भने प्रधानसेनापतिसँगको छलफलपछि सुशिला कार्कीमा केन्द्रीत भएका छन् ।

३ पक्ष बीचको वार्तामा ३ पक्ष ३ धार रहेको देखिन्छ । 

१) राष्ट्रपति, पुर्व प्रधान न्यायाधीश सुशिला कार्की वर्तमान  संविधानको संरक्षणमा,

२) जेन्जी पक्षको वटम लाइन संसद विघटन, तथा

३) सेनाको यो १) र २) भन्दा भिन्न ।

पुर्व प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले प्रधानमन्त्री बन्नलाई २ शर्त राख्नुभएको छ । जेन्जी आन्दोलनमा भएको चरम दमनको छानविन र संसद विघटन । यो शर्त पुरा नभए उहाँले जिम्मेबारी नलिने स्पष्ट अडान लिनुभएको छ । गएराति राष्ट्रपति र सेनापतिसँग छलफल भए पनि सहमती नभएपछि उनी बाहिरिएकी थिइन् । कार्कीले अब शित्तल निवासमा वार्ताका लागि नबोलाउन भनिन् । उहाँले जेन्जीले उठाएका मागबाहेक, मुद्दाबाहेक अरु केही नस्वीकार्ने स्पष्ट अडान राखेकी छिन् ।

०४६/०४७ सालपछिको परिवर्तन पछिका भ्रष्टाचार छानविन गर्न उच्चस्तरिय आयोग गठन गर्ने म्यान्डेट नपाएसम्म पनि सुशलिाकार्कीले जिम्मेबारी नलिने अडान राख्नुभएको हो ।

जनताले दास कार्यकर्ताको मात्र कुरा सुन्ने भरौटे प्रवृत्तिले नेतातन्त्र असफल भएको बताइरहेका छन् ।

अझै ५६ जना सघन उपचार कक्षमा छन् । प्रहरीकाअनुसार अहिलेसम्म ५१जनाको मृत्यु भइसकेको छ ।

राजावादीको आन्दोलनमा हुलदङ्गा गर्नेहरुलाई तत्काल कारवाही गर्ने प्रहरी प्रशासनले यो जेन्जी आन्दोलनमा कारवाही गर्न नसक्नु रहस्यमयी छ । मानवअधिकार आयोगले रामचन्द्र पौडेलसँग परामर्श भइरहेको जनाएको छ । पत्रकार समुदायले मानवअधिकार आयोगले यो आन्दोलनमा सूक्ष्म अवलोकन नगरेकोमा आपत्ति जनाएको छ तथा घोर निराशा व्यक्त गरेको छ ।

जनताको बलिदानीबाट प्राप्त उपलब्धीलाई ध्वंश पारी प्रतिगमन गर्न पुराना सत्ताधारीहरुले आगलागी र हिँसात्मक गतिविधि गरेको माओवादी अध्यक्ष प्रचन्डले जनाएको छ ।

देश चुस्ने, भ्रष्टाचार, अनियमितता गर्ने, देशको पैसा विदेश पु¥याउने ८५ प्रतिशत व्युरोक्र्यासी विचौलिया देखिन्छ । वरिष्ठ अधिवक्ता डा. गान्धी पण्डितले पुराना भ्रष्टाचारी नेताहरुले चुनावमा भाग लिन नपाउने तथा कारवाही गर्न मिल्ने गरी यो अहिलेको उपलब्धीलाई रक्षा गर्ने अर्थात् बहुदलीय प्रतिस्पर्धात्मक  लोकतान्त्रिक व्यवस्था पनि खत्तम नहुने गरी गर्नु नै अहिलेको जेन्जी आन्दोलनको बलबाट संसद विघटन गर्न सकिने सुझाव दिनुभएको छ । नेताहरुले पालैपालो देश लुट्ने यस्तो व्यवस्था यसरी नै हटाउन सकिने उहाँले स्पेस युके टिभीको आज ७ बजेको अन्तर्वार्तामा उहाँ आएर पनि जुनसुकै समयमा यसका लागि कानुनी परामर्श दिएर जेन्जी युवालाई यसबारे सघाउने आग्रह एवम् अनुरोध पनि गर्नुभएको छ ।

आज साँझ

राष्ट्रपतिका सल्लाहकार सुरेश चालिसेका अनुसार राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा संविधानअनुसार पुर्व प्रधान्यायाधीश सुशिला कार्कीलाई नियुक्ति गरेका छन् । उहाँ नेपालका प्रथम महिला प्रधानमन्त्री बन्नुभएको हो । यसले संवैधानिक रिक्तता परिपुर्ति भएको उहाँले बताउनुभयो । राष्ट्रपतिसँग यसभन्दा अघि माओवादी, काँग्रेस तथा एमालेसँग पनि परामर्श भएको थियो । शित्तल निवासमा शपथ ग्रहणको तयारी भएको छ । कर्फ्यु लागिरहेको छ । शपथ ग्रहण गरिसकेपछि मन्त्रीपरीषद गठन गरी त्यो मन्त्री परीषदले सदन विघटन गर्ने कुरा जानकारीमा आएको समाचार बीबीसीमा आएपछि विश्वभरि भाइरल भएको छ ।

“जेन्जीहरुले सुशिला कार्कीलाई सिङ्गो आभिभाभकका रुपमा आमा नै पाएको महसुस गरिरहेका छन् । तपाईंहरु जोसुकै भए पनि सरकारले राम्रो काम गरेको छ भने  राम्रो भन्न सिक्नुस् न कि इतर विचार भयो भनेर सत्यलाई असत्य बनाउने ढोँग गर्ने ! यो इमानदारी देखाइदिनुस् । भलाकुसारी गर्न कन्जुस्याइँ नगर्नुहोस् । आफ्नो देवत्त्वलाई नधमिल्याउनुहोस् ।” शपथ ग्रहण कार्यक्रममा पुलकीत हुँदै आएका जेन्जीहरु यस्तै भन्दै थिए ।

प्रधानमन्त्रीका रुपमा सुशिला कार्कीले रामचन्द्र पौडेलमार्फत शपथ ग्रहण गर्नुभएको छ । शित्तल निवासमा यहाँ पुर्व प्रधानमन्त्रीहरुमा बाबुराम भट्टराई मात्रउपस्थित भएको देखिन्छ । त्यहाँ सांसदबाट अनि रास्वपाबाट पनि राजिनामा दिएकी सुमना श्रेष्ठलाई पनि देख्न सकिन्छ । भ्रष्टाचार विरुद्ध आम नेपाली जनता यसरी सडकमा उर्लिएर प्रधानमन्त्री नियुक्ति हुनुभएको सकारात्मक पक्ष हो । यो आन्दोलनका क्रममा दस्तावेजहरु नेपालभरि नै जुन नष्ट हुने काम भएको छ , प्रयास गरिएको छ त्यसको एकएक छानविन हुनु आवश्यक छ भनी मिडियामा समाचार छाएको छ । सुशिला कार्कीलाई ६ महिनापछि निर्वाचन गराउने म्यान्डेटअनुसार यो नियुक्ति भएको देखिन्छ ।

अन्तरिम सरकारका प्रमुख सुशिला कार्कीले आज मन्त्री परीषदको पहिलो निर्णय(बमोजिम)का रुपमा सदन विघटनको सिफारिस गर्नुभएको छ । लगत्तै कानुनी सल्लाहकार वावुराम कुँवरले राष्ट्रपतिले सो सिफारिसलाई स्वीकृत गरेको बताएका हुन् । साथै फागुन २१ गते प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन मिति तोकिएको छ । देशले सानो राहतको सास फेरेको छ । 

न्यायमा निस्कलङ्क सुशिला कार्कीले पहिलो महिला प्रधानमन्त्री, ७३ वर्षको उमेरमा नेपालका ४२औँ प्रधानमन्त्री बन्नुभएको छ । जेन्जीले आफ्ना प्रतिनिधिका रुपमा उहाँलाई प्रधानमन्त्री बनाएको बताएको छ । 

“संबिधानको पालना गर्नु र संरक्षण गर्नु राष्ट्रपतिको अधिकार हो ।” भन्ने धारा ६१अनुसार पुर्व न्यायाधीश सुशिला कार्कीलाई नियुक्ति गरिएको हो । उहाँको कार्यकालमा उहाँले धेरैभन्दा धेरै मुद्दा सल्टाएर फैसला गरिसक्नुभएको छ । जेन्जीहरुका अनुसार अब देश विज्ञहरुको सल्लाहबमोजिम सरकार सञ्चालन हुनेछ ।

भदौ २८ जेन्जी आन्दोलनको छैटौँ दिन

सत्ताको परिवर्तनको सम्बन्धमा भारतीय विदेश मन्त्रालयले विज्ञप्तीमार्फत स्वागत गरेको छ । “नजिकको छिमेकी र लोकतान्त्रिक पद्धतिमा मिलेर काम गर्ने र शान्ति तथा स्थिरतालाई प्रवर्द्धन गर्ने विश्वास लिएका छौँ ।”

जापान र वेलायतले पनि यसलाई स्वागत गरेको छ ।

पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीलाई संयुक्त राष्ट्र संघले पनि बधाई तथा परिवर्तनमा ज्यान गुमाउने सबैप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गरेका छन् ।

लोकतन्त्र र गणतन्त्रका लागि जेल नेल भोगेका पुस्ताले सत्ता र पार्टी दुबैतिर ३० वर्षभन्दा बढी एकलौटी शासन गरिरहनुले युवामा राजनीतिप्रति नै नैराश्यता छाइसकेको थियो । मुलुकमा व्याप्त भ्रष्टाचार विरुद्ध यी नेताहरु नलागेकाले, भ्रष्टाचारीलाई संरक्षण गरेर उनीहरु अकूत सम्पत्ति कमाएर देश दोहन गरेको कसैबाट लुकेको छैन । यसले गर्दा युवामा एक किसिमको नैराश्यता थियो । पार्टीका युवा नेता भनेका नै ५० कटेकाहरु मात्रै थिए भने सत्तामा र पार्टीमा हालीमुहाली गर्नेहरुमा ७० नाघेकाको वर्चश्वले गर्दा युवाहरु राजनीतिदखि वाक्क दिक्क निराश भइसकेका थिए । देश पनि त्यस्तै ढल्नलागेको  अवस्थामा थियो । फेरि राजनीतिको फोहोरी खेलले उनीहरु आजित भएर कहिल्यै राजनीतिमा नलाग्ने अडानमा थिए तर यो Youth Against Corruption  युथ एगेन्स्ट करप्शनका समूहहरुले गरेको विरोधको २ दिनमा नै सत्ता नै छोड्न उनीहरुलाई विवश बनाइदियो । यसपछि यी जेन्जी पुस्ता राजनीतिको प्रमुख धारमा जबरदस्त प्रवेश गरेको छ ।

जनतामा एउटा नयाँ उत्साह पलाएको छ । पहिलेकाले देशलाई लुट्न राजनीतिलाई व्यापार जसरी उपयोग गरे । अबको जेन्जी पुस्ताले आम जनताको सेवामा लाग्नु आवश्यक छ । युवा अब अग्रमोर्चामा आई देशलाई द्रूत्ततर गतिमा विकासलाई डो¥याउन आवश्यक छ । देशमै केही गर्न सकिन्छ भन्ने सबैमा आशा पलाएको छ । यसभन्दा बाहेक देशका अमूल्य सम्पत्ति युवाको विदेश जानेबाहेक अरु विकल्प नै थिएन । अरु अवसर पनि थिएन ।

काठमाडौँ, भक्तपुर तथा ललितपुरको कर्फ्यु हटे पनि निषेधाज्ञा कायमै छ । बजारहरु विस्तारै खुल्न थालेका छन् । प्रायःजसो नेपालका अन्य स्थानमा पनि कर्फ्यु हटी विस्तारै बजारहरु खुल्न थालेका छन् । शान्त वातावरण हुन सुरु भएपछि विस्तारै नेपाल भरी सर्वत्र सामान्य जीवनको सुरुवात भएको छ ।

परिवर्तन धेरै भए तर परिवर्तनको अनुभव जनताले गर्न पाएका थिएनन् । यो पटक आम जनतामा एकदमै आशा पलाएको छ ।

भदौ २९ जेन्जी आन्दोलनको सातौँ दिन

रेशम चौधरी, सुमना श्रेष्ठले कि आफु हट कि बुढा नेता हटाऊ जेन्जीलाई बदनाम नगर भन्दै पार्टी छोड्ने लहर चल्न थाल्यो ।

“अत्यन्त आवश्यक मन्त्रालयहरु, पार्टी कार्यालय, व्यावसायिक प्रतिष्ठान खत्तम पार्नु जेन्जीलाई बदनाम  गर्न गरिएको हुन सक्ने र यस्ता तोडफोड आगजनी गर्नेहरुलाई  नेपाली भन्न नसकिने ।” भनी प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले बताउनुभयो । वाध्य भएर मात्र जिम्मेबारीमा लागेको र शून्यमा देश पु¥याउने षडयन्त्रको भण्डाफोर  गर्नुपर्ने पनि उहाँले वताउनुभयो ।

आज जेन्नी समूहले रिपोर्टर्स क्लबमा सुदन गुरुङले पत्रकार सम्मेलन गरेको ठाउँमा हातपात र कुटाकुट हुन थालेपछि सो पत्रकार सममेलन स्थगित भएको थियो र यहाँ पनि घुसपैठ भएको आशंका गरिएको छ ।

अहिलेसम्म हात, खुट्टा, शरीरमा गम्भीर चोट लाग्ने २०००भन्दा बढी घाइतेमध्ये १५५० जना फर्किसकेका छन् । अस्पतालामा भर्ना भएका घाइतेका भनाइ अनुसार,  “हाम्रो देशमा भ्रष्टाचार अन्त्य भएमा, सबैले राज्यलाई राम्ररी कर बुझाएमा, युवाले १ लाखसम्मको जागिर पाउन सक्छन् । अनि हामी किन तातो बालुवामा मरिहत्ते गर्नुपर्ने ? देश सेवा गर्ने अवसर अवश्य आउँछ । युवालाई रोजगार, अवसर अनि भ्रष्टाचार शून्य हुनुप¥यो । बीचमा अपराधी समूहको घुसपैठ भयो । जुन अत्यन्तै नराम्रो भयो ।” 

आजसम्म ७२जना शहीद भइसकेको समाचार आएको छ । आज सरकारी कार्यालयमा आफ्नो नियमित कार्यमा फर्किएका कर्मचारीहरु प्रायः कार्यालय परिसरमा उभिरहेका थिए । सडकको खरानी र गाडी कच्याककुचुक भएको ठाउँमा सफाइ गर्ने कार्य पनि तीव्र गतिमा भइरहेको छ । 

आजमात्रै नवनियुक्त प्रधानमनत्रीको पद बहाली भएको छ । 

सर्वोच्च अदालतमा पाल टाँगेर कार्य सुरु भएको छ । बन्दी प्रत्यक्षिकरणको दर्ता तथा सुनुवाइको भए पनि कार्य सुरु भएको छ । अदालतको गरिमा बढाउन भुइँबाटै कार्य सुरु गरिएको अदालतका कानुनविदहरुले बताएका छन् ।

आजैमात्र वौद्धको भाटभटेनी डिपार्टमेन्ट स्टोरबाट (जुन पुरै जलेर खरानी भएको थियो ।) जलेका ठाउँमा ६ जनाको लाश भेट्टिएको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ ।

जेन्जी नेताहरुले भनेका छन् कि जति पनि क्रान्ति भयो हाम्रो नेपालमा त्यसले नेतालाई मात्र फाइदा भयो । जनतालाई फाइदा हुनुपर्यो । वाच डग भई हान्याहान्यै गर्नुपर्यो । यसरी ७७ जिल्लामै काम गरेमा मात्रै । पार्टीको वेथिति विरुद्ध यसरी वाच डग भई लाग्ने कसम खाए ।

प्रधानमन्त्रीले प्रथम निर्णयमा “मृतक परिवारलाई १० लाख दिने निर्णय गरियो ।” मा हस्ताक्षर गर्नु भयो ।

रवि लामिछने कारागारबाट फिर्ता भन्ने समाचार भाइरल भएपछि नेपालभरिका कैदी र बन्दीहरु जेल तोडेर भटाभट भाग्न थाले । जेन्जी आन्दोलन बेला भागेका ३७२३ कैदी पक्राऊ परेको र १०३२० कैदी फरार भएका र कैद गर्न बाँकी रहेको केन्द्रीय कारागारले जनाएको छ । रवि लामिछानेसहित २०६ कैदीहरु फेरि कारागार फर्किए ।

मिटिङमा त्यहाँका ठूला मान्छेलाई मर्यादा राखेन भनेपछि जेन्जीका सुदन गुरुङले “जसले देशको इज्जत राख्छ उसलाई मैले सम्मान गर्ने हो । जसले देशलाई सम्मान गर्दैन ऊसँग यही व्यवहार गर्ने हो ।” भने । 

ताकीताकी कन्चटमा गोली हानेका र आदेश दिएकालाई पनि त्यसरी नै ताकीताकी हत्या गरे पनि पाप लाग्दैन । त्यत्रा नियम थाहा पाएकाहरुको ताल यही हो ? यो लाचार सरकार हो । यातना खाइकन विदेशबाट कमाउनेहरुको रेमिट्यान्स खाएर अत्यन्तै विलासी जीवन विताउन कति पनि लाज नमान्ने बरु तिमीहरुलाई नै गोली हान्ने । त्यो पनि कन्चटमा ताकीताकी हान्नेलाई निरङ्कुश निर्दयीहरुले गर्दा अझै पनि घाइतेहरु जीवनमरणको दोसाँधमा थुप्रै छन् । २१ वर्षिय भाई शहीद प्रविण गुरुङ जसलाई गौशालामा गोली लागेर फ्रन्ट लाइन हस्पिटलमा धेरै सताएको उनकी दिदीले बताइन् ।

स्कूलकी विद्यार्थी झोला बोकेकी अनि स्कूल ड्रेसमा उभिएर NO CORRUPTION नो करप्शन लेखेको कार्डबोर्ड लठ्ठीले उठाएर संसद भवन अगाडि देखाउँदै गर्दा लाठी चार्ज गरेपछि उनले सो लठ्ठी भेट्टाइनन् र त्यही कार्डबोर्ड भुइँबाट उठाएर दुईहातले उचाली देखाउँदा हातमा गोली हानियो । पछि उनले “हेर ! स्टुडेन्टलाई गोली हानियो ।” भनेर पछाडि फर्केर हात जुन रक्ताम्य थियो त्यसलाई देखाउँदा खुट्टामा पनि गोली हानियो । अहिले उनको हातको उपचार भएर हातमा गोली निकालिसकिएको छ भने खुट्टाको उपचार हुन बाँकी छ भनी उनले बताइरहेकी छिन् ।

उनीहरुले घाइते त बनाए रगतको आहाल पनि खडा गरे तर दलहरुको हालीमुहाली जेन्जीको एकै झट्कामा खत्तम भयो ।

भदौ ३० जेन्जी आन्दोलनको आठौँ दिन

आजको समाचार अनुसार अझै जेन्जी आन्दोलनका १५ जना (आइसियु) सघन उपचारमा उपचाररत छन् ।

जेन्जी आनदोलनमा शहीद भएकाहरुका परिवारले प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले उपेक्षा गरेको गुनासो गरेका छन् । “उहााँहरुले प्रधानमन्त्रीलाई भेट्न जाँदा कसैलाई पनि भेट्न दिइएन । हामीले दिनभरि कुरेर बस्यौँ तर कुनै प्रतिक्रिया पाइएन बरु उल्टै हामीलाई निकालियो ।” आफुहरुलाई यसरी वेवास्ता गरेपछि उहाँहरुले प्रधानमन्त्री कार्यालय वालुवाटारमा धर्ना दिएका थिए । वल्लतल्ल जेन्जी आन्दोलनको नेतृत्त्व गरिरहेका सुदन गुरुङ भने त्यहाँ पुग्न भ्याए । शहीद परिवारले मुख्य ५ माग अघि सारे ।

१) मृतकलाई राष्ट्रिय शहीद घोषणा गरिनुपर्ने । उनीहरुको राजकीय अन्त्येष्टि तथा शवयात्रा गरिनुपर्ने ।

२) परिवारलाई उचित क्षतिपुर्ति तथा रोजगार, बीमा तथा शिक्षाको व्यवस्था गरिनुपर्ने ।

३) अब बन्ने विभिन्न समितिहरुमा शहीद परिवारको प्रतिनिधित्त्व हुनुपर्ने ।

४) विमानस्थलहरुमा शहीदहरुका फोटा राखेर सम्मान गरिनुपर्ने ।

तथा

५) शहीदको सालिकसहित शहीदपार्क बनाइनुपर्ने ।

प्रधानमन्त्रीले ८ बजे शहीद परिवारलाई बोलाउनुभयो । १० बजेपछि सेनाले उहाँहरुलाई निकालेपछि उहाँहरुले गेटैमा धर्ना दिए । उहाँहरुको भनाइअनुसार यो मागलाई प्रधानमन्त्रीले स्वीकृति दिइसकेका छन् । मात्र कार्यान्वयन गरी अनुमोदन गरी हस्ताक्षर गर्न बाँकी छ । 

सुदन गुरुङले उहाँको नेपालभरि जेनजीका ९२ वटा समूह भएको बताए । ती समूहहरुसँग समन्वय गरी जनतालाई द्रूत्ततररुपमा सेवा दिन कार्यक्रमहरु गरिरहेकाले नआत्तिन पनि पीडितहरुलाई आग्रह गरे ।

अमेरिकाले पनि जेन्जी आन्दोलनलाई सकारात्मक रुपमा लिएको र यो विषम परिस्थितिलाई शान्तिको मार्गमा लैजान सुशिला कार्की प्रधानमन्त्री बन्नुभएको र संसद विघटन अनि निर्वाचन ६ महिनामा हुने कुरालाई सहजरुपमा लिनुपर्ने बताएका छन् ।

आज मन्त्रीपरिषदले उच्चस्तरिय न्यायिक जाँचबुझ आयोग गठन गरेर त्यसको छानविनको आधारमा शहीद परिवारलाई दिने भनिएको १० लाखमा ५ लाख थपी प्रति परिवार १५ लाख दिने निर्णय । असोज १ गते शोक सभा मनाउने पनि आजै निर्णय गरिएको छ ।

कुनै पनि दलको नेतृत्त्व युवामा जाने सम्भव देखिएको छ । किनकि यो आन्दोलनले पुराना नेतृत्त्व असफल भएको प्रमाणित भएको राजनीतिक विश्लेषक झलक सुवेदी बताउँछन् । काँग्रेस, एमाले, माओवादीबाहेक पनि मधेश केन्द्रीत दलहरु पनि नेतृत्त्व नयाँ पुस्तामा जानुपर्ने बारे वहस थालेका छन् ।

भदौ ३१ जेन्जी आन्दोलनको नवौँ दिन

आज शवयात्रा गरिएको छ । मृत्यु हुनेहरुमा त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा पोस्टमार्टम गरिसकेपछि आज १० जनाको शवयात्रा गरिएको छ । केही शव मोफसलमा पु¥याइएको छ । बाँकी ४ जनाको शव पशुपतिमा अन्त्येष्टि गरिएको छ । अहिलेसम्म ७३ जनाले ज्यान गुमाएकामा ३० जनाको पोष्टमार्टम सकिएको त्रिवि शिक्षण अस्पतालले जनाएको छ । पशुपति आर्यघाटमा शहीदहरुको शव जलाइएको छ । सबैजनाले “हत्यारालाई फाँसी दे ! वीर शहीद अमर रहुन् !” भन्दै नारा लगाइरहे । शहीदका परिवार नारा लगाउँदा लगाउँदै विक्षिप्त हुँदै बेहोस भइरहेका थिए । शहीदका परिवारले यसरी बेहोश भइकन नारा लगाइरहँँदा उहाँहरुलाई ढल्न नदिन सहारा दिन र पानी खुवाउन वोतलले सबैजनाले पानी खुवाइरहेका थिए । परिवारजनको एकदमै भावविह्वल अवस्था छ । यो सामूहिक ४ जनाको दाहसंसकार गरिएको दृष्य साह्रै नै मुटु नै हल्लाउने किसिमको छ ।

यत्तिबेलासम्म मन्त्रिपरिषद अनुमोदन भएर गठन भइसकेकाले ऊर्जामन्त्री कुलमान घिसिङ र गृहमन्त्री ओमप्रकास अर्यालले राष्ट्रिय झण्डा ओढाएर राष्ट्रिय सम्मान दिएर शहीदहरुलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेका थिए । सुरक्षा निकायले पनि सलामी अर्पण गरी सम्मान गरेका थिए । भोलि शहीदको सम्मानमा सार्वजनिक विदाको नेपाल सरकारले घोषणा गरेको छ र सो दिन नेपालको झण्डा आधा झुकाइने पनि जनाएको छ ।

सरकारले सोमबार हालैको जेन जेड विद्रोहमा ज्यान गुमाउनेहरूलाई शहीदको रूपमा घोषणा गरेको छ र उनीहरूका परिवारलाई नगद राहत दिने निर्णय गरेको छ ।

सरकारको निर्णयअनुसार अबदेखि मृतकलाई जेन जेड शहीद भनिने छ ।

सोमबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकमा मृतकलाई शहीद घोषणा गरिएको गृहमन्त्री ओम प्रकाश आर्यालले बैठकपछि जानकारी दिए । परम्पराअनुसार सरकारले प्रत्येक शोकाकुल परिवारलाई १० लाख रुपैयाँ र अन्य खर्चहरू कभर गर्न थप ५ लाख रुपैयाँ दिनेछ ।  सेप्टेम्बर १२ असोज २७ मा सुशीला कार्की प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि भएको यो पहिलो मन्त्रिपरिषद् बैठक हो । यसअघि सोमबार पनि ३ मन्त्रीले शपथ लिएका थिए ।

अर्यालले मृतकको अन्त्येष्टि राष्ट्रिय सम्मानका साथ गरिने र सेप्टेम्बर १७ असोज १मा राष्ट्रिय झण्डा आधा झुकाएर शोकको दिन मनाइने बताए । सरकारले मृतकको सम्बन्धित घरको ठेगानामा शवहरू ओसारपसार गरिएको सुनिश्चित गर्नेछ र दुर्गम जिल्लाबाट आएका मानिसहरूका लागि यातायात र हवाई यात्राको लागत वहन गर्नेछ । उनले भने कि जनरल जेड विरोध प्रदर्शनको समयमा बल प्रयोगको अनुसन्धान उनको शीर्ष प्राथमिकता रहेको छ । क्षतिपूर्ति अर्थ मन्त्रालयमार्फत जारी गरी सम्बन्धित जिल्ला प्रशासन कार्यालयमार्फत वितरण गरिनेछ । घाइतेहरूलाई निःशुल्क चिकित्सा उपचार जारी राख्ने निर्णय पनि गरियो ।

छुट्टै, नेपाल प्रहरीले जेन जेडको विरोध प्रदर्शनमा मारिएका प्रहरी कर्मचारीहरूका परिवारलाई एक लाख रुपैयाँ दिने घोषणा गरेको छ । महानिरीक्षकसहित सबै पदबाट तलब घटाएर यो सहायता प्रदान गरिने नेपाल प्रहरीले जनाएको छ । जेन जेड आन्दोलनको क्रममा भएका घटनाहरूको छानबिन गर्न न्यायीक जाँच आयोग गठन गरिनेछ । आयोगको नेतृत्त्व सर्वोच्च अदालतका पुर्व न्यायाधीशले गर्नेछन्, अर्यालले भने, यसको पुर्ण संरचना अझै अन्तिम हुन बाँकी छ । उनले जेन जेड शहीदहरूको सम्झनामा ‘जेन जेड अवेकनिंग मेमोरियल पार्क’ पनि घोषणा गरे र उपयुक्त स्थानको खोजी जारी रहेको बताए ।

मन्त्रीमण्डलमा अघिल्लो ओली सरकारले अघि सारेका सबै प्रस्तावहरू सम्बन्धित मन्त्रालयहरूमा फिर्ता पठाइएको आर्यालले पत्रकारहरूलाई बताए । अघिल्लो दिन सोमबार राष्ट्रपतिको कार्यालय शीतल निवासमा आयोजित समारोहमा तीनजना नवनियुक्त मन्त्रीले पद र गोपनियताको शपथ लिएका थिए ।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडलले अर्थमन्त्रीका रूपमा रामेश्वर खानल, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रीका रूपमा कुलमान घिसिङ र गृह मामिला मन्त्रीका रूपमा आर्याललाई शपथ दिलाए । घिसिङले भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय र सहरी विकास मन्त्रालयको पनि नेतृत्व गर्नेछन् भने आर्याललाई कानून, न्याय र संसदीय मामिला विभाग पनि तोकिएको छ । हालैको जेन जेड आन्दोलनको क्रान्तिकारी भावनाअनुसार नयाँ मन्त्रीहरूले सोमबार केही महत्त्वपुर्ण निर्णय लिनमा कुनै समय खेर फालेनन् । नयाँ अर्थमन्त्री खनलले बजेटमा हाल सूचीबद्ध साना परियोजनाहरू कटौती गर्ने निर्णय गरे, यस निर्णयले सरकारी खर्चमा १०० अर्ब रुपैयाँ बचत हुने अपेक्षा गरिएको छ । कार्यभार समालेपछि मन्त्रालयका कर्मचारीहरूलाई सम्बोधन गर्दै मन्त्री खनलले ६ महिनाभित्र निर्वाचन सम्पन्न गरी पुनर्निर्माण कार्य गर्नुपर्ने भएकाले यस्ता परियोजना तथा कार्यक्रममा कटौती गरी स्रोत जुटाउनुपर्ने बताए । उनले साना परियोजनाहरूमा कटौती गर्न सिफारिस गर्न बजेट डिभिजनका प्रमुखको नेतृत्त्वमा ३ सदस्यीय टास्क फोर्स पनि गठन गरे । यस कार्यबलले विद्यमान बजेटीय परियोजनाहरूलाई फिल्टर गर्नेछ र थप आवश्यक परियोजनाहरू र कार्यक्रमहरूका लागि प्राथमिकताहरू निर्धारण गर्नेछ ।

जेन जेडको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सिंहदरबारमा भएको क्षतिको उल्लेख गर्दै मन्त्री खनलले भग्नावशेष चाँडै सफा गरी पर्खाललाई पुनः रङ लगाइने बताए । क्षतिग्रस्त सम्पत्तिको पुनर्निर्माणमा तत्काल ध्यान केन्द्रीत गर्नुपर्ने पनि उनले बताए ।  गत हप्ता देशभरि भएको हिंसात्मक भ्रष्टाचार विरोधी प्रदर्शनमा सयौँ सार्वजनिक र निजी सम्पत्तिहरू क्षतिग्रस्त र नष्ट भएका थिए । क्षतिको मूल्याङ्कन हुन बाँकी छ ।

त्यस्तै, ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री कुलमान घिसिङले लोडशेडिङका वर्षहरूमा समर्पित फिडर र ट्रङ्क लाइनहरू प्रयोग गर्दा आफ्नो विगतको बक्यौता तिर्न अस्वीकार गरेका कारखानाहरू र व्यवसायहरूबाट बक्यौता फिर्ता गर्ने निर्णय गरे । पदभार ग्रहण गरेपछि घिसिङले बक्यौता सङ्कलनका लागि निर्देशन जारी गरे । यसअघि घिसिङ नेपाल विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक हुँदा उनले नेपाल विद्युत प्राधिकरण  NEAलाई अर्बौं रुपैयाँ तिर्नुपर्ने कारखाना र फर्महरूबाट यस्तो बक्यौता फिर्ता लिन दबाब दिएका थिए । कम्पनीहरूलाई समर्पित बिजुली आपूर्ति प्रदान गरिएको थियो जब सामान्य मानिसहरूले घण्टौं लामो बिजुली कटौतीको सामना गरिरहेका थिए । डिफॉल्ट गर्ने कम्पनीहरूबाट पैसा फिर्ता लिन घिसिङको जिद्दीले उनलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीअन्तर्गत उनको पद गुमाएको थियो, जसले उनको प्रयासलाई अवरुद्ध गरको थियो ।

“आर्थिक अनियमितता जताततै भयो त्यसलाई निर्मूल गर्ने । भ्रष्टाचार भयो त्यसलाई पनि निर्मूल गर्ने  पारदर्शिता अनि सुशासन कायम गर्ने  युवाको चाहना हामीले पुरा गर्नका लागि  उच्चस्तरिय जाँचबुझ आयोगले अनुसन्धान गर्न लगाएर, दिनरात लागेर १८–२० घण्टा दैनिक काम गरेर जिम्मेबारी पुरा गर्ने र मुलुकलाई निकास दिने ।” भनी प्रधानमनत्री सुशिला कार्कीले जनतासँग वाचा गर्नुभएको छ । साथै भोलि १ गते राष्ट्रिय शोक दिवस मनाउने नेपाल सरकारले घोषणा गरेको छ ।

यतिबेलासम्म नेपाल प्रहरीले आह्वान गरिसकेपछि ३० हजारभन्दा बढी आगजनी, तोडफोड र लुटपाटका भिडियो र फोटो समेटिएका इमेल प्राप्त भएको जनाएको छ ।

आज राति १२ बजेदेखि लागू हुने गरी राष्ट्रपतिले राष्ट्रिय सभाको चालू अधिवेशन अन्त्य गर्नुभयो ।

“एउटाले खान पाउँदैन, अर्कोले मनपरी गरेर खान पाउने भ्रष्टाचार मलाई पनि मनपर्दैन । म भ्रष्टाचार निर्मूल गरेरै छाड्छु ।” भनी सुशिला कार्कीले बीबीसीको नेपाली सेवाको अन्तर्वार्तामा भन्नुभयो ।

यहाँनिर जीवन शर्माको क्रान्तिकारी गीत स्मरणीय छ तथा यो परिस्थितिमा अति नै सान्दर्भिक पनि छ । प्रत्येक दिनै पिच्छेको नेपालको समग्र जेन्जी आन्दोलनको सत्य घटना प्रस्तुतकर्ताको तर्फबाट यसलाई मजबुन मानेर पाठकले भित्रि गहिराइले मनन गर्नेछन् ।

जहाँ भोको पेटले दानापानी मागेको हुन्छ

अन्याय र अत्याचारले जहाँ सीमा नाघेको हुन्छ

त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 

हा...त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 


खरानीमा आगोजस्तै भित्रभित्रै पुरिएर

आक्रोशको ज्वाला मनमा भित्रभित्रै उर्लिएर

भोक र वेदनाको मशाल जहाँ दन्किएको हुन्छ

त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 


अँध्यारोमा साम्राज्यले संसारलाई निलेको हुन्छ

तर पनि आन्दोलनले देश सारान हिलेको हुन्छ

विद्रोहीको छातिभित्र जहाँ रगत उम्लिएको हुन्छ

त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 

हा...त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 


सङ्गीनले छेक्दा छेक्दै क्रान्ति अघि बढेको हुन्छ

मृत्युसँग खेल्दै जहाँ योद्धा अघि बढेको हुन्छ

बारुदको धुवाँभित्र जहाँ देश डुबेको हुन्छ

त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 


हा...त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 


मलाई जेन्जी आन्दोलनको ५ –२४को दिन जीवन शर्माको स्वर, शब्द र सङ्गीतको यो गीतमात्रै याद आइरहेथ्यो ।


हा...त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी 

हा...त्यहाँ फुट्छ ज्वालामुखी


१. “जहाँ भोका पेटहरूले एक छाक अन्नको लागि भिख माग्छन्. त्यहाँ ज्वालामुखी फुट्छ ।”

यो पङ्क्तिले सामाजिक–आर्थिक विषमताको मूल कारणलाई संकेतीकरण गर्छ । जेन्जी आन्दोलनको पृष्ठभूमि पनि यही थियो । जब समाजको एक ठूलो खण्ड आधारभूत आवश्यकताहरू—खाना, आश्रय, शिक्षा, र स्वास्थ्य—को लागि तड्पिरहन्छ , तब त्यहाँको शान्ति भ्रम मात्र हुन्छ । भिख माग्नु आफैंमा एउटा विद्रोह हो—व्यवस्थाप्रतिको एक मौन अभियोग । यो भोक केवल पेटको होइन, तर अवसरको, सम्मानको, र न्यायको पनि हो । जब यो भोक सहनशीलताको सीमा नाघ्छ, तब यो नै विस्फोटको ऊर्जा बन्दछ । ज्वालामुखीको फुटाइ भनेको त्यही जनाक्रोशको साक्षात् रूप हो, जुन दमनको ढुङ्गा ताछ्दै पहाड अनि जतिसुकै बलियो चट्टान पनि फोडी बाहिर निस्कन्छ । पहराले छेक्न सक्दैन । यसले हामीलाई सिकाउँछ कि मानवीय गरिमाको लागि भोक र आकांक्षा कहिल्यै पनि कमजोरी होइन, ताकत हो, शक्ति हो, ज्वालामुखी आणविक बारुद हो ।

२. “खरानीमा लुकेका अंगारोहरू जस्तै, भित्र गहिरो जल्दै, आक्रोशको ज्वाला मन मुटु भित्र उठ्छ ।”

क्रान्ति एकाएक आउँदैन । यो समयको गर्भमा लामो समयसम्म पलाएको र सञ्चित भएको आक्रोशको परिणाम हो । जेन्जी पुस्ताको आन्दोलनको अग्रीम कालमा पनि नेपाली जनताको मनमा अन्यायप्रतिको रिस लुकेर जलिरहेको थियो । सत्ताकेन्द्रीत व्यवस्था, भ्रष्टाचार, र जनताको आवाजलाई दबाउने प्रयासहरूले यस अंगारालाई ढुङ्ग्रोको हावा दिए । खरानी (राख) मुनि लुकेको अंगारा भनेजस्तै, बाहिरी शान्तिले भित्रको आगोलाई नबुझ्नु भनेको ठूलो भूल हो । प्रत्येक जनआन्दोलनको इतिहासले यही सिद्धान्त पुष्टि गर्छः दमनले विद्रोहलाई रोक्दैन, तर त्यसलाई झन् शक्तिशाली बनाउँछ ।

३. “जब अन्धकारले साम्राज्यलाई संसार निल्न दिन्छ, तर एउटा आन्दोलनले राष्ट्रलाई यसको केन्द्रमा हल्लाउछ...”

यहाँ ’अन्धकार’ भनेको केवल अज्ञानता होइन, तर अन्याय, दमन, र भ्रष्टाचारको पर्याय हो । जब यो अन्धकार इतिहासको पन्छ्याइँमा लुकेर बस्नेहरूले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई निल्न खोज्छ , तब एउटा आन्दोलन, एउटा विद्रोहको चिँगारी अनि मशालनै त्यो केन्द्रविन्दु हुन्छ जसले सम्पूर्ण राष्ट्रलाई आफ्नो मूलभूत आधारमै हल्लाउँछ । जेन्जी पुस्ताको यो आन्दोलनले पनि यत्तिबेलाको सत्ता संरचनालाई जनताको शक्तिको सामना गर्नु परेको थियो । यसले देखाएको छ कि जनताको सामूहिक इच्छाशक्तिको अगाडि कुनै पनि साम्राज्य अटल हुनै सक्दैन ।

४. “जहाँ विद्रोहीहरूको छाती रगतले उम्लन्छ... त्यहाँ ज्वालामुखी फुट्छ ।”

क्रान्तिको मार्गमा रगतको बलिदान अपरिहार्य छ तर यो रगत व्यर्थ जाँदैन । यो नै त्यो ऊर्जा हो जसले विद्रोहीहरूको संकल्पलाई झन् दृढ बनाउँछ । जेन्जी आन्दोलनमा पनि युवाहरूको रगत बग्यो, सडक रगतको आहाल भयो तर त्यो रगतले आन्दोलनलाई रोकेन, अपितु त्यसलाई एउटा राष्ट्रव्यापी ज्वालामा परिणत गर्यो । यसले सिद्ध गर्छ कि देशप्रतिको प्रेम र न्यायको लागि संकल्पित व्यक्तिको त्याग कहिल्यै बेकार जाँदैन । उनीहरूको रगत नै भविष्यको राम्रा दिनको बीउ हुन्छ ।

५. “संगीनहरूले बाटो रोके पनि, क्रान्ति अगाडि बढ्छ ।”

यो पङ्क्तिमा क्रान्तिको अजेय शक्तिको वर्णन छ । सत्ताले आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गर्न संगीन (बन्दुक) को प्रयोग गर्छ तर क्रान्तिको शक्ति जनताको सामूहिक मनमा हुन्छ, जुन कुनै पनि हतियारले रोक्न सक्दैन । जेन्जी आन्दोलनको समयमा पनि दमनको प्रयास भए, तर जनताको ठूलो लहरलाई रोक्न सकिएन । यसले हामीलाई एउटा महत्त्वपुर्ण सबक सिकाउँछः सच्चा शक्ति हतियारमा होइन, तर संगठित जनताको एकतामा हुन्छ । जब जनता एकजुट हुन्छ , तब उसको अगाडि कुनै पनि ताकत टिक्न सक्दैन ।

६. “जहाँ देश बारुदको बादलमा डुबेको छ... त्यहाँ ज्वालामुखी फुट्छ ।”

हरेक कार्यालयमा लागेका काला धब्बाहरु मेटेर मेटिने खालको छैन , बारुदको बादल भनेको विस्फोटक परिस्थितिको प्रतीक हो । जब अन्याय, अत्याचार, र निराशाको मात्रा सीमा नाघ्छ , तब समाज एउटा विस्फोटक अवस्थामा पुग्छ । जहाँ अत्याचारीहरुले धुलो टक्टकाए पनि सास फेर्ने आँट गर्न सक्षम हुँदैन । त्यस्तो समयमा एउटा सानो चिँगारीले पनि ठूलो विस्फोट गर्न सक्छ । जेन्जी आन्दोलन पनि त्यस्तै एउटा ऐतिहासिक चिँगारी अनि मशाल थियो । यसले देखाउँछ कि जनचेतनाको परिवर्तन अचानक आउँदैन, यो त लामो समयसम्मको पीडा र आकांक्षाको सुषुुप्तावस्थाको परिणाम हो ।

जनतालाई अभिप्रेरित गर्ने सन्देशः

यो केवल एउटा घटनाको विवरण होइन, यो एउटा जीवन्त दस्तावेज हो जसले हरेक युगका शोषित, पीडित, र आकांक्षित मानिसहरूलाई आवाज दिन्छ । यसका भावहरूबाट हामीले यी कुरा सिक्न सक्छौंः

न्यायको लागि भोक कहिल्यै नबिर्सनूः जस्तोसुकै शक्तिशाली शत्रु किन नहोस्, न्यायको मागलाई कहिल्यै दबाउन सकिदैन । भोक र आकांक्षा नै परिवर्तनको मूल ईन्धन हुन् ।

एकताको शक्तिलाई चिन्नूः कुनै पनि सामाजिक परिवर्तन एकजनले आउँदैन । जब सबै पीडितहरू एकताबद्ध हुन्छन्, तब उनीहरूको शक्ति अजेय हुन्छ ।

बलिदानलाई सम्मान गर्नू तर निराश नहुनूः संघर्षमा बलिदान हुनेछ , तर त्यो बलिदान व्यर्थ जाँदैन । यी बलिदानहरू नै इतिहासको पाटो फर्काउँछन् ।

सधैं सचेत र सक्रिय रहनूः खरानीमा लुकेका अंगाराजस्तै, हामीले आफ्नो आन्तरिक आक्रोश र न्यायप्रतिको आकांक्षालाई जिउँदो राख्नुपर्छ । शान्तिको भ्रममा बस्नु व्यर्थ छ । 

विश्वास गर्नु कि परिवर्तन सम्भव छः इतिहासले प्रमाणित गरिसकेको छ कि जनताको सामूहिक इच्छाशक्तिले असम्भवलाई सम्भव बनाउन सक्छ ।

निष्कर्षतः, जहिल्यै हामीलाई स्मरण गराउँछ कि ज्वालामुखी केवल पहाडमा मात्र फुट्दैन, तर मानवीय मनमुटुको गहिराइमा पनि फुट्छ । जेन्जी आन्दोलन आम जनताको भित्रि महसुसको आवाज हो । त्यस्तै एउटा ज्वालामुखी हो र भविष्यमा पनि जहाँजहाँ अन्याय र शोषण हुनेछ , त्यहाँत्यहाँ भित्रि कोरबाट लाभा उर्लेर ज्वालामुखी फुट्ने नै छ । हामी सबैलाई आह्वान गर्छ कि हामी मौन दर्शक नबनौं, तर परिवर्तनका सक्रिय स्रष्टा बनौं । किनभने “जहाँ देश बारुदको बादलमा डुबेको छ—त्यहाँ ज्वालामुखी फुट्छ । आह... त्यहाँ ज्वालामुखी फुट्छ ।

टेलिभिजन, रेडियो अनि पत्रिकाका पत्रकारहरुले घण्टाघण्टाको भदौ २३ तथा २४ गतेको अपडेट गरेका थुप्रै कुरालाई मिहीन ढङ्गमा व्याख्या गरेर सबैलाई झक्झकाइरहेका थिए ।

२४ भदौः एक रक्तरंजित दिन

पृष्ठभूमिः

२०७७ साल भदौ २३ गते, काठमाडौंको बानेश्वरमा भएको एक प्रदर्शनमा प्रहरीको गोलीप्रहारले १९ युवाको असामयिक मृत्यु भएको थियो । यो घटनाले सम्पूर्ण देशलाई स्तब्ध पार्दै आम जनताको आक्रोशलाई चरमबिन्दुमा पुर्यायो । अर्को दिन, भदौ २४ गते, त्यही आक्रोशले एक भीषण रूप लियो र देशको इतिहासमै एक अभूतपूर्व राजनीतिक उथलपुथलको सुरुवात भयो ।

बिहान ९ः०० बजे – प्रधानमन्त्री ओलीको छलफलः अवसरको अवहेलना

बानेश्वर घटनाको अर्को दिन बिहान ९ बजे, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आफ्ना नजिकका सहयोगीहरूसँग बालुवाटार स्थित आफ्नो निवासमा छलफल सुरु गरे । बैठकमा अर्थमन्त्री विष्णु पौडेल, एमालेको महासचिव शंकर पोखरेल, उपमहासचिव प्रदीप ज्ञवाली र राजनीतिक सल्लाहकार विष्णु रिमाल उपस्थित थिए ।

अर्थमन्त्री पौडेलले परिस्थिति गम्भीर रूपमा नियन्त्रणबाट बाहिरिएको संकेत गर्दै विभिन्न राजनीतिक विकल्पहरूबारे सोच्न आग्रह गरे तर, पोखरेल, ज्ञवाली र रिमालले विरोध जनाए । प्रधानमन्त्री ओली आफूले सुनेको नसुनेजस्तो गरी बसिरहे । उनको यो निष्क्रियताले गर्दा समस्याको समाधान गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर हातबाट गयो । उनीहरू बैठकमा बसेकै बेलामा शहरभरि युवाहरू सडकमा उत्रिएर आक्रोश प्रदर्शन गरिरहेका थिए ।

बिहान ९ः४५ बजे – देउवाको चिन्ता र ओलीको उदासीनता

बैठक जारी रहँदा एमाले नेताहरू बालुवाटारमा नै थिए । यसै बेला कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले प्रधानमन्त्री ओलीलाई फोन गरे । देउवाले बुढानीलकण्ठमा रहेका आफ्नो निवास प्रदर्शनकारीले घेरेको जानकारी दिंदै थप सुरक्षा व्यवस्था मिलाइदिन आग्रह गरे तर, ओलीले यसलाई पनि गम्भीरतापूर्वक नलिई जटिल परिस्थितिलाई नजरअन्दाज गरिरहे ।

बिहान १०ः०० बजे – सुरक्षा प्रमुखहरूको चेतावनी र ओलीको अहंकार

देउवाको फोनपछि ओलीले चारवटा सुरक्षा निकायका प्रमुखहरूसँग छलफल गरे । मुख्यसचिव एकनारायण अर्याल र सुरक्षा प्रमुखहरू गृह मन्त्रालयमा बसेरै परिस्थितिको आकलन गर्दै प्रधानमन्त्रीसँग छलफलका लागि बालुवाटार पुगेका थिए । उनीहरूले पनि परिस्थिति असामान्य रूपमा बिग्रँदै गएकाले तत्काल राजनीतिक निकासीको सुझाव दिए ।

तर, ओली उल्टै रिसाए । उनले भने, “तपाईंहरू आफ्नो परिभाषित जिम्मेवारी पूरा गर्नुहोस्, राष्ट्रलाई निकास दिने अभिभारा म पूरा गर्छु ।” प्रधानसेनापति अशोक राज सिग्देलसहितका पूर्व तथा वर्तमान सुरक्षा प्रमुखहरूले राजीनामा दिएर निकास दिन आग्रह गरेपछि ओली थप आक्रोशित भए र उनीहरूबिचको संवाद नै असहज बन्यो । यसले गर्दा सुरक्षा अंगको सल्लाहलाई पनि ओलीले बेवास्ता गरे ।

बिहान ११ः०० बजे – पहिलो प्रहारः तीनकुने प्रहरी वृत्त

यतिवेलासम्म शहरमा स्थिति नियन्त्रणबाट पूर्ण रूपमा बाहिरिएको थियो । बानेश्वरमा भएको नरसंहारको विरोधमा उत्रिएका हजारौं युवा संसद् भवनतर्फ अगाडि बढ्दै थिए । तीनकुने सडकमा ठूलो भिड जम्मा भएको थियो । प्रहरीले बानेश्वरतर्फ बढ्न रोक्न खोजे तर उत्तेजित भिडले तीनकुनेस्थित प्रहरी वृत्ततर्फ आक्रमण गर्यो ।

भिडले प्रहरी वृत्तलाई घेर्यो, गेट तोड्यो, कोही काँडेतार पन्छाएर भित्र छिर्यो । भित्र पुगेपछि टेबुल, कुर्सी, कागजात बाहिर निकालेर आगो लगाए । पार्किङमा रहेका गाडी र मोटरसाइकलमा पनि आगो लगाए । प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीकर्मीहरूको बर्दी उतारेर अर्धनग्न अवस्थामा सडकमा मार्च गराए । केही सुरक्षाकर्मीहरूले ज्यान बचाउन बागमती नदीमा हाम फाले । विजयी भावमा भिड फेरि बानेश्वर सडकतर्फ उत्रियो । यसबेला सडक पूर्ण रूपमा आन्दोलनकारीको नियन्त्रणमा थियो ।

दिउँसो १२ः०० बजे – ओलीले गरे सर्वदलीय बैठकको घोषणा, तर...

दिउँसोसम्म अपूरणीय क्षति भइसकेको थियो, समय पनि धेरै बितिसकेको थियो । अब बल्ल ओलीले छलफलका लागि सर्वदलीय बैठक आह्वान गरे । मानवीय र भौतिक क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै वार्ताको माध्यमबाट आन्दोलनका माग सम्बोधन गर्न साँझ ६ बजे बैठक बोलाए तर, यो बैठक कहिल्यै सम्पन्न हुन पाएन । किनभने त्यो हुनुअघि नै घटनाक्रमले ओलीलाई अन्ततः राजीनामा दिन बाध्य पारिसकेको थियो ।

दिउँसो १ः०० बजे – राजीनामाको ड्राफ्ट तयार

प्रधानसेनापतिसहितका सुरक्षा प्रमुखहरूले निकास दिन पटक–पटक आग्रह गर्दा पनि ओलीले बेवास्ता गरिरहे । जब प्रदर्शनकारीले संसद् भवन, सिंहदरबारलगायतका सरकारी भवनहरूमा आगजनी र तोडफोड गरेको सूचना आयो र आन्दोलन पूर्ण रूपमा नियन्त्रणबाहिर गएको थाहा भयो, बल्ल दिउँसो १ बजे ओली राजीनामा दिन तयार भए तर, यो पनि अर्थमन्त्री पौडेल र प्रधानसेनापति थापाले धेरै मनाउनुपर्यो । प्रधानसेनापतिले ओलीलाई चेतावनी दिए कि यदि उनले राजीनामा दिएनन् भने झन् विध्वंस हुने र सेनाले पनि सुरक्षा दिन नसक्ने हालत आउन सक्छ । त्यसपछि पौडेलले ओलीलाई राजी गराए । मुख्यसचिव अर्याललगायतले तत्काल राजीनामाको ड्राफ्ट तयार पारे ।

दिउँसो १ः३० बजे – संसद् भवनमा आगजनी

तीनकुनेबाट अगाडि बढेको भिड कुनै अवरोध नभएर संसद् भवनको दक्षिण गेटमा पुग्यो । गेट बन्द थियो । सुरक्षाकर्मीहरूले भिड रोक्न प्रयास गरे, केहीबेर घमासान चल्यो, तर भिडसामु सुरक्षाकर्मीको टुंगो चलेन । भिडले गेट ढालेर संसद् भवन परिसरमा प्रवेश गर्यो ।

प्रदर्शनकारीहरूले भवनभित्र छिरेर टेबुल, कुर्सी, कागजात जम्मा गरेर पेट्रोल छर्की आगो लगाए । दिउँसो १ः३० बजेदेखि आगो दन्किन थाल्यो । २ बज्दासम्म धुवाँको मुस्लोले संसद् भवनको आकाश भरिसकेको थियो । देशको लोकतन्त्रको प्रतीक मानिने संसद् भवन जल्दैगरेको  देखेर सम्पूर्ण राष्ट्र स्तम्भित थियो ।

अपराह्न २ः०० बजे – ओलीले राजीनामापत्रमा हस्ताक्षर गरे

यतिवेलासम्म पनि ओली राजीनामापत्रमा हस्ताक्षर नगर्ने मनस्थितिमा थिए तर, आन्दोलनकारीहरूले बालुवाटार समेत घेर्न थालेका थिए । ओली आफू राजीनामा नदिई बालुवाटारबाट सुरक्षित स्थानतर्फ जाने तयारीमा थिए तर, सेनाले राजीनामा नदिई उनलाई बचाउन मानेन । अन्ततः, अपराह्न २ बजेतिर ओलीले राजीनामापत्रमा हस्ताक्षर गरे । राजीनामापत्र सेनामार्फत् राष्ट्रपतिलाई बुझायो । लगत्तै उनको राजीनामा स्वीकृत भयो ।

राजीनामा स्वीकृत भएपछि मुख्यसचिव र प्रधानसेनापतिसहितका सुरक्षा प्रमुखहरू हेलिकोप्टरबाट सैनिक मुख्यालय गए । सेनाको हेलिकोप्टरबाट ओली, उनकी पत्नी राधिका शाक्य र राजनीतिक सल्लाहकार विष्णु रिमाललाई जोगाएर शिवपुरीस्थित स्टाफ कलेजको ब्यारेकमा पुर्यायो । बालुवाटारमै रहेका उपप्रधानमन्त्री पौडेल, महासचिव पोखरेल र उपमहासचिव ज्ञवालीलाई भने त्यहीँ छाडिदिइयो । उनीहरू प्रहरीको सहयोगमा प्रहरी प्रधान कार्यालय पुगेर सुरक्षित भए ।

अपराह्न २ः३० बजे – सिंहदरबारमा आक्रमण

संसद् भवन जलाएपछि प्रदर्शनकारी थप उग्र बने । उनीहरू अब सिंहदरबार जलाउने भन्दै अगाडि बढे । २ बजेसम्म चारैतिरबाट सिंहदरबार घेरिसकेको थियो । सुरक्षाकर्मीहरूले अवरोध गरे । प्रदर्शनकारीहरूले पेट्रोलका बोतल सुरक्षाकर्मीतिर फाल्न थाले, जवाफमा अश्रुग्यास चल्यो । यतिवेलासम्म सिंहदरबार पश्चिम गेटसामुन्ने रहेको ट्राफिक प्रहरी कार्यालय पनि आगजनीपछि ध्वस्त भइसकेको थियो ।

प्रदर्शनकारीहरूको एउटा समूहले पश्चिम गेटमा टायर राखेर आगो लगायो । अर्को समूहले गेट नाघेर भित्र छिर्यो । गेटमा दन्किएको आगो लगेर कोठा–कोठामा झोस्न थाल्यो । गेट पनि तोडे । सबै भिड सिंहदरबार भित्र छिरेपछि सुरक्षाकर्मीले रोक्न सकेनन् । प्रदर्शनकारीहरूले गृह मन्त्रालय, प्रधानमन्त्री कार्यालय, संसद् सचिवालय, शिक्षा, कानुन, भूमि, भौतिकलगायतका मन्त्रालयहरूमा पुगी आगजनी गरे । सोफा, टेबुल, कुर्सी र कागजातमा आगो लगाए । पार्किङमा रहेका गाडी र मोटरसाइकलहरू पनि जलाए । अपराह्न ४ः०० बजेसम्म धेरै सरकारी भवनहरू खरानी भइसकेका थिए ।

अपराह्न ४ः३० बजे – सर्वोच्च अदालत र अन्य भवनमा आक्रमण

सिंहदरबारबाट निस्किएका युवाहरूले सर्वोच्च अदालत र महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयलाई पनि छाडेनन् । यतिबेला सम्ममा रोक्ने सुरक्षाकर्मी पनि थिएनन् । उनीहरूले बन्द गेट तोडेर सजिलै सर्वोच्च अदालतको परिसरमा छिरे । पार्किङमा रहेका गाडी र मोटरसाइकलमा आगो लगाए । कोठाकोठा छिर्दै सबैतिर पेट्रोल छर्केर आगो लगाए । महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयमा पनि त्यसै गरे । यही भिडले बबरमहलस्थित काठमाडौं जिल्ला अदालत र सडक विभागमा पनि आगजनी गर्यो ।

अपराह्न ३ः३० बजे (समानान्तर घटना) – शीतलनिवासमा आगजनी

महाराजगन्जस्थित प्रहरी वृत्त खरानी बनाएका आक्रोशित युवाहरू शीतलनिवासस्थित राष्ट्रपतिनिवासतर्फ लागे । राष्ट्रपतिको कार्यालयमा हतियारसहितका सैनिक तैनाथ थिए, तर उनीहरूलाई गोली चलाउने आदेश थिएन । प्रदर्शनकारीहरूको ठूलो भिडलाई रोक्न सकेनन् । प्रदर्शनकारीहरूले भित्र छिरेर आगो लगाए । अर्को दिन बिहानसम्म पनि त्यहाँ आगो दन्किरहेको थियो । यो खबर फैलिएपछि नेपालभरिका कार्यालय तथा अन्य संरचनाहरुमा पनि धेरै क्षति हुने क्रम सुरु भयो ।

राष्ट्रिय एकताको आधार राष्ट्रपति भवन, देशकै धरोहर इतिहास गौरवको रुपमा रहेको संसद भवन, सिँहदरबार, सर्वोच्च अदालतलगायत देशैभरिका सरकारी कार्यालय, प्रहरी कार्यालय, उद्योग तथा व्यापारिक भवनहरुलगायत राजनीतिक पार्टीका कार्यालय अनि सम्बन्धित नेताका भवनहरु आगलागी, तोडफोड तथा हिँसात्मक गतिविधिहरु, आपराधिक गतिविधिहरुले पुरै देश खरानी र धुवाँको वादलमा रुमल्लिरह्यो ।

घटनाको निष्कर्षः

भदौ २४ गतेको दिन नेपाली इतिहासमा एक कालो अध्यायको रूपमा चिनिँदै आएको छ । बानेश्वरको नरसंहारले जनाएको आक्रोश, सत्ताको अहंकारले समयमै निर्णय नगर्नु, र सुरक्षा निकायले दिएका चेतावनीलाई बेवास्ता गर्नुजस्ता धेरै कारणले गर्दा यो दारुण अनि भीषण घटना घट्यो । देशको संसद्, सर्वोच्च अदालत, मन्त्रालयजस्ता प्रमुख राज्य संस्थाहरूको विनाशले गर्दा देशको प्रशासनिक ढाँचा नै धराशायी भयो । यो दिन देशको लागि एक गहिरो त्रासदी थियो, जसले राजनीतिक नेतृत्वलाई जनताको आक्रोश र आवाजलाई गम्भीरतापूर्वक लिनु आवश्यक छ भन्ने कुरो सिकायो । यस घटनाले लोकतन्त्र र शान्तिको लागि सतर्कताको आवश्यकतालाई पनि रेखाङ्कित गर्यो । 

नेताहरुमा आफ्ना कुरा चिल्लोसँग राख्ने तर जनताका कुरा केही पनि नसुन्ने प्रवृत्ति अनि जनतासँग वाचा गरेका अनि जनताका हरेक आवश्यकताहरु परिपुर्ति गरिदिन्छु भनी बचन दिएका कुरा पनि सधैँ अनेकौँ बहानामा टारिरहने लाजमर्दो प्रवृत्ति जनताल धेरै समयदेखि धेरै नै सहिरहेका थिए । अन्ततः यो प्रवृत्तिले गर्भमा संचित आक्रोशको ऊर्जा जम्मा भई ज्वालामुखीबाट लाभा निस्कन विवश भयो ।

असोज १ जेन्जी आन्दोलनको दशौँ दिन

जेन्जी आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाएका व्यक्तिहरुका नाममा आज सबैले शोक मनाइरहेका छन् । आज शोक दिवसको सबै सरकारीलगायत निजि संघसंस्था सबैमा विदा छ । छिट्टै परिवर्तन भएकाले संसारमा छिट्टै पुनस्थापना हुने क्रममा नेपाल छ भन्ने सन्देश अहिलेको जेन्जी आन्दोलनपछिको अवस्था भएकाले नेपालमा पर्यटकहरु पहिलेजत्तिकै आउने पर्यटन व्यवसायीहरु बताइरहेका छन् । सबै सरकारी कार्यालय तथा नियोगहरुमा राष्ट्रिय झण्डा आधा झुकाइएको छ ।

नेपालको इतिहासमा अमिट छाप रहने गरी २०८२ भाद्र २३ र २४ गते भएको जेन्जी युवाहरुको जनआन्दोलनमा देशका कर्णधार कलिला उमेरका युवाहरुले अनाहकमै शहादत गर्नुपरेको अकल्पनीय घटनाले हामी सबै नेपालीको मन रोएको छ । अमूल्य सम्पत्ति तथा नौलो नेपालको सुनौलो सपना बोकेका यी कलिला युवाहरुको अवसानले हाम्रो देशलाई अपुरणीय क्षति भएको छ । यसले हरेक नेपालीको मन छियाछिया भएको छ । परिवारजन अझै विक्षिप्त छन् । यस दुर्घटनामा मानवसहित कैयौँ प्राचीन सम्पदा, सरकारी तथा गैरसरकारी निकायहरु ध्वस्त भएका छन् । अपार धनमाल खरानी भएका छन् । हजारौँ युवाको देशमै भएको रोजगारसमेत गुमेको छ । यस गम्भीर सङ्कटको घडीमा हामी सबै नेपाली अत्यन्तै मर्माहत भएका छौँ । हाम्रा गुमेका भौतिक संरचना र भौतीक साधारणहरु त हामी केही समयमा जसरी भए पनि बनाऔँला, पुननिर्माण गरौँला तर मानव मात्रको क्षति कसैले केही गरे पनि परिपुर्ति गर्न सक्दैन । ती दिवंगत शहीदप्रति हामी सबै नेपालीले आज श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्यौँ । उहाँ शहीदहरुको योगदानले देश परिवर्तनको नयाँ अध्यायमा प्रवेश गर्दैछ । यसरी युवाहरुको नेतृत्त्वको पाइनबाट आएको यो परिवर्तनले शान्ति, एकता र समृद्धिको बाटो खुल्ने आशा गर्न सकिन्छ । “जेन्जी नानीबाबुहरु हो ! अब पछि नफर्कनुहोस् ।” सबै न्यायप्रेमी जनता यसै भन्दैछन् ।

असोज २ जेन्जी आन्दोलनको एघार्रौँ दिन

पार्टीमा हस्तक्षेप गर्न नसकेर बहुमत भए पनि युवाले आवाज उठाउन नसक्दा जेन्जीहरुले निर्णायक भूमिका खेल्न नसकेका हुन् । यिनीहरुकै कारण पार्टी लोकतान्त्रिक आचारण एवम् कार्यान्वयनको चरणमा मात्र रहेर  संविधानै धरापमा लागेको भान भइरहेको छ । एक समय राणासँग, त्यसपछि राजासँग, अब यी बुढो नेतासँग लडेका जनताको मुख्य अहिलेको माग नै युवाको काँध अनि नेतृत्त्व हो । पार्टीमा युवाले नेतृत्त्व दिने भनिए पनि पार्टीका अधिकांश युवा भनाउँदाहरु ५० कटेका छन् । त्यसैले यो जेन्जीको कन्सेप्ट भएको हो र यस कन्सेप्टले विश्वका हरेक प्रमुख ठाउँमा हलचल एवम् परिवर्तन ल्याइरहेको छ । त्यसमा नेपाल पनि अछुतो रहेन ।

यो कापी कलम बोकेका युवाले गरेको परिवर्तन हो । आन्दोलन हो । यो आन्दोलनको उद्देश्य ढुङ्गामुढा गर्नु पक्कै थिएन तर कडा आदेशको अगाडि के लाग्थ्यो ? त्यस्ता कलिला भलाद्मी विद्यार्थीहरुलाई आततायी किसिमले सेनाले आक्रमण गरे । एकै दिन २०००भन्दा बढी घाइते र २१ जनाले जीवनलीला समाप्त गर्नुपर्यो । त्यसपछि जनताहरु यस्तरी उर्लिए त्यो भेललाई कसैले रोक्न सकेन । त्यो भेल नेपालभरिका सरकारी कार्यालयमा पस्यो । नेता डराए, प्रहरी डराए, आर्मीसमेत डराए, नेपालमाथिका सारा आकाश डराए । काला बादल मडारिएर सारा आकाश धुवैँधुँवा भयो । यो भेलमा पार्टीसँग असन्तुष्ट जेन्जी युवा थिए, महङ्गीले आक्रान्त जनता थिए, भ्रष्टाचारले पीडित हरेक नेपाली थिए । पार्टीको मासुभातले किनेका दास कार्यकर्ता पनि थिए । बेरोजगार जनताका आवाज थिए । देश प्राकृतिक स्रोतले सम्पन्न भए पनि विदेशमा आस्रित जनका आक्रोश थिए तर विडम्बना ! अझै पनि यो भेललाई घुसपैठको सज्ञा दिइँदैछ । सावधान ! होशियार ! यो निर्दोष जनता भुटेको परिणाम हो । यसका प्रमुख दोषी हत्यारा भनेको गोली चलाउन कडा आदेश दिने व्यक्ति नै हो । जबसम्म यस्ता दोषी व्यक्तिलाई कठघरामा उभ्याई हत्याराको अभियोगमा कडाभन्दा कडा सजाय दिइन्न जनता फेरि खरानीमा भित्रभित्रै आगो बनी जलिरहनेछन् । अनि यस्तै बेला ज्वालामुखी बनी ग्याँस सिलिण्डर पड्किए झैँ पड्किएर सर्वनाश अनि संहार गर्नेछन् । रौद्र रुप देखाइरहनेछन् । जनताको शक्ति अजेय हुन्छ ।

अझै पनि नेताहरु आफ्नो कमजोरीमा आत्मलोचना गरिरहेका छैनन् । संविधानको आडमा अराजक अनि घुसपैठिया भनी जनतालाई जिस्क्याइरहेका छन् । जनतालाई जति दमन गर्दै गयो, उति उत्तेजित भइरहेका थिए । त्योभन्दा दमन गर्दै लगेर जनता शान्त भएनन् । त्यो जेन्जी पुस्ता थियो, युवा पुस्ता थियो अनि के रोकिन्थे आखिर सारा नेपाल तहसनहस भयो ।

असोज ३ जेन्जी आन्दोलनको बाह्र्रौँ दिन

नेताहरु भन्दैछन् संविधान जनताले पटकपटक गरेको आन्दोलनको महत्त्वपुर्ण उपलब्धि हो । त्यसकारण यसको यो आन्दोलनले अवमूल्यन गरेको छ । नेपाली जनताले दशकौँदखि बलिदानी र सङ्घर्षले ल्याएको यो संविधानको निषेध कुनै अवस्थामा स्वीकार्य छैन । यतिले मात्र नपुगेर संविधान खारेज गर्ने र संविधानका प्रणेता एकमात्र राष्ट्रपति बाँकी रहेकालाई पनि पदच्यूत गर्ने प्रपञ्च भइरहेको छ । जेन्जीले गरेको यो आन्दोलनले गर्दा जनताले अब ४६/४७ अनि ००७ सालदेखिका भ्रष्टाचार खोतल्ने मौका पाएको भनिरहेका छन् । अवश्य नै यो एकमात्र जेन्जी कै देन थियो । सेनाले भने ६२/६३देखिको भ्रष्टाचार छानविन हुनुपर्ने र यसमा कांग्रेसको दोष देखिँदैन भनिरहेका छन् । यसले एक समय सेनाले कांग्रेससँग पुर्वाग्रही राखेको भए पनि अब कांग्रेससँग मिलेमा मात्र आफुलाई जोगाउन सक्ने भएर यो मति देखाएको प्रस्ट छ । किनकि ०४६/०४७ देखिको भ्रष्टाचार छानविन गर्नुपर्यो भने त्यसमा दरबार हत्या काण्ड पनि आउन सक्छ , त्यसमा मदन भण्डारीको हत्याको दासढुङ्गा काण्ड पनि आउन सक्छ अनि त्यसका लागि उच्चस्तरिय छानबिन आयोग पनि त कमजोर, फितलो हुन सक्छ । हरेक नेताले संविधान संरक्षण गर्ने नाममा अहिले विस्तारै टाउको उठाएर आफुलाई जोगाउन खोजेको कुरा स्पष्ट देखापरेको छ ।

जेन्जीको आन्दोलनबाट प्रधनमन्त्री बन्नुभएको पुर्व प्रधानन्यायाधीश सुशिला कार्कीले आज सैनिक मञ्चमा संविधान दिवसको कार्यक्रममा भननुभयो, “लोकतन्त्र जनताको आवाज सुन्ने प्रणाली हुनुपर्छ । यो संवाद गर्ने र समाधान खोज्ने प्रणाली हुनुपर्छ । म सङ्क्रमण व्यवस्थापनका लागि प्रधानमन्त्री भएकी छु र ६ महिनाभित्र निर्वाचन गराउने प्रतिवद्धता व्यक्त गर्दछु ।” साथै उहाँले शहीदप्रति श्रद्धाञ्जली, घाइतेको स्वास्थ्य लाभको कामनाका साथै क्षतिको पुनर्निर्माण गर्न सबैलाई आह्वान गर्नुभएको छ । उहाँले “भदौ २३ र २४को आन्दोलन जेन्जी पुस्ताको भ्रष्टाचारप्रतिको असन्तुष्टि र सुशासनप्रतिको उच्च आकाङ्क्षाको प्रतिफल हो ।” भन्नुभएको छ । उहाँले भन्नुभयो कि सेवाप्रवाह, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र विकासको व्यवस्थापन सरकारको साझा चुनौती बनेको छ । तसर्थ जनआवाजको सुनुवाइ नै लोकतन्त्रको आत्मा हो । उहाँले भन्नुभयो ।

जेन्जी पुस्ता भन्छन्, “पहिले तपाईंहरुले पनि योगदान गर्नुभएको थियो तर खबरदारी नगर्दा नेताले त्यही कामको, त्यही आन्दोलनको ब्याज खाइरहेछन् । धेरै भयो यो ब्याज खाएको अब व्याज खान छोड । तपाईहरुको सङ्घर्ष व्यापारजस्तो प्रतिफल खाने लगानी होइन । सतहमा आएर जनतालाई सेवा गर । देशलाई शून्य दण्डता अर्थात दण्डहीनता बनाएर भ्रष्टाचारीलाई अनेकौँ चलखेल गर्न छुट दियौ । अब सहन्नौँ, अब परिवर्तन गरेरै छोड्छौँ । अब हामीलाई गर्न दिनसुहोस् ।” यसरी देशैभरि लहर आयो । अब यो जेन्जी बलिदान विस्मृत हुनु हुँदैन पहिलेका आन्दोलन जसरी । मृत प्रायः रहेका न्यायप्रणालीलाई बिउँताएर  संविधानलाई विउँताएर कार्यान्वयन पक्ष मजबुत बनाएर सम्पुर्ण नेपाली जनतालाई कपास, गाँस, वास, स्वास्थ्य, शिक्षाजस्ता आधारभूत आवश्यकताको हक दिलाउनु छ । नयाँ नेपालको नारा धेरै भयो हाम्रो देशलाई द्रूत्ततर विकासमा लगी समृद्ध नेपाल बनाउनु जरुरी छ ।

मैले पनि ज्यानको माया मारेर कोसिस गरेको हुँ भनी राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले आफुले यस संकटको परिस्थितिमा सबै दलका शीर्षस्थ नेतासँग सम्वाद र सल्लाह गरी अनि देशमा आन्दोलनको उभारबाट देशलाई निकास दिन उहाँले सुशिला कार्कीलाई प्रधानमन्त्री बनाएको प्रस्टोक्ति दिनुभयो । आन्दोलनपछि अन्तिम अवस्थामा सेना हावी भयो । देशमा असहज परिस्थिति पनि आयो केही तलमाथि भए म सहिद हुन तयार थिएँ । व्यवस्था र संविधान बचाउन यही एउटामात्र निकास दिने तरिका थियो, सो मैले गरेँ । उहाँले संविधान दिवसको कार्यक्रममा यसरी मैले देशलाई बचाएको थिएँ भनी भाषणमा बताउनुभयो ।

यो राष्ट्रपतिलाई देशको विशेष परिस्थतिमा दिएको अधिकार नै थियो तर काँग्रसको काार्यकर्ताले देशको नाजुक अवस्थाको मिटिङमा देश डगमगाएका बेला सल्टाउने कुरालाई थाँती राखी राष्ट्रपतिको साहसको गरिमा भनी यही रामचन्द्र पौडेलको पोस्टमात्र ट्रोल गर्दै बसिरहे । जुन जायज त होला तर देशको असहज परिस्थितिसँग कार्यकर्ताले पन्छिने बाटो पाएको जस्तो पनि थियो । कटु वास्तविकता यस्तो पनि थियो कि यदि रामचन्द्र पौडेलले यो नमानेको भए सेनाले प्रतिगमन गरेर गर्ने अवस्था पनि थियो, यो संसद विघटनको सवालको कुरो थियो । यसले रामचन्द्र पौडेलको निरीहता स्पष्ट झल्किन्थ्यो ।

असोज ४ जेन्जी आन्दोलनको तेह्र्रौँ दिन

सुदन गुरुङ विशेष

“संविधान विघटन गरे देश संकटमा पर्ने र संविधान राखे नेता संरक्षण हुने, देश खराब हुनुमा नेताले गर्दा नै हो । कसैले सुदन गुरुङ कुन पार्टीमा लाग्यो भनेर हल्ला गरे भने नपत्याउनुहोस् । हरेक पत्रिका कुनै न कुनै पार्टीको पुच्छर भएको तथा न्यूज मिडियामा मेरो बारेमा राम्रो नराम्रो राखेर पछ्याएको पछ्यायै छ । देशको लागि लड्छ भने त्यो हरेक जना जेन्जी हो । त्यो हामीलाई थाहा छ । बोली राम्रो त नेताको मेरोभन्दा हजार गुणा राम्रो छ तर तपाईंहरुले नेता देखिहाल्नुभयो । अबदेखि तपाईंहरु कहिल्यै डिभाइड नहुनुस् । एकजुट हुनुपर्यो । तपाईं हामी अब लडेर बस्ने होइन । अब नेतासँग लड्न पठाउनुस् । म लड्न चाहन्छु । आउनुहोस् सबैजना मिलेर नेताजस्ता अपराधी भ्रष्टाचारीलाई खत्तम पार्न एकजुट हुनुहोस् । धरैजना पत्रकार साथीहरुलाई भन्न चाहन्छु । विशेष गरी पार्टीका मिडियाकर्मीलाई भन्न चाहन्छु अझै पनि तपाईंहरु नेताका पछि लागेर राष्ट्रियताका विरुद्ध लाग्नुहुन्छ ? पैसा कमाएर के गर्नुहुन्छ ? मेरो हम्बल रिक्वेस्ट छ , यदि देशै नभएमा । जनताले बनाएको देश कस्तो छ ? देखाउनु छ । नेताले बनाएको होइन । धन्यवाद !” न्यूज इन नेपालमा सुदन गुरुङले भन्नुभएको छ ।

नेताहरुलाई जनताको कुनै पनि डर नहुनाले देशलाई यस्तरी दोहन गर्न सकेको हो । यिनीहरुले आफ्नो परिवार र आसेपासेलाई मात्र सत्ताको साझेदारीमा राखेर अझ अरु दोहन गरेका थिए । अन्याय र अत्याचार विरुद्ध जनताले एक न एक दिन रौद्र रुप लिनेछ भन्ने सत्य यहाँ प्रकट भएको छ । नेपाली जनता परिवर्तन चाहन्छन् भन्ने कुरा यो जेन्जी आन्दोलनले पुस्टि गरेको छ । अब योग्य व्यक्ति किनारा लाग्नु हुँदैन । उनीहरुलाई समेटेर देश विकासमा योगदान गर्नुपर्छ ।  अन्याय र अत्याचार यदि शिरभन्दा माथि आउँछ भने थाहा पाउनुस् त्यहाँ प्रलय आउँछ । विश्वभरिका पक्ष र विपक्षका नेताहरुले नेपालको यो घटना देखेर चेत्नु आवश्यक छ ।

जेन्जी युवाहरु भनिरहेका छन् देशको समग्र विकासका लागि, संविधान र लोकतन्त्र रक्षाका लागि नेपालमा क्रियाशील राजनीतिक दलहरु, नागरिक समाज, आम नेपाली जनता एकजुट भएर सबैले देश विकासमा ऐक्यवद्ध भएर कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ । 

दलगत सिद्धान्तभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय एजेन्डामा एक भएर उभिनु पर्छ । समग्र राजनीतिलाई दिशानिर्देश गर्छु भन्ने वौद्धिक वर्गले पनि सही दिशा देखाउन सक्नुपर्छ । पुस्तान्तरण पहिलो हो, दोस्रो विधिको शासन हुनुपर्यो । सुशासन कायम गर्नुपर्यो । संविधान पद्धतिको अधिकार जनतामा हुनुपर्यो । यो आन्दोलनबाट ब्युरोक्र्यासी पुनर्संरचना हुनुपर्ने थियो, न्यायालयहरु पुनर्संरचना हुनुपर्ने थियो, केही जनताका अत्यावश्यक कुराहरु परिपुर्ति गर्न संविधानमा पनि संशोधन गर्नुपर्ने थियो, यस्तो सुशासनका लागि सबैले आआफ्नो ठाउँबाट कोसिस जारी राख्नुपर्यो ।

जेनजी युवाहरुले भनिरहेका छन् देशको समग्र विकासका लागि हामीले सत्यतथ्यपुर्णरुपमा देशका बारे सोचिदिनुपर्यो, त्यो पनि पार्टीलाई प्राथमिकता नदिई ।

कुनै पनि सरकारी कार्यालयमा यदि सेवाग्रही ग्राहकलाई पहिलेको सत्तामाजस्तो ढिलासुस्ती घुस खान खोज्ने, अपमान गर्ने प्रवृत्ति आदि गैर संवैधानिक कार्यले दुःख दिएमा हटलाइनबाट तत्कालै प्रधानमन्त्रीको  कार्यालयमा तत्कालै गुनासो गर्न सकिने व्यवस्था गर्न र त्यो गुनासो तत्काल मन्त्रीपरीषदमा खबर गर्न प्रधानमन्त्री कार्यालयले राष्ट्रिय सतर्कता कार्यालयलाई बोधार्थ गरी निर्देशन दिनुभयो ।

नेताहरुको अकर्मण्यता बढ्यो, भ्रष्टाचार बढी भयो, अहँकार बढी भयो भनी जनताले यस्तै चाला दुस्चरित्र कायम रह्यो भने अर्को श्रीलंका, अर्को वंगलादेश हुनसक्छ । बेलैमा चेत भनेको धेरै भइसक्यो । आखिर नेपालमा जेन्जी आन्दोलनले यस्तै रुप लिई छोड्यो । देश अहिले आगजनी, लुटपाटले गर्दा  अत्यन्तै संवेदनशील अवस्थामा भए पनि पहिलेजस्तो भ्रष्टाचारीहरु खुलेर अगाडि आएर जनतालाई हेप्न सकिरहेका छैनन् । यो भनेको जेन्जी आन्दोलनको सफलता अनि सकारात्मक पक्ष हो । यो एउटा एक झिल्कै भए पनि उज्यालोको किरण हो । राजनीतिक मुद्दामा कानुनी र प्राविधिक तरिकाले बैधता छ कि छैन ? भन्ने हेर्न थाल्यो भने मुलुक झन् जोखिमतिर जान सक्छ र अब यसलाई बिबादमा ल्याएर अधकल्चो थाप्नु हुँदैन । देश र जनताका लागि सबैभन्दा बढी किसिमले फाइदा कहाँबाट हुन्छ ? त्यो पक्षमा उभिनु सबैभन्दा सान्दर्भिक हुन्छ , त्यो नै सबैभन्दा बढी संवैधानिक हुन्छ । पार्टीमा आन्तरिक लोकतन्त्र सुदृढ गर्ने ! अनि नयाँ पुस्ताका लागि पनि अवसर हो । यसलाई जेन्जी पुस्ताले छर्लङ्गै देखाइदिएको छ ।

आज हाम्रो समाजमा व्यक्तिवादी चरित्र हावी छ । आफु, आफ्ना आसेपासे, परिवारलाई मात्र हेर्ने प्रवृत्ति छ । आफुभन्दा कमजोर पक्षलाई हेर्ने चलन छैन । जसले गर्दा धनी झन्झन् धनी अनि गरीब झन्झन् गरीब बन्दैछन् । त्यसैले नेतामात्र होइन ब्यापारी अनि डाक्टरमा शुद्ध सेवाभाव छैन । यसलाई नै स्वार्थी प्रवृत्ति भनिन्छ । हाम्रा पाठ्य सामग्री त राम्रो छ तर पढाउने शीक्षकले  असल विद्यार्थी गउत्पादन गर्न सकेन, अब यो जेन्जीको आन्दोलनमा सबै जेन्जी भाइबहिनी, नानीबाबुहरुमा सेवाभाव आओस्, सबै असल बनुन्, अब्बल बनुन्, समाज सुधारेर सबैले रोजगार गरी खाने वातावरण बनोस् , सबैजना असल अनि इमानदार बनुन् अनि देश त्यसै समृद्ध बन्छ ।

असोज ५ जेन्जी आन्दोलनको चौधौँ दिन

जेन्जी आन्दोलनका घाइतेहरुले हामी नेपाल एनजिओका संयोजक सुजन गुरुङलाई "म जेनजीका नेता हुँ भनेर नहिँड्न" चेतावनी दिएका छन् । आज आइतवार गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याललाई ज्ञापनपत्र दिन गएका बेला आन्दोलनका घाइतेहरुले सुदन गुरुङलाई उनले आन्दोलनलाई बुझाएर समर्पण गरेको भनेर अत्यन्तै आक्रोश पोखेका थिए । विहान सबेरै सिँहदरबारमा ज्ञापनपत्र बुझाउन पुगेका घाइतेहरुलाई सिँहदरबार प्रवेशमा रोक लगाएपछि उनीहरुले त्यहीँ धेरै घण्टा नारा जुलुश लगाएर धर्ना दिएपछि मात्रज्ञापनपत्र दिनलाई त्यहाँ भित्र पस्न पाएका थिए । त्यहाँबाट ती घाइतेहरुलाई  गृहमन्त्रीकहाँ प्रहरीको गाडीबाट पु¥याइएको थियो । त्यहाँ ती घाइतेले ज्ञापनपत्र बुझाउँदा सुदन गुरुङ, एमालेका महेश बस्नेत तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी ओलीप्रति निकै आक्रोश पोखेका थिए । अनि बालेन शाहसँगसमेत आक्रोश पोखेका थिए । जेन्जी समूहले शुक्रवार संवाद डबलीमा भएको दिउँसो ३ बजेको कार्यक्रममा आन्दोलन दबाउन राज्यको चरम दुरुपयोग गरेको आरोप लगाउँदै केपी ओली, रमेश लेखक तथा प्रमुख जिल्ला अधिकारी छवि रिजाललाई तुरुन्त पक्राउ गर्न माग गरेका थिए । शहीद र घाइतेहरुको अपमान हुने कार्य र त्यसमा रजाइँ गर्ने कार्य सह्य नहुने वताएका छन् ।

पुर्व न्यायाधीश गौरी बहादुर कार्की सम्मिलित १३ सदस्यिय उच्चस्तरिय न्यायीक जाँचबुझ आयोग गठन भएको छ । जसको अवधि ३ महिनाको दिइएको  छ । आज एउटा राम्रो काम भएको छ , प्रधानमन्त्रीले भन्नुभयो । पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको पालामा विद्युत प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी निर्देशकमा, जसलाई केपी ओलीका पालामा कुलमान घिसिङलाई विनाकसुर हटाएर नियुक्त भएका हितेन्द्र शाक्यलाई सो पदबाट हटाएर विद्युत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा उपनिर्देशक मनोज सिलवाललाई नियुक्त गरिएको छ । कुलमान घिसिङलाई आजको जेन्जी आन्दोलनको उपलब्धिका रुपमा ऊर्जा मन्त्री नियुक्त गरिएको छ । जनताले अब चाहिँ केही होला कि भनी आशा गरिरहेका छन् ।

विशेष गरी काँग्रेस र माओवादीसहित अहिले हरेक दलहरुमा नयाँ पुस्तालाई अख्तियार हस्तान्तरणको कुरा चलिरहेको छ । हरेक दलले यसैका लागि महाधिवेशन छिटै गर्ने तयारीमा लागेको समाचारले आजको मिडिया छाएको देखिन्छ । नेतृत्त्वको हस्तान्तरणका लागि विचार, विधिवारे बहस चल्न थालेको छ । एकातिर दलहरुले अझै निर्वाचन निर्वाचन निर्वाचनमात्र यो अन्तरिम सरकारको कार्यमात्र हो भनिरहेका छन् भने जेन्जी समूहले भ्र्रष्टाचार नहटाई चुनाव नगराउने स्पष्ट पारेको छ र यसैका लागि दबाब दिइरहेको छ । 

असोज ६ जेन्जी आन्दोलनको पन्ध्रौँ दिन

फेरि सुदन गुरुङ विशेष

हिजो राति सुशिला कार्कीले थप मन्त्री सिफारिस गर्नुभएको थियो । त्यो हेर्न आज  के ? कसरी ? कस्तो मान्छे ? भएका कारण मन्त्री सिफारिस भयो ? हेर्न आज सुदन गुरुङ आएका छन् । भित्र जानुअघि पत्रकारहरुले सुदन गुरुङलाई घेरा लगाएर प्रश्नहरु सोधिरहेका छन् । “यो सरकारमा मैले मन्त्री चुन्ने हो भने म र केपी ओली, प्रचण्ड र देउवामा के फरक भयो त ? के हामीले गरेको परिवर्तन भयो त ? हो म जनताको निर्णय भएको मन्त्रीको विस्तार भएको चाहन्छु । म एउटा सिचुएसनल लिडर हुँ । म राजनीति पनि त्यति साह्रो बुझ्दिन । मलाई लिडर नभनिदिनुहोला । धेरै जनाको दुःखको आन्दोलन हो । हाम्रा ९ वटा ग्रुपको आन्दोलनको प्रतिफल हो ।”

“तपाईंहरु जङ्गलमा वनकुखुरा मार्न जानुभएको थियो तर वाघ मरेपछि यो समस्या आएको हो । यसमा के भन्नुहुन्छ ?” एक पत्रकारले सोधे ।

“देश विकास गरौँ ? सबजना एकठ्ठा गरौँ भनेर आएको हुँ । वास्तबमा हामीले जेन्जीको पार्टी दर्ता गरेको १० बजे हो । किनकि लिडर पनि चाहिने रहेछ । यस हिसाबले म यो जेन्जीको आधिकारिक व्यक्ति हुँ । अरुले दर्ता गरे पनि त्यो मेरो पछि मात्र हो तर वास्तबमा यो आन्दोलन सबैको हो । अबजस भएँ भने ममात्र दोषि अनि जवाफदेही हुन्छु । सफल भएमा सबै जेन्जीको हुन्छ । हाम्रा भाइबहिनीहरु बचाएको बचायै छु । सिडियो पुरानै, मेयरहरु पुरानै, कर्मचारी पुरानै । उनीहरु जेन्जी भाइबहिनीहरुलाई कानून लगाउँदै पक्रेको पक्र्यै छ । यसको मैले विरोध गरिरहेको छु । मलाई मन्त्री बनाइदिनुपर्यो भनेर फोन आएको आयै छ । जेन्जी भाइबहिनीहरुको रगतले बनेको यो मन्त्री परिषद बनाउनका लागि मन्त्री बनाउन मलाई फोन नगर्नुस् भनी जवाफ दिइरहेको छु । जेन्जी सबै तितरवितर भयो । जेन्जी सबैलाई एकत्रित गर्न, देश कसरी बनाउने ? समस्या कसरी हल गर्ने ? भनेर ग्रुपग्रुप बनाएका छौँ ।

ठूलो कार्यक्रम गरौँ । सबै जनताहरु बोलाएर त्यसमा यस्तोयस्तो छ । हजुरहरुलाई कस्तो लाग्छ ? त्यो मात्र सबैका लागि एमेन्स गरौँ । विभिन्नको विभिन्न राय भएकाले यसलाई अझै पारदर्शी गर्न, यो जनताको सरकार भएका कारण, हामीले लडेको जनतानै पावरफुल होस् भन्नाका लागि हो । यदि यो सल्लाहमा यस्तो सल्लाहमा प्रवेश खारेज हुनुपर्छ भन्ने निष्कर्ष निस्कन्छ भने प्रवेश खारेज हुन्छ । यसमा मेरो कुनै निर्णय हुँदैन । निर्णय आम जनताको हो ।”

आजको मन्त्री परीषदको निर्णय

यो आजको मन्त्री परीषदको निर्णयले भदौ २३ तथा भदौ २४को क्षति पत्ता लगाउन राष्ट्रिय विपद नियन्त्रण प्राधिकरण र जेन्जीको विज्ञसमेत राखेर क्षतिको मूल्याङ्कन गर्ने निर्णय गरेको छ । भ्रष्टाचारका ठूला फाइलहरु खोलेर भ्रष्टाचारीलाई जेलमा कोचेको हेर्न जेन्जीहरु आतूर भइरहेका छन् । यो नागरिक सरकार पनि यस्तै ठूला फाइल खोल्ने र निर्मम तरिकाले कारवाही गर्ने तयारीमा जुटेको र प्राथमिकतामा राखेको बताएका छन् ।

महावीर पुन विशेष

“आफ्नो सीमित स्वार्थका लागि तानतुन गरेर काम लम्ब्याउने काम भयो भने म पटक्कै सहन्न । हाम्रो कामसँग चित्त नबुझेर जनता रिसाएको हो अनि हामीलाई गर्ने नेतृत्त्वले पनि ढङ्गले काम नगर्ने, हामी कर्मचारीहरु पनि गर्न हुने काम पनि गर्ने, गर्न नहुने काम पनि गर्ने अनि जुनै पनि काम अल्झ्याउने ! के का लागि अल्झ्याउने ? राष्ट्रको स्वार्थ्यका  लागि अल्झ्याउने होइन कि व्यक्तिको स्वार्थ्यको लागि अल्झ्याउने ! यस्तो काम नहोस् । यो म आफै भुक्तभोगी भएको कुरा हो । हावाजस्तो आएर त्यतिकै भताभुङ्ग पार्यो भनी हामी अहिले पनि जेन्जीलाई दोष दिइरहेका छौँ । जेन्जीलाई उमाल्ने को ? हामी नै होइनौँ आखिरमा ? सबै कुरा सुशासनले, राम्रो तरिकाले चलेका भए, सबै क्षेत्रमा एकदमै जनताको चित्त बुझ्ने गरी काम भएको भए यो अस्तिको जेन्जी आन्दोलन हुने नै थिएन ।” यसरी विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयको मन्त्रीमा नियुक्त मन्त्री महावीर पुनले कर्मचारीहरुलाई पहिलो वैठकमा त्यहाँका सम्पुर्ण कर्मचारीहरुलाई सम्झाउनुभयो ।

अख्तियार पदाधिकारीहरूले मार्ग प्रशस्त नगरे जेन्जीहरुले शान्तिपुर्ण प्रदर्शन थाल्ने पनि चेतावनी दिन सुरु हुनथाल्यो ।

असोज ७

“खालि आफ्नो मात्र कुर्सी जोगाउनमा लागेर यो नेताहरुको दुर्गती अरु कसैले ल्याएको होइन नि !

यिनीहरु आफैले ल्याएको हो, अहिले आएर यसो हेर्दा ठूलो परिवर्तन भयो भने पनि । ७५ जना शहीद भए १५ जना आइसियुमा छन् । देशका संरचना ध्वस्त गर्नेको फोटो तथा भिडियो पठाउन प्रहरीले आधिकारीक रुपमा अनुरोध गरेपछि दैनिक ३० हजारको दरले इमेल आउनथालेको नेपाल प्रहरीले जानकारी दिएको छ तर त्यो इमेल त्यही जेन्जी घाइतेको फोटो तथा भिडियो नै बढी भएको पाइयो । यसलाई भ्रष्टाचारीले आन्दोलन ढुल्मुल्याउने प्रपञ्च रचेको तथा तथ्यहीन कुराहरुलाई लिएर उनीहरुले गरेको यो कुत्सित चाल अहिलेको सरकारले राम्रोसँग बुझ्नु जरुरी छ ।” यो घाइते शहीदको अपिल हो ।

जेन्जी म्यानडेड सुशासन हो भनी सुचना तथा सञ्चार मन्त्री जगदीश खरेल भननुहुन्छ , “यो आन्दोलनले हामीलाई देश बनाउने मुभमेन्टमा ल्याएको छ । यस अवसरलाई सबैजना मिलेर अघि बढेमात्र सफलता प्राप्त गर्न सकिन्छ ।” यो उहाँले पहिलो मन्त्री हुँदाको भाषणमा भन्नुभएको थियो ।

असोज ८ जेन्जी आन्दोलनको सत्रौँ दिन

जेन्जीका हेमराज थापा प्राइम टिभीमा

“आम युवाका रुपमा हेर्दा सिंहदरबारमा सरकारको गृहमन्त्रीको मातहतका कर्मचारी हुन्छन्, प्रहरी त्यहीँ, सेना त्यहीँ, तत्कालीन गृहमन्त्री तथा प्रधानमन्त्रीले सिँहदरबार जलाएको हो । हामी गुण्डागर्दीका विरुद्धमा छौँ । शान्तिका पक्षमा छौँ । अब राजनीतिक दलहरुले राजनीतिक समाधान खोज्नुपर्छ । यो देशमा २३ गते शान्तिपुर्ण आन्दोलनमा छानीछानी ताकीताकी मुटु छेड्ने गरी छातिमा, निधारमा गोली हानियो । २१ जना मानिस सडकमा रक्ताम्य भई ढले । एमालेको नेताको घर कहाँ छ ? भन्ने जेन्जीलाई थाहा हुन्छ ? काँग्रेसको नेताको घर कहाँ छ ? भन्ने जेन्जीलाई थाहा हुन्छ ? माओवादीको नेताको घर कहाँ छ भन्ने जेन्जीलाई थाहा हुन्छ ? शेरबहादुर देउवाको टेङ्कीभित्र पैसा लुकाएको छ भन्ने हामीलाई कसरी थाहा हुन्छ ? त्यो त कि त काँग्रेसलाई थाहा छ , कि त माओवादीलाई थाहा छ , कि त एमालेलाई थाहा छ । एमालेका साथीहरु काँग्रेसको पार्टी कार्यालय गएर तोडे । राप्रपाकाहरु माओवादीको पार्टी कार्यालय गएर तोडे । माओवादीका र काँग्रेसकाहरु गएर एमालेको पार्टी कार्यालय तोडे । चुनावका बेला टिकट नदिएर असन्तुष्ट भएकाहरु, ओलीसँग रिसाएका अर्को क्षेमाकाहरु, प्रचण्डसँग रिसाएका अर्को क्षेमाका पक्षहरु, शेरबहादुरसँग रिसाएका अर्को क्षेमाका पक्षहरु गएर आगो लागाएको हो । सिसिटीभीमा गएर हेर्दा हुन्छ । नकाब लगाएर पेट्रोल बम हान्न लगाएको प्रस्त देखिन्छ । वियरको बोतलमा पेट्रोल हालेर आगो लगाएर हानेको प्रस्ट देखिन्छ । के हामीले आक्रमण गरेको हुन्छ ? यसको जिम्मेबार माओवादी, एमाले, काँग्रेसले लिनुपर्छ । त्यो बेला माओवादी पनि सडकमा छ , काँग्रेस पनि सडकमा छ , एमाले पनि सडकमा छ , राप्रपा पनि सडकमा छ , सिसिटीभी हेर्दा हुन्छ । पुराना राजनीतिक दलहरुले आफ्नो भ्रष्टाचार लुकाउनका निम्ति, पुराना घुसखोरीका फाइलहरु जलाउनका निम्ति ! भुटानी शरणार्थी, ह्वाइट बडी, गिरीबन्धु, जनमुक्ति क्यान्टोन्मेन्टलगायतका फाइलहरु जलाउन तथा ध्वस्त बनाउन, सहकारीका फाइलहरु जलाउन तथा लुकाउनका निम्ति आगो लगाएको हो । तत्कालीन प्रधानमन्त्रीलाई व्यक्ति हत्या अर्थात् जेन्जी हत्याको आरोपमा हिरासतमा लिनुपर्छ । आगजनीले तहसनहस भएको मान्छु तर कसरी सुरु भयो ? भन्ने कुरा महत्त्वपुर्ण हो । 

जब सोसियल मिडिया बन्द गराइयो, युवाको आवाज दबाइयो, युवालाई बोल्न दिइएन, कर्फ्यु लगाइयो, हिरासत हालियो, जेल हालियो ! पार्टीका कार्याकर्ताहरुलाई आह्वान छ , तपाईंको पार्टीको अध्यक्ष कस्तो हुनुपर्छ ? त्यो नियाल्नुभएको छ ? शेरबहादुर देउवाको घरबाट अरबौँको पैसा जलेको छ । जनतालाई खाने पैसा छैन । युवाहरु रुँदै युक्रेन र रसियाको युद्धमा लड्न गइरहेका छन्, एअरपोर्टमा लाश आइरहेका छन्, इतिहासले केपी ओलीलाई हिटलरभन्दा क्रूर तानाशाहको रुपमा चित्रित गर्नेछ । केपी ओलीको हात जेन्जीको रगतले लत्पतिएको छ । इतिहासले माफी दिँदैन । जलेका संरचनाहरु फेरि उठ्नेछन् । जलेका संरचनाहरु फेरि बनाइनेछन् । जलाउनु गलत हो । आगजनी गलत हो । प्रहरीको चौकी जलाउनु गलत । सिँहदरबार जलाउनु गलत । अदालतहरु जलाउनु गलत ! ०७२को भूकम्पले धेरै संरचनाहरु ढले फेरि उठे । के गोलीले ढलेका जेन्जीहरु पशुपतिको आर्यघाटबाट विउँझन्छन् ? के ती रुँदै गरेकी आमाहरुले फेरि आफ्ना सन्तानहरु पाउनेछन् ? सगरमाथाको देशमा, बुद्ध जन्मेको देशमा के ती जेन्जीहरु फेरि आउनेछन् ? 

बन्दूकले मान्छे मार्नु गलत हो । नेपाली सेनाजस्तो गौरवशाली, लोकतान्त्रिक सेनालाई आरोप लगाउनु मनासिव हुँदैन किनकि त्यस्तो स्थिति आएको थियो कि सेनाले चाहेका भए सत्ता आफ्नो हातमा लिन सक्थ्यो । सेनाले प्रधानमन्त्री बनाउनुभएको छ । लोकतन्त्रको रक्षा गरेको छ । यदि कहीँ कतै विदेशीको इशारामा चलेको छ भने त्यो हटाउनुहोस् । आफ्नो कार्यालयमा लिपुलेकसहितको चुच्चे नेपालको नक्सा राख्नुहोस् । रमेश लेखक, केपी ओली तथा तत्कालीन सिडिओलाई कलिला युवाहरुलाई सेप्टेम्बर ८मा हत्या गरेको अभियोगमा चीसो छिँडीमा कोचियोस् ।

नेपालका हरेक नेताहरुको सम्पत्ति छानविन गरियोस् । सम्पत्ति शुद्धिकरण गरियोस् । उनीहरुको छोराछोरीहरुले कसरी विलासी जीवन बाँचे, जिइरहे ? उनीहरुको आयस्रोत के हो ? तुरुन्तै अख्तियारलाई भनेर हुन्छ कि शुद्धिकरण आयोग अर्को बनाएर हुन्छ तुरुन्त अबको निर्वाचन, संविधान संशोधन गरेर प्रमुख कार्यकारी प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी, देशका ७७ जिल्लाबाट भोट हालेर यो मुलुकको प्रमुख बनाउनुपर्छ । सबै पार्टीका जेन्जी वाईले पनि पार्टी टेकओभर गर्नुपर्छ । जेन्जी आनदोलनका ७४ जनाको हत्यारालाई सख्त कारवाही हुनुपर्छ । एमाले, काँग्रेस, माओवादीलगायतले पार्टीको नेतृतत्व हस्तान्तरण गरेन भने पार्टी नै सकिन्छ । काँग्रेस, एमाले, माओवादीलगायतले देश लुटेको आज यो परिणाम राष्ट्रले भोग्नुपरिरहेको छ । ट्रान्स्परेन्सी नेपालको रिपोर्टमा नेपाल धेरै भ्रष्टाचार हुने देशमा पर्दछ । जेन्जी, जेन वाईहरु पार्टी शुद्धिकरण बनाएर आउनुहोस् । नेतृत्त्वमा परिवर्तन गर्नुहोस् । देशलाई द्रूत्ततर विकासमा लैजानुहोस् ।”

जनता जान्न चाहन्छन् भन्ने ऋषि धमलासँगको अन्तर्वार्तामा सुदन गुरुङ भन्दछन्, “विचरा ! विचारले सादा साना भाइबहिनीहरु राजनीति पनि मन नपराएकाहरु छन् । राजनीति पनि नबुझेकाहरु छन् । वाध्य भएरमात्र सडकमा आएका हुन् । मैले पनि नेता भएर जिम्मेबारी लिएको बुझिदिनुस् । दाइ ! जिम्म्मेबारी बोझ उठाइदिनुहोस् भनेपछि सिचुएसनलाई कोलाएप्स हुनमात्र नदिएको हो ।”

०४७ साल देखिको इतिहासमा नेपालमा सत्ताधारीहरुको पहिलो प्राथमिकता नै सत्ता कसरी टिकाउने भन्नुमा रहनुले यो जनताको धेरै पुरानो आक्रोश भएको ठहर्दछ । नयाँ पुस्तालाई नेतृतत्व हस्तान्तरण गर्नुपर्छ भन्नुको अर्थ पुराना नेताहरु असक्षम भन्न खोजेको होइन । उहाँहरु जुन कुरामा दक्ष अनि विज्ञ हुनुहुन्छ त्यसमा लाग्नुपर्छ तर अहिलेको आईटी, कम्प्युटर, नेटवर्किङआदिमा दक्ष भएमा अझ सुनमा सुगन्ध हुने भएकाले हो । जेन्जी पुस्ता यस्ता कुरामा पोख्त छन् र यसमा अनुभवले अब्बल भएकालाई नेतृत्त्व दिएमा देशले काँचुली फेर्न अवश्यै सक्दछ । त्यस्तै १९ दिने जनआन्दोलनबाट फ्याँकिएको राजतन्त्र राम्रो छ भनी त्यो व्यवस्था ल्याउन खोजियो भने जनताको अधिकार फेरि अधीनायकवादी, तानाशाही सामन्ती चरित्रले जित्न सक्दछ ।

अहिले दिनको २० घण्टा काम गर्छु भनी आँट देखाउनुभएको कर्मठ अनि खारिएकी प्रधानमन्त्री हुनुहुन्छ । यसबेला हामी सबै नेपालीले अभिभावक पाएको अनुभव गरिरहेका छौँ ।

रास्वपा कस्तो पार्टी हो ? के हो यसको नियत ? त्यो अलग्गै कुरा हो तर रवि लामिछानेको पक्राउको र ५० लाखको एअरपोर्ट काण्डको छानविनको आवाज १०० दिनसम्म सदन बहिष्कारसम्म आएर सदनमा विरोधै विरोध गरिरहँदा पनि सदनमा नसुनिइँदा यो ३ दलको मात्र सिन्डिकेटको विर्ताजस्तो भयो । अन्ततः रास्वपाले सदनबाट राजिनामा दिए । जनताले यसलाई धेरै नजिकबाट नियालिरहेका थिए ।

त्यस्तै युवाहरुले श्रीलङ्का, वंगलादेश, फिलिपिन्स, ब्राजिल, फ्रान्स, अफगानिस्तानले गरेको सत्ता विरुद्धको आन्दोलन नियालिरहेका थिए । वंगलादेशमा त झन् संयुक्त राष्ट्र संघको पहलमा आन्दोलनपछि नयाँ सरकार गठन भइसक्दा पनि फेरि आन्दोलनले नयाँ सत्ता ल्याएको पनि आजका पुस्ताले जस्ताको तस्तै तत्कालै मिडियाबाट थाहा पाइरहेका थिए । हाम्रो देशको यो जेन्जी पुस्ताको यो आन्दोलन यस्ता विश्वका हरेक क्रियाकलापबाट प्रभावित थियो । त्यस्तै युवालाई हाम्रो देश पनि बाहिरका पश्चिमी देशजस्तो समृद्ध बनाउने पनि हुटहुटी थियो । यी सब जेन्जी आन्दोलनका आधारहरु हुन् ।

असोज ९ जेन्जी आन्दोलनको अठारौँ दिन

“तपाईंहरु जस्ताले अब राजनीति छोडेर अब नयाँ पुस्तालाई पुस्तान्तरण गर्नुपर्छ कि पर्दैन ? जेन्जी आन्दोलनले भनेको जस्तै आजको माग यो हो कि होइन ?” भनी सोधिएको प्रश्नमा माओवादीका कार्यकारी उपाध्यक्ष नारायणकाजी श्रेष्ठले भन्नुभयो, “जेन्जी पुस्ताले हामीले राजनीति गर्नु हुँदैन भनेको होइन । तपाईंले नबुझ्नुभएको हो । जेन्जी पुस्ताको माग जुन हाम्रो पनि समर्थन छ । ‘पहिलो भ्रष्टाचार हट्नुपर्छ , पार्टीहरु शुद्धिकरण हुनुपर्छ , देश समृद्धितिर लैजानुपर्छ , सुशासन कायम हुनुपर्छ’ भन्ने माग हाम्रो पनि हो ।

आज प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले राष्ट्रको नाममा पहिलो सम्वोधन गर्नुभयो । उहाँले थप कुरामा युवाले उच्च प्रविधिलाई उपयोग गर्ने तथा जेन्जी आन्दोलनका घाइतेहरुको शीघ्र स्वास्थ्य लाभको कामना पनि गर्नुभयो । जेन्जी आन्दोलनमा शहीद भएकाहरुप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै जेन्जी आन्दोलनमा यस्तरी दमन गरी हत्या गर्ने हत्याराहरुलाई सख्त कारवाही गर्ने वचनवद्धता व्यक्त गर्नुभयो । भ्रष्टाचार निर्मूल, विधिको शासन, सामाजिक न्यायको प्रत्याभूति, अनावश्यक दुःख दिने काम कर्मचारीहरुबाट भएमा ३नै तहका निकायमा हटलाइनमा उजुरी दिन सक्ने उल्लेख गर्दै शासकीय स्वरुप परिवर्तन गर्ने भनेका जेन्जी युवालाई आगामी निर्वाचनमा भाग लिई बहुमतले नियमानुसार संंविधानानुसारै परिवर्तन गर्न पनि उहाँले अनुरोध गर्नुभयो । वर्तमान सरकारले भ्रष्टाचार गरेकाहरुको उजुरी पाइसकेको छ र ती अपराधीहरुलाई कठोरतासँग कारवाही गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउने कुराको पनि वचनवद्धता व्यक्त गर्नुभयो । त्यस्तै उहाँले लोकतान्त्रिक आन्दोलनबाट जनताले प्राप्त गरेका उपलब्धीहरुलाई रक्षा अनि संस्थागत गर्दै यो जेन्जी आन्दोलनको म्यान्डेड अनुसार अझ थप परिवर्तन गर्ने पनि वचनवद्धता तथा आफुले देश र जनताका लागि सक्दो इमानदार प्रयास गर्ने कुरा पनि व्यक्त गर्नुभयो ।

उहाँले जेन्जी युवाले गरेका सम्पुर्ण माग पुरा गर्न नसकिने किसिमको छ । त्यसैले प्रमुख कार्यकारी  बनाउनेलगायत अन्य वर्तमान संविधानको कार्यक्षेत्रभन्दा बाहिरको भएकोले उहाँहरुले गर्नुभएको बाँकी माग पुरा गर्न आगामी चुनावमा भाग लिएर संविधानसम्मत ढङ्गमा अनुशासित भई पुरा गर्न पनि जेन्जी युवाहरुलाई उहाँले स्पष्ट धारणाले व्यक्त गर्नुभयो ।

साथै १ खर्बभन्दा बढी २४ गते भौतिक क्षति भएकामा सो पुनर्निर्माण गर्न सहयोग गर्न आर्थिक पुनर्रुत्थान तथा पुनर्निर्माण कोषमा सहयोग गर्न देश विदेशका सबैलाई आह्वान गर्नुभएको छ तर प्रायः जनताले पुनर्निर्माण कोषमा भ्रष्टाचारीको सम्पत्ति जफत गरेर राष्ट्रियकरण गरेर रकम जुटाएर राष्ट्रलाई पुनर्निर्माण गरेर सुखी, शान्ति र समृद्धितिर देशलाई लैजानुपर्ने बताइरहेका छन् ।

राजनीतिक विश्लेषक पुरञ्जन आचार्य भन्नुहुन्छ , “यसमा विदेशी शक्तिको हात थियो भनी म यस्तरी यो आन्दोलनलाई जोडिदिन्छु नि ! साँच्चै नै हो भन्ने पार्न सकिन्छ तर म त्यसमा विश्वासै गर्दिन । ती सब कुरा होइनन् । ती सब कुराहरु कथा कहानीजस्तो मनका लागि ठीक छन् । जुन जेन्जीका नाममा शहीद भएकाहरुको औसत उमेर कति छ ? त्यो एक पटक हेर्नुहोस् । शहीद हुनेहरु सबै नेपाली केटाकेटी छन् नि ! त्यत्रो शहादत प्राप्त गरेकाहरुलाई तपाईंले विदेशी एजेन्टसँग जोड्ने वित्तिक्कै त्यो त ती विद्यार्थीहरु एजेन्ट भए र उनीहरुले एजेन्टसँग काम गरेजस्तो भयो । भएन र ? अनि यस्तो कुरा गरेर नेपालको आफ्नो अस्मिता गरिमालाई ! सधैँभरि यो कुरा हरेक आन्दोलनमा चलिरहेको छ । कुनै न कुनै शक्तिराष्ट्रले गरेको भन्नु आरोपमात्रै हो ।”

असोज १० जेन्जी आन्दोलनको उन्नाइसौँ दिन

 मैले पनि देशको हितका लागि एउटा पोस्ट फेसबुकमा शेयर गरेँ जुन यस्तो छ । “१००० तथा ५००का नोटहरू सबै १ महिनामा क्यानशिल गरिनुपर्छ । त्योभन्दा अगाडि सबै १००० तथा ५००का नोट नागरिकबाट साटेर फिर्ता लिइनुपर्छ , छापिएका सबै मध्ये जति १००० तथा ५००का नोट राष्ट्र  बैङ्कमा अपुग भएका हुन् त्यसको बदला २०००को नोट लागू गरिनुपर्छ । कोठाका कोठा जलेका भ्रष्टाचारयुक्त नोट सबै यसरी राष्ट्र बैङ्कले नाफामा फिर्ता पाउनेछ र यही पैसाले जेन्जी आन्दोलन अवधिमा ध्वस्त भएका भौतिक संरचना राम्रोसँग पुनर्निर्माण गरेर पनि देशलाई पैसा बाँकी नै हुन्छ । लौ स्टास्टिकल विज्ञहरू हिसाब गरौँ, प्रधानमन्त्रीको पहिलो सम्वोधनमै निरीह भएर देश तथा विदेशसँग निरीह भएर मागेको पटक्कै सुहाएन ।”

आज सञ्चार मन्त्री जगदीश खरेल जेन्जी आन्दोलनका घाइतेहरु भेट्न विभिन्न अस्पताल जानुभयो । उहाँले घाइतेहरुको रगत देखाउँदै “आज देश पनि यसरी नै घाइते छ । यो रगत खेर जान नदिनुस् ।” भन्नुभयो । त्यस्तै घाइतेहरुलाई पनि “हाम्रो सरकार तपाईंहरुकै रगतले बनेको हो । त्यसैले तपाईंहरुको  माग पुरा गर्नु हाम्रो प्रमुख लक्ष हो ।” भन्नुभयो । देशमा सुशासन ल्याई देशको घाइते अवस्था सुधार्ने पनि वाचा गर्नुभयो ।

घाइतेहरुले पनि “देशले जसरी पनि समृद्धि हासिल हुनुपर्ने पहिलो प्राथमिकता हुनुपर्ने” बताए र “त्यसपछि मात्र हाम्रो व्यक्तिगत सुविधा अनि निर्वाहको माग हो” भने । त्यस्तै उच्च्स्तरिय जाँचबुझ तथा छानविन आयोगले हत्या गर्ने आदेश दिने र आदेश पालना गर्ने जोसुकै  भए पनि कारवाहीको दायरामा ल्याउने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ ।

वास्तविक जेन्जी घाइतेहरु पनि थुप्रै छन् । उहाँहरुको सरकारले नाम टिपेर लगेका छन् रे । फोन नंंबर पनि टिपेर लगेका छन् रे तर सहयोग नपाएर त्यसै बसिरहेका रहेछन् । महाराजगञ्जमा प्रहरीको गोली पछाडि कम्मरबाट छेडेर आएर अगाडि पेटबाट गोली निस्केका निश्छल बस्नेत भन्दछन् । “वास्तविक जेन्जी त हामी हौँ नि !!!”

असोज ११ जेन्जी आन्दोलनको बीसौँ दिन

नागरिक राष्ट्रिय दैनिकमा अभिव्यक्त जेन्जी रक्षा बम विशेष

“आन्दोलन भनेको के हो ? राजनीति भनेको के हो ? देश बनाउने संंविधानका रुपहरुको समग्र संरचना कस्तो हुनुपर्छ ? भन्ने थाहा नपाए पनि आजको नयाँ पुस्ता अर्थात् जेन्जी पुस्ता आन्दोलनमा शान्तिपुर्ण प्रदर्शनका लागि जम्मा भएका थिए । राजनीतिप्रति उदासिन हुँदा आफुमाथि अन्यायीले शासन गर्छन् भन्ने यो पुस्ताले आभास पाइरहेको भान भएको थियो । जेन्जी आन्दोलन भएको २ हप्ताभित्र नेपालमा २ दशकमा नभएको परिवर्तन भएको छ । यो आन्दोलनको सफलता हो । सडकमा बसेर सधैँ प्रश्न गर्ने यी समूह देशकै निर्णायक मोडमा पुगेको थियो । सायद शान्तिपुर्ण आन्दोलनमा आएका यी अनुशासित पुस्तालाई अराजकको आरोप लागेको छ र यसरी अत्यन्तै शान्तिपुर्ण यो आन्दोलन गरिरहँदा पनि २००० हताहत भइकन घाइते भइसकेका थिए र पहिलो दिनै २१ जनाको टाउको र मुटुमा लाग्ने गरी अत्यन्तै क्रूर किसिमले गोली दागिसकेको थियो । त्यसपछिको दोस्रो दिनको आक्रोशले पुरै नेपाल तहसनहस भयो भने सारा विश्व थर्काउने गरी ध्यानाकर्षित गरायो । अहिलेसम्मको देशले प्राप्त गरेको सफलतालाई जेन्जीहरु पहिलो चरणको सफलता मान्छन् भने दोस्रो चरणको सफलता प्राप्त गर्न बाँकी रहेको बताउँछन् । राजनीतिसँग अनभिज्ञ यस पुस्ताले आन्दोलनमा, आन्दोलनका प्रत्येक नेतालाई चिन्दैनन् । यो यथार्थ हो तर यस्तोमा उनीहरुलाई प्रत्येक नेताको घर जलाएको र प्रत्येक सरकारी न्यायालयहरु तहसनहस पारेको आरोप छ । 

भदौ २४को दुर्घटना हुनुमा पहिलो सबभन्दा ठूलो दोष भदौ २३को छ । यदि त्यो दिन अत्यन्तै क्रूरताका साथ दमन नगरेका भए, भदौ २४को स्थिति आउने नै थिएन । त्यसैले पहिले भदौ २३का अपराधीहरुलाई कारवाही गर्न जेन्जी पुस्ता माग गरिरहेका छन् । हामीले तिरेका करका पैसाहरु कहाँ गए ? यो देशका लागि अनि सर्वसाधारण जनताको हितका लागि किन सदुपयोग भएन ? भनी आजका हरेक जेन्जी पुस्ता अझै प्रश्न गरिरहेका छन् । नेताका छोराछोरी र आम जनताका छोराछोरीको जीवनस्तर आकाश जमिनको फरक किन भयो ? भन्ने प्रश्न गरेर हामीले नेप्पो बेबीज् विरुद्ध आवाज उठाएका कारण नै हामीमाथि नेताहरुबाट आतङ्ककारीको व्यवहार भएको हो भन्दै जेन्जीहरु अभिव्यक्त गर्दछन् । जेन्जीहरुले शान्तिपुर्ण आन्दोलन होला भन्ने सोचेका थिए र आन्दोलन सकिने बेला उनीहरुले सडकमा गरेका फोहोरहरु सफा गरेर पार्टीले आन्दोलन गर्दा गर्ने फोहोर यसरी सफा गर्न सकिन्छ भनेर अनुशासित भई देखाउने पनि उनीहरुको कार्यक्रम थियो । माग पुरा नभएमा पनि उनीहरुले फेरि अर्को शान्तिपुर्ण प्रदर्शन बनाउने मनशाय बनाइरहेका थिए । इन्टरनेटको डाटा अनुसार ४–५ हजारमात्र जुलुश हुन्छ भन्ने अनुमान गरेर उनीहरुले सामाजिक सञ्जालमा सूचना भएको र भाइरल भएको समाचारका आधारमा आएका थिए तर त्यहाँ १५–१६ हजार भीड जम्मा भइसकेको थियो । जुलुश बढ्दै गएपछि दङ्गा प्रहरीले नै व्यारिकेट खोलेर आधा जुलुशलाई ब्यारिकेट छोडाएर त्यहाँबाट अघि बढाएको थियो । (ब्यारिकेट छोडाएर त्यहाँबाट अघि बढाएको कुरा एकदमै मिहीनढङ्गले अनुसन्धान हुनु जरुरी छ ।) पछि व्यारिकेट बन्द गरेर ब्यारिकेट तोडेर आयो भनी छानीछानी टाउको र मुटुमा लाग्ने गरी गोली बर्षाएको कुरा अब सबैले थाहा पाइसकेको छ । 

वास्तबमा यो पनि सही थियो कि सेनाले रास्वपा र दुर्गा प्रसाइको राप्रपासँग मिलाएर नयाँ सरकार बनाएर पुरानो सत्तालाई सबक सिकाउन उक्साएको थियो तर जेन्जीहरुले साहस देखाएर लोकतन्त्रप्रति निष्ठा जनाएर कुनै पनि हालतमा रास्वपा र राप्रपाको दुर्गा प्रसाइसँग नमिल्ने र हाम्रो समूहसँगमात्र एकता गर्न राष्ट्रपतिसँग कुरा गर्न हामीले सुशिला कार्की म्यामलाई छानेका थियौँ भनी जेन्जीहरु अहिले पनि भनिरहेका छन् । यस्तोमा आन्दोलन पल्टेर राजाको पक्षमा प्रतिगमण हुन खोजेको थियो । उनीहरुले परिवर्तन गर्न लागेको आन्दोलनले झन् देशलाई तानाशाहीमा लान खोज्न्नेमा उनीहरुले देश दुर्घटनामा पुग्न नदिने अडानमा बसेका थिए । त्यसैले यो जेन्जीको मात्र आन्दोलन थिएन ।

यस्तोमा अधिवक्ता ओमप्रकाश अर्यालले पनि केही पनि कानुन नबुझेकाहरुलाई देशको स्थिति यस्तो छ । यस्तो गरेमा देशलाई यो फाइदा हुन्छ । यस्ता नगरेमा देशलाई यस्तो नोक्सानी हुन्छ भनेर देशको संविधान अनि कानुन रक्षा गर्न एकदमै मन्थन गराएर सबै जेन्जीहरुलाई वास्तविक स्थिति बुझाउन महत्त्वपुर्ण भूमिका खेलेका थिए । अहिले पहिलेका राजनीतिक दलहरुबाट विभिन्न सरकारी निकायमा भइरहेका राजनीतिक नियुक्ति अर्थात् पार्टीका आसेपासेहरुलाई गरिएका नियुक्तिहरु बदर भइसकेको छ । यी पुस्ताका अगाडिपछाडि राजनीतिक पार्टीको जस्तो कोही पनि छैनन् । उनीहरु स्वतस्फुर्त रुपमा देशमा भ्रष्टाचार भयो ! अति भयो ! भनेर सुशासनका लागि चेतना बोकेर आएका थिए । कोही पनि जेन्जीहरु सुदन गुरुङलाई नेता मान्दैनन् तर देशको आकस्मिक परिस्थितिमा सिचुयसन समालिदिएकामा भने आभार पनि प्रकट गरिरहेका छन् ।

मिरज कुमार ढुङ्गाना विशेष

जेन्जी पुस्ताको सरकारमा सुपरीवेक्षण खोइ ? जेन्जी पुस्ताको मात्र होइन आज कुनै पनि नेपाली सन्तुष्ट छैनन् । हाम्रो न्यूनतम खालको एजेन्डा अनि मागको समेत सम्बोधन भएन । यो सरकारबाट केही पनि नआएको सिद्ध हुन्छ । देश विकास हुनका लागि ५ वर्षको स्थिर सरकार चाहिन्छ । अनि मात्र त्यो सरकार जवाफदेही हुन्छ । हामीलाई हाम्रो माग पुरा भए पुग्छ । देशलाई राम्रो भए पुग्छ । के हामीले गरेको आन्दोलन छिटो निर्वाचन गर्नलाई हो त ? यसरी हामीलाई लात हाननुभएन । डिस्कर्ड भन्ने एपमा टपमा परेका कुराहरु हामीले राख्दै आएका छौँ । न हाम्रो सरकारमा रिप्रेजेन्टेटिभ छ , न हाम्रो सुपरीवेक्षण छ । ठूलो काम भयो रे ! केही काम त हुनुपर्यो नि । नतिजा त केही पनि भएन । सरकार गठन भएपछि उहाँहरु आफ्नै बाटोमा लाग्नुभयो । त्यसैले राजनीतिक स्थिरताका लागि प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी प्रधानमन्त्री चाहियो । मान्छेले कानुन बनाउने हो । कानुनले मान्छे बनाउनु भएन । चुनावसम्म नजाऊँ जोबाट शासनसत्ता लिइयो उहाँहरु नै आउने भएपछि के हात लाग्यो त ? सिस्टम बलियो भएमा कानुनले बाँधिन्छ । उल्लुलाई प्रधानमन्त्री बनाए पनि देशले उपलब्धी हासिल गर्छ । हो ! यो हुनुपर्यो । दशैँमा हेर्नुहोस् त प्रायःजसो आमाबुबा सन्तानविना दशैँ मनाइरहेका छन् । सर्वोच्च अदालत जलाउने, सिँहदरबार जलाउने जो कोही भए पनि कारवाही गर्नुपर्छ तर मुख्य कुरो ७४जना मार्नेलाई त्योभन्दा बढी कारवाही हुनु आवश्यक छ । घाइते कति होला ! अपाङ्ग कति होला ! के यो ०८४को चुनाव सार्नलाई मात्र गरेको हो र ? शहीदको आत्माले शान्ति पाउनुपर्यो । हामीले चोर डाँका मार भनेको होइन, त्यतिकै हामीलाई नअल्झाउनुहोस् । जेन्जी पुस्ताले केका लागि आन्दोलन गर्यो ? शहीदमात्र बनाएर हुँदैन, शहीदको माग पुरा नभएपछि । हाम्रो माग संविधानले गर्न दिएन भनेर नच्यापौँ । शहीदका मागलाई संंविधानमाथि राखौँ । 

रोजगारी नभएपछि , अभिभावक बढी शोषक भएपछि रिस फुट्नु त मानवीय स्वभाव हो । हामीले प्रधानमन्त्रीलाई भेटिरहेका छौँ । धेरै निकाय जस्तो छानविन आयोग, क्याबिनेट, न्यायीक आयोग सबैमा हामी जेन्जीको प्रतिनिधित्त्व हुनु आवश्यक छ । सरकार जेन्जीबाट आएको हो तर जेन्जी कतै सहभागी नभएपछि हाइज्याक नभने के भन्ने ? निस्पक्षरुपमा छानविन हुनुपर्यो । जेन्जीलाई सहभागी नगराएपछि यसलाई निस्पक्ष भनेर कसरी भन्ने ? सबै क्षेत्रका जेन्जीहरु हाम्रै सुपरीवेक्षणमा छन् । हामी जेन्जीजेन्जी बीच कुनै गुट उपगुट छैन । देश विकासका लागि अनि सुशासनका लागि हामी सबै मिलेर नै आउँछौँ । हामी देशकै लागि हौँ । राम्रो सरकारका लागि हो । यो आन्दोलन जे गरे पनि हामीले छोड्नु भएन । हामी एउटै मोर्चामा आउँछौँ । 

हामीले प्रधानमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र दिँदैछौँ । सुदन गुरुङ, रक्षा बम र म मिरज ढुङ्गाना बीच एकाकार नै हुन्छ । देशको माग जुन पुरा भएको छैन, देशलाई राम्रो गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो कमन एजेन्डा हो । देशमा ठूलो बलिदानबाट यो भएको छ । यसलाई खेर जान दिनु भएन । छातिमा क्यान्सर छ , मुहारमा मेकअप गरेर हुन्छ त ? जेन्जी पुस्तामा सबै ग्रुपमा बोल्न सक्नेले कुरा राख्ने हो । हाम्रो देशलाई यो यो गरेँ भनेँ गर्ने हो भनेर मैले आवाज उठाउन सक्छु । निर्वाचनका लागि मेरो अर्जुनदृष्टि होइन । एजेन्डा क्लिएर गर्नुसँग सम्बद्ध छ । जेन्जी पुस्ताको समावेसिता, सहभागिता नभएपछि यो अधुरो लागिरहेको छ । 

हामी विश्वस्त हुन सकिरहेका छौँ । देश किन बनेन ? भ्रष्टाचारीलाई कारवाही हुन्छ भनेर सरकारले दिनुपर्यो । यही भनिरहेको छु तर यो सुशिला कार्कीको सरकारले दिन सक्ला जस्तो लागिरहेको छैन । फगत मुहारमा मेकअपजस्तो मात्र । युथहरु पोलिटिकल अवेएर भएको छ । यो आन्दोलनको राम्रो पक्ष शिक्षितहरु पोलिटिक्समा आउनु हो । जागिर पाउँछ भने विदेश जाने नै थिएनन् युवाहरु । सरकारले उहाँहरुको दुःखको अवस्था ल्याएको हो । उहाँहरुले देशमा केही गर्न पाउनुपर्ने उहाँहरुको अधिकार हो । देशमा यो क्यान्सर छ । यो सुशासन ल्यायो भने देश स्वस्थ्य भई गुड गभर्नेन्स हुन्छ । देशवासी सबैलाई यो आन्दोलन देशमा सुशासन आउँछ भनेर थियो । देश हामी सबैको हो । यो आएको changeलाई result oriented  पारौँ । अहिलेसम्म पनि सरकारले हाम्रो माग पुरा गरेको छैन । सबै मिलेर यो देशहितको एजेन्डालाई सफल गर्नेतिर लागौँ ।

नेपाल टाइम्स पत्रिकाले उल्लेख गरेको छ

भदौ २३ र २४को भावलाई यदि सम्वोधन गर्न सकिँदैन  भने २०७९को निर्वाचनलाई मात्र निरन्तरता दिन मात्रै यो निर्वाचन हुन लागेको छ भने यो निर्वाचनले कुनै अर्थ राख्दैन । यत्रो ठूलो आन्दोलन भयो । तसर्थ सबभन्दा पहिले भदौ २३ र २४का भावहरु मुखरित हुनुपर्दछ ।

नेपालमा भ्रष्टाचार रोकथाम गर्न कानुनी पुर्वाधार आवश्यक छ तर राजनीति गर्नेहरुको निर्णयले भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कठिनाइ भएको अवस्था आजसम्म पनि छ । राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरुले समेत यस्ता काण्डहरुमा सहभागी भएर विवादलाई, अभियोगलाई सहमतीमा उल्ट्याउने प्रयास भएको छ । अहिले भने अवस्था फेरिएको छ । भ्रष्टाचारकै छानविनका लागि जेन्जी युवाहरुले पुरानो राज्यसत्ताको संरचना नै भत्काइदिएको छ । त्यसैले जेन्जी सरकारको अर्जुनदृष्टि भनेको भ्रष्टाचारको छानविन र भ्रष्ट नेतालाई जेल कोच्ने नै हो ।

महावीर पुनको भनाइ

आज शिक्षा मन्त्री महावीर पुन राजधानीको एक अस्पतालमा जेन्जी आन्दोलनका घाइतेहरुलाई हेर्न जानुभएको छ । “घाइतेहरुको माग मुद्दा भनेको नै जेन्जी आन्दोलनको माग मुद्दा हो । हामी यसैका लागि लडेका हौँ । हामीले यसैका लागि रगत बगाएका हौँ । हाम्रो माग पुरा हुनु पर्दछ ।” महावीर पुन भन्नुहुन्छ सबैको माग साझा किसिमको छ । उहाँहरुको स्वास्थ्यको सवाल छ । उपचार राम्रो भइरहेको छ । ठिकै छ । उहाँहरुलाई आफ्नो शरीरको ख्यालभन्दा पनि, उहाँहरुले हाम्रो माग पुरा हुन्छ कि हुँदैन ? भविष्यमा के हुन्छ ? भन्ने कुराहरु र उहाँहरु कसरी दुर्घटनामा पर्नुभयो ? भन्ने कुराको चिन्ता भएको बुझियो । १ जना आइसीयूका क्रिटिकल केशबाहेक अरु जम्मैलाई राम्रो छ । आइसीयूका बाहेक सबैसँँग कुरा भयो । सबैका कुरा यही हुन् भनी महावीर पुनले जनतासँग भन्नुभयो, “घाइतेहरु सबैले प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रधानमन्त्री बनिनुपर्ने र सुशासनयुक्त स्थिर सरकार हुनुपर्ने हाम्रो बटमलाइन हो ।” भनिरहेका थिए ।

असोज १२ जेन्जी आन्दोलनको एक्काइसौँ दिन

प्रहरीको प्रारम्भिक रिपोर्ट

प्रहरीको आन्तरिक प्रतिवेदनका आधारमा जेन–जी आन्दोलनमा २६ सय ४२ राउन्ड गोली प्रहार लाइभ एम्युनिसन (धातुका गोली) प्रहरीका पिस्तोल, इन्सास र एसएलआरबाट प्रहार गरिएको थियो, त्यसबाहेक १ हजार ८ सय ८४ राउन्ड रबरका गोली पनि हानिएको थियो । दुई साताअघिको जेन–जी आन्दोलन दबाउन अत्यधिक बल प्रयोग भएको प्रहरीकै तथ्यांकमा देखिएको छ । प्रहरीले तयार गरेको प्रारम्भिक प्रतिवेदनअनुसार दुई दिनमा देशभर १३ हजार १ सय ८२ पटक फायरिङ गरिएको थियो । धातुका गोलीमध्ये अधिकांश घातक हतियार इन्सास, एसएलआर र पिस्तोलबाट चलेका थिए । त्रिवि शिक्षण अस्पताल, महाराजगन्जमा गरिएको मृतकको पोस्टमार्टम प्रतिवेदनमा समेत मृत्युको कारण ‘हाई भेलोसिटी आर्म्स्’ (तीव्र गतिको हतियार) बाट प्रहार भएको गोली रहेको उल्लेख छ । दुई दिनमा २ हजार ६ सय ४२ ‘लाइभ एम्युनिसन’ (धातुका गोली) प्रहार गरिएको प्रहरीको आन्तरिक प्रतिवेदन छ । यही क्रममा १ हजार ८ सय ८४ रबर गोली प्रहार गरिएको थियो । त्यस्तै २ हजार ३ सय ७७ पटक हवाई फायर र ६ हजार २ सय ७९ सेल अश्रुग्यास प्रहार गरिएको थियो । सबैभन्दा धेरै फायरिङ काठमाडौं उपत्यकामा गरिएको प्रहरीको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख छ । काठमाडौंमा १ हजार ३ सय २९ लाइभ बुलेट प्रहार गरिएको थियो । त्यस्तै १ हजार ४ सय २० रबर बुलेट र १ हजार ४६ हवाई फायर गरिएको प्रहरी प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । ३ हजार ९६ सेल अश्रुग्यास प्रहार गरिएको थियो । काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै ६ हजार ८ सय ९१ पटक फायर गरिएको थियो ।

उपत्यकापछि बढी बल प्रयोग मधेश प्रदेशमा भएको थियो । मधेशमा १ हजार ९ सय २१, कोशीमा १ हजार ५ सय ६८, कर्णालीमा ९ सय ३२, सुदूरपश्चिममा ७ सय ६३, लुम्बिनीमा ६ सय १९, गण्डकीमा ३ सय ६ र बागमती प्रदेशका अन्य जिल्लामा १ सय ८१ पटक फायरिङ भएको थियो । ‘यो प्रहरीले तयार पारेको प्रारम्भिक विवरण मात्र हो, संख्या अझै बढ्न सक्छ,’ गृह मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने ।

नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता विनोद घिमिरे भने कति गोली चल्यो, कति लुटिए भन्ने विषयमा अझै छानबिन भइरहेको बताउँछन् । ‘यसमा प्रहरी प्रधान कार्यालयका प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) दीपक रेग्मी नेतृत्त्वको समितिले काम गरिरहेको छ,’ उनले भने, ‘समितिमा विभिन्न प्रदेशमा कार्यरत अधिकारीहरू सदस्य छन् ।’ रेग्मी प्रहरी प्रधान कार्यालयको अन्वेषण योजना तथा विकास निर्देशनालयमा कार्यरत अधिकारी हुन् ।

प्रदर्शनकारीले उपत्यका प्रहरी कार्यालय, रानीपोखरीमा समेत तोडफोड र आगजनी गरेकाले हतियार र गोलीसम्बन्धी विवरण नष्ट भएको अधिकारीहरू बताउँछन् । ‘त्यसैले प्रहरी प्रधान कार्यालयसँग भएको तथ्यांकसँग भिडाएर जाँच थालिएको छ,’ समितिका एक सदस्यले भने ।

सूचना संकलनमा गम्भीर चुक

नेपाल प्रहरीका बहालवाला अधिकृतहरू नै जेन–जी आन्दोलनको पूर्वसूचना संकलन र विश्लेषणमा कमजोरी भएको समीक्षा गर्छन् । एक प्रहरी अधिकृतका अनुसार २३ भदौमा ४–५ हजार प्रदर्शनकारी मात्र सडकमा आउने आकलन गरिएको थियो ।

‘त्यो दिन भीड नियन्त्रण गर्न प्रहरीसँग दुई विकल्प थिए– कि व्यापक फौज देखाएर मनोवैज्ञानिक दबाबमा राख्ने कि न्यून उपस्थिति देखाएर त्यसलाई सामान्य परिस्थिति छ भन्ने देखाउने,’ नेपाल प्रहरीका एक उच्च अधिकृतले भने, ‘तत्कालीन गृहमन्त्री रमेश लेखकले समेत सुरुमा न्यूनतम उपस्थिति देखाउने रणनीति लिन लगाएका थिए ।’

तत्कालीन गृहमन्त्री लेखककै निर्देशनअनुसार ‘ब्याकअप’ का रूपमा संसद् भवनभित्र प्रहरीको उपस्थिति बढाउने र सडकमा न्यून उपस्थिति बनाउने नीति प्रहरी प्रधान कार्यालयले लिएको थियो । तर त्यही रणनीति अपनाउने विषयमा प्रहरी चुक भएको जानकारहरू बताउँछन् । ‘निषेधित क्षेत्र घोषणा हुनु भनेको त्यहाँ छिर्नै नदिनु भन्ने हो, संसद् भवन पुग्नुअघि नै प्रहरीले प्रदर्शनकारीलाई रोक्नुपर्ने हो,’ पूर्वप्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) उत्तमराज सुवेदी भन्छन्, ‘गोली चलाउने परिस्थितिमा पुग्नुअघि पुरा गर्नुपर्ने जति पनि विधिहरू छन्, ती प्रयोग गरिएको भए यो स्थिति नै आउने थिएन ।’

प्रहरी प्रधान कार्यालय, उपत्यका प्रहरी कार्यालयसहित फिल्डमा खटिएका विभिन्न युनिटका अधिकृतसँग कुराकानी गर्दा भने प्रहरीले जेन–जी आन्दोलनलाई सुरुवातमै कमजोर आँकेको देखिन्छ । कतिसम्म भने ब्यारिकेडसमेत सुरुमा सडकको मध्य भागमा मात्र तेर्स्याइएको थियो ।

प्रधानमन्त्री बन्न नपाएको झोँक 

काठमाडौँमा प्रधानमन्त्री बन्छु भन्दै धरानका मेयर हर्क साङपाङ आएका थिए । प्रधानमन्त्रीका लागि जेन्जीबाट अस्वीकार भए तर खानेपानी मन्त्री दिन्छु भन्दा उनी फर्केका थिए तर उनले यो सरकार भारतको इन्टरेस्टमा नै बनेको भन्ने दखिएको छ र “मलाई मिनिस्टर बन्नका लागि पनि भारतीय एम्बेसी जानुपर्छ भन्ने कुरा त्यहाँ एउटा सूत्रबाट आइसकेपछि म फर्केको हुँ ।” भन्ने उनको भनाइ छ । जेन्जीको समूहमा बसेर सरकार बनाउने काममा अहोरात्र खटेको छु भन्ने व्यक्ति निकोलस भुसाल पनि भन्दैछन्, ”प्रधानमन्त्री बन्ने पक्का भयो, मलाई काठमाडौँका मेयर बालेन शाहले ‘तँलाई मन्त्री बनाइदिन्छु , मन्त्री बन्ने मन छ भने मेरो तर्फबाट ओके भयो तर भारतीय दुतावास गएर एकपटक भेट् ।’ भने । मलाई एम्बेसीमा धाउनै पर्ने भयो भने मैले किन मन्त्री बन्नुपर्यो र ? म जनतै ठीक छु ।”

यी दुई व्यक्तिका कुरा सही हुन् कि होइनन् त्यो रहस्यको गर्भमा छ ।

भदौ ३१मा सुशिला कार्की र नवीन श्रीवास्तब भारतीय राजदूत बीच भेट भएको थियो । असोज २मा अमेरिकी राजदूत डिन आर थम्प्सनसँग भेट भएको थियो । जेन्जीको तर्फबाट सुदन गुरुङले भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीलाई भेट्न आएको भनी भारतीय च्यानलले शुक्रवार समाचार दिइरह्यो । भेट्नका लागि भारतीय राजदुतावासले प्रोसेस गरिसकिएको छ । हामी भेट्न चाहन्छौँ । नेपालको जेन्जी अर्जुन शाहीले मोदीलाई भेट्न गरेको यो पहललाई उनले एम्बेसेडर होटलमा आजतक भारतीय टेलिभिजन च्यानलसँग कुरा गरेका बेला विश्वका थुप्रै सञ्चारकर्मीहरु त्यहाँ आएका थिए । किनकि नेपालको समाचार त्यो वेला विश्वभरि छाइरहेको थियो । यो एकमुस्ट अनतर्वार्तै थियो भनी भाइरल भएको थियो र यो आन्दोलनको एकदिन अगाडिको कुरो थियो । सञ्चार माध्यमले भनेको छ , यही समाचारलाई सुदन गुरुङले भेट्यो भनेको हुनसक्छ ।

नेपालको ००७सालको आन्दोलन काँग्रेस र भारत मिलेर सफलता प्राप्त गरेको थियो । ०४६/०४७ साल हुन् वा १० वर्षे माओवादीलाई शान्ति सम्झौतामा ल्याउन १२ बुँदे दिल्ली सम्झौता भारतले नेपाली काँग्रेसलाई पहिलो प्राथमिकता दिएको थियो तर यसपाली भने काँग्रेस असफल भएको छ । ऊ ओझेलमा परेको छ ।

गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्यालले उपत्यकाभित्रका अस्पतालसहित अन्य १६ अस्पतालका जेन्जी घाइतेहरुलाई निःशुल्क उपचारका साथै अस्पतालमा आउजाउको लागि खर्च पनि सरकारले बेहोर्ने घोषणा गर्नुभयो । यसका लागि जिल्लाका प्रमुख स्थानमा निःशुल्क उपचार क्लिनिक सञ्चालन गरी घाइतेहरुलाई निःशुल्क आउजाउको व्यवस्था गरेको जानकारी दिनुभयो । त्यस्तै सबै घाइते शहीदहरुलाई सहज उपचारका लागि अस्पताल तथा उपचारस्थलमा नै जेन्जी आइडी बाँड्ने काम सुरु भइसकेको जनाएको छ ।

असोज १२ जेन्जी आन्दोलनको बाइसौँ दिन

जेन्जी आन्दोलन जाँचबुझ आयोगका अध्यक्ष गौरी बहादुर कार्की भन्दछन्, “यस क्रममा निवर्तमान प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, निवर्तमान गृहमन्त्री रमेश लेखक, निवर्तमान गृह सचिव गोकर्णमणि दुवाडी, राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागका तत्कालीन प्रमुख हुतराज थापा र काठमाडौँका तत्कालीन सिडिओ छविराज रिजाललाई आयोगको अनुमतिविना उहाँहरुले उपत्यका छाड्न पाउने छैन र जुनसुकै बेला अनुसन्धानको क्रममा उपस्थित हुनुपर्नेछ । यस क्रममा जो जो यस भूमिकामा देखिन्छन् सबै विरुद्ध अनुसन्धान हुनेछ । अनि यो निर्णय कार्यान्वयन हुन गृह मन्त्रालय, परराष्ट्र मन्त्रालय, नेपाल प्रहरी, अध्यागमन कार्यालयलगायतका निकायमा पत्राचार भइसकेको छ ।”

यो नितान्त नयाँ पुस्ताले उठाएको मुद्दा हो । यहाँ सिङ्गै पुस्ता पार्टीभन्दा माथि देशको झण्डामुनि उठेको हो । जसले भ्रष्टाचार विरुद्ध आफ्नो दह्रो उपस्थिति जनाएको छ । अब यदि राम्रोसँग सत्य निष्ठापुर्वक कार्यवाही चलाउने हो भने कुनै पनि अपराधीले भाग्ने अवसर पाउँदैन । आफुले गल्ती गरे पनि ठीक, अरुले असल कार्य गर्दा पनि बेठीक बनाउने परम्पराले गर्दा देशले यो हालत बेहोर्नुपरेको छ । अब नयाँ पुस्ताबाहेक अरु विकल्प देखिँदैन । नेतातन्त्र पूर्ण असफल भएको प्रमाण हो यो आन्दोलन ।

असोज १४ जेन्जी आन्दोलनको तेइसौँ दिन

जेन्जी आन्दोलनमा दमन गर्नेलाई कारवाही गर्न नेपाल सरकारलाई मानव अधिकार एलाइन्सले दबाब दिएको छ । त्यस्तै दण्डहीनता नगर्न पनि दबाब दिएको छ । गृहमन्त्रीले मानवीय तथा भौतीक क्षति गर्नेलाई कारवाही गर्न नमिल्ने भनी उच्चस्तरिय जाँचबुझ आयोगलाई दिएको अनुरोधमा मानव अधिकार एलाइन्सले आपत्ति जनाएको हो ।

असोज १५ जेन्जी आन्दोलनको चौबीसौँ दिन

आज मोरक्कोका २४ शहरहरुमा भीषण जेन्जी आन्दोलन भयो ।

जेन्जी मुभमेन्टको २९औँ दिन असोज २० गते

विभिन्न जेन्जी समूहहरुको गठबन्धन जेन्जी मुभमेन्ट एलाइन्स zengi movement Allianceले अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगका प्रमुख आयुक्त प्रेम कुमार राईसहित सम्पुर्णलाई तत्काल स्वेच्छिक राजिनामा दिन आग्रह गरेको छ र समूहले आयोगका अख्तियार प्रमुख राई लगायतलाई पठाएको पत्रमा जेन्जी आन्दोलन भ्रष्टाचार विरुद्धको अभियान भन्दै यसमा सहयोग गर्न भनिएको छ । अख्तियारमा नेतृत्त्व गर्ने व्यक्तिहरूको नियुक्ति नै निस्पक्ष र लोकतान्त्रिक प्रक्रियाविना भएको भन्दै उनीहरूले आयोगको विश्वसनीयता गुमाएको दाबी जेन्जी मुभमेन्ट zengi movement  ले जारी गरेको विज्ञप्तीमा दाबी गरिएको छ । आयोगका प्रमुख र अन्य आयुक्तिहरूको नियुक्ति तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको नेतृत्त्वको सरकारले संसदीय सुनुवाइविना गरेको र त्यसले आयोगको स्वतन्त्रता र निस्पक्षतामाथि प्रश्न उठाएको आरोप पनि लगाइको छ । साथै विशेष अदालतको हालसालैको निर्णयलाई उद्धृत गर्दै आयोगको अभियोजन प्रणाली र प्रमुख आयुक्तको निस्पक्षतामाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठेको उल्लेख गरिएको छ , विज्ञप्तीमा अख्तियार प्रमुख राई संलग्न भनिएका नेपाल आयल निगमको जग्गा खरीद प्रकरण, नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरण र ह्वाइट बडी विमान प्रकरण उल्लेख गर्दै राईले नैतिकताको आधारमा समेत तत्काल पद छाड्नुपर्ने माग गरेको छ । महाभियोग प्रक्रियामार्फत पद मुक्त गर्न सम्भव नभएकाले राजिनामाबाटै गर्नुपर्ने ठहर आफुहरूको भन्दै विज्ञप्तीमा अख्तियारका पदाधिकारीहरूले राजिनामा दिएपछि खुल्ला आवेदन प्रक्रियामार्फत निस्पक्ष नियुक्तिप्रक्रिया अघि बढाउन सकिने पनि भनिएको छ । एलाइन्सAllianceले अनौपचारिक तथा विद्युतीय माध्यमबाट गरिएको यो राजिनामाको माग पुरा नभए असोज २१ गते विहान १० बजे अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा औपचारिक निवेदन दर्ता गर्ने र दवावमूलक कार्यक्रम अघि बढाउने चेतावनी पनि दिएको छ । प्रधानमन्त्री र राष्ट्रपति कार्यालयलाई पनि यस विषयमा जानकाारी गराएको भन्दै अख्तियार पदाधिकारीहरूले मार्ग प्रशस्त नगरे जेन्जी युवाहरुले शान्तिपुर्ण प्रदर्शन थाल्ने पनि चेतावनी दिएको छ ।

जेन्जी मुभमेन्टको ३०औँ दिन आज २०८२ असोज २१

जेन्जी एलाइन्सका युवाहरुले अख्तियारका अनुसन्धान आयोग प्रमुख आयुक्त प्रेम कुमार राईसहित सम्पूर्ण आयुक्तहरुको राजिनामा माग गरेका छन् । जेन्जी मुभमेन्ट एलाइन्सले आयोगका प्रमुखसहित सम्पूर्ण आयोगका पदाधिकारीहरुको राजिनामा माग्दै आज २१ गते मङ्गलवार आयोगको कार्यालयमा पुगेर पत्रसमेत बुझाएका छन् । ह्वाइटबडी घोटालालगायतका भ्रष्टाचारको मुद्दामा मुछिएका र उनको नेतृत्त्वमा आयोगको निष्पक्षतामा शंका उब्जेको आरोप लगाउँदै जेन्जी मुभमेन्ट एलाइन्सले अख्तियारको कार्यालय काठमाडौँको टंगाल पुगेर निवेदन दर्ता गराएको हो । संसद नभएको अवस्थामा महाभियोग सम्भव नभएकाले नैतिकताका आधारमा राजिनामा दिनुपर्ने मागसहित जेन्जी एलाइन्स टंगाल पुगेको हो । एलाइन्सले खुल्ला आवेदन प्रक्रियामार्फत योग्यता र क्षमता भएका नयाँ आयुक्त नियुक्ति गर्न अन्तरिम सरकारसँग माग गर्दै राजिनामा नआए थप सशक्त आन्दोलनका कार्यक्रम गर्ने समेत चेतावनी दिएको छ । एलायन्सको तर्फबाट हिजो इमेलमार्फत पनि राईलाई पद छोड्न दवावमूलक पत्र पठाइएको थियो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्माओलीले अलोकतान्त्रिक पद्धतिबाट नियुक्ति गरेको राईसहित आयुक्तहरुले भ्रष्टाचार निष्पक्षतासँग छानविन गर्नेमा शंका रहेको भन्दै जेन्जीहरुले निष्पक्ष मान्छे लिनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

आजै जेन्जी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका शहीद आफन्तहरुको तर्फबाट तत्कालीन गृहमन्त्री तथा तत्कालीन प्रधानमन्त्री विरुद्धको कीटानी जाहेरीलाई आफुहरुले जाँचबुझ आयोगमा पठाइदिएको जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँका प्रहरी उपरिक्षक पवन भट्टराईले जानकारी दिनुभएको छ । 

३४ औँ दिन असोज २५

“अहिले पनि ग्रुमिङ भइरहेको छ । म अहिले पनि तपाईंलाई भन्छु यो अपुग छ । अहिले पुगेको छैन । अर्को एउटा रिपोर्ट बाँकी छ । निश्चय पनि ग्रुमिङ भइरहेको छ । ती मान्छेहरु ! यी विचरा जेन्जीहरु ! आफ्नो फ्रस्टेसन, आफ्नो अधिकार, आफ्नो राइट्स् भ्रष्टाचारको विरुद्धमा । म यही माटोमा जन्मे हुर्केको मान्छेले मैले यहीँ बसेर गरी खाऊँ भन्ने सोचाइको विचार राख्ने मान्छेलाई पनि भोलिपर्सी त्यस्तै मान्छेले ओभर स्याडो गर्दैन भन्ने कुरालाई नकार्न सकिन्न । 

यो डिजिटल एज हो । हामीले धेरै आन्दोलन देख्यौँ । धेरै मान्छेले दुःख पाए । सधैँ हामी जहाँको त्यहीँ बस्यौँ । त्यसले गर्दाखेरी यो पालीको मुभमेन्टले अब आशा के जन्माएको छ भने , होइन अब हामी स्थायित्त्वतिर जाने बेला आयो । अब हामीले डेलिभरी गर्ने बेला आयो । अब हामी सबल मुलुककोरूपमा न्यू जेनेरेसनले चलाउने मुलुकको रुपमा देख्ने बेला आयो भन्ने कुरा यस मुभमेन्टले भन्दछ ।

मलाई यस्तो विभत्स हत्या हुन्छ भन्ने सय प्रतिशत नै लागेको थियो । जो मान्छेले रितिक रोशनको पालो देख्यो, जो मान्छेले इराकको १२ जना मान्छे मर्दाको नेपालको स्थिति देख्यो, एउटा कुरा के थाहा थियो भन्देखिन् एकदिन एउटा जमात आउँछ , आफ्नो अधिकारको लागि । त्यो बेला त्यसलाई दबाउने कोसिस हुनेछ । र त्यसबाट उब्रेर आउने शक्ति भनेको मुलुक हाँक्ने शक्तिको रुपमा भोलि उब्रेर जान्छ । यो कुरामा म प्रस्ट थिएँ । यो कुरा अहिले पनि म तपाईंलाई भन्छु । यो अपुग छ । अहिले पुगेको छैन । अर्को रिपोर्ट एउटा बाँकी छ । नयाँ जेनेरेशनले अर्को रिभोलुशन गर्छ । अहिले भएको भाइबहिनीहरुले नपाएको कुरा लिएरै छाड्छन् ।

सुजन र मिराजले अहिले नयाँ माग राख्नुभएका छन् । यो माग सबै पुरा हुन्छ जस्तो लाग्छ तपाईंलाईं ?

एक नम्बरमा

हामी आम नागरिकले जिताएर पठाएको मान्छे । जसले मेजोरेटी अफ पपुलेसनबाट काम गर्न सक्छु भन्ने कुराको सत्यता प्राप्त गरेको हुन्छ । त्यसले डेलिभरी गर्न पाउनुपर्छ भन्ने Direct elected leader of the government Executive power  कोHead भन्ने  Demand छ । त्यसले मान्छे पार्टी पोलिटिक्सभन्दा माथि एकजना राम्रो मान्छे चयन होस् भन्ने उद्देश्य त्यो हो र त्यो कुरामा मेरो विचारमा हामी धेरैजसो व्यक्तिले विमती राख्दैनौँ । समस्या भनेको आजको संविधानले समाधान गर्न सक्दैन । यो विषयप्रवेश हुनसक्ने कुरो भएन ।

Presidentभनेको check & balance  को लागि cultural Identificationका लागि national crisissf का बेलामा  Highest level of peopleकोceremony प्रतिनिधीका लागि चाहिन्छ । राजा होइन, राष्ट्रपति पनि हुनसक्छ । गणतन्त्रमा Parliament ले चुुुुुुुुुुनेर राष्ट्रपति बनाउने कुरा जहाँ तलदेखिको वडादेखि भोट हालेर पठाउने ceremonialएकजना, तर तपाईं र मेरो जीवनमा प्रभाव पार्न सक्ने Executive decision  दिनसक्ने मान्छे । populist भोटको आधारमा जो आउँछ त्यो मान्छे बढी जिम्मेबार हुन्छ । त्यसले राम्रो सुशासन दिन्छ । त्यसले जनलाई राम्रो फेस गर्नुपर्छ भन्ने कुराको यकीनन् पार्टीभन्दा पनि व्यक्ति हुनुपर्छ भन्ने कुरो यहाँ स्पष्ट देखिन्छ ।

दुई नम्बरमा

प्रशासन ! अब हामीलाई चाहियो । एक चाहियो । दुई चाहियो । तीन चाहियो । एअरपोर्टमा ती हजारौँ मानिसका लस्कर । त्यो National Id card  लिनका लागि सयौँ मानिसले २–२ वर्ष कुर्नुपर्ने । ३–३ वर्ष लाइसेन्स नपाउने । १०–१० हजारको एउटा पासपोर्ट । एउटा गरीब मान्छे आफ्नो गाउँको घर धरौटीमा राखेर विदेशमा रोजगारीका लागि जानुभन्दा जुन दिन उसले पासपोर्टका लागि निवेदन दिन्छ  त्यो दिनदेखिMiddle east  मा पुगेर जबसम्म उसको काम सेट हुँदैन तबसम्म उसलाई शोषणमात्रै गरिरहेको हुन्छ । उसलाई निःशुल्क पासपोर्ट दिने राज्यको दायित्त्व होइन ? उसलाईFree National card  उसको घरमा पु¥याउनु पर्दैन ? उसलाई जुन एजेन्टले पठाएको हो त्यो AGEnt सही हो कि होइन भन्ने कुरा राज्यकोListबाट Match गरेर चेक गराउनु पर्दैन ? उसको र परिवारको ३ वर्षको बीमा गराइदिनु पर्दैन ? अनि उसले त्यहाँबाट कमाएर ल्याएपछि त्यसबाट उसले ५ वर्ष १० वर्षसम्म उसले उसको कति प्रतिशत तिर्ने हो ? त्यसको एउटा स्किम बनाऊँ न ।

यतातिर राष्ट्र बैङ्कको खर्बौँ रुपियाँ फ्रिज भएर बसेको छ । एकातिर मान्छे जुन बेला उसको इच्छा जाग्छ , म विदेशमा गएर काम गर्छु भन्छ , त्यो दिनदेखि उसको शोषण सुरु हुन्छ । ४०–४५–५० डिग्रीमा काम गर्छ । कति मान्छे बाकसमा फिर्ति हुन्छ । के यो सन्तुलित राजनीति हो ? के यो सन्तुलित political suystem  को आउटपुट यही नै हो त ? होइन नि ।

भनेँ भनेर म मिनिस्टर बन्ने कल्पना पनि गर्दिन । मेरो काम व्यापार गर्ने हो भनेर भन्दछन् । तर म चाहिँ एउटा चाहिँ के भन्देखि म कुनै पनि ठाउँमा भएको भए एउटा सचेत नागरिकको हैसियतले मेरो कलमले डिसिजन गर्ने हो भने, यो देशमा राति भोको कोही सुत्न नपरुन् । उसको स्वास्थ्यको जिम्मेबारी सरकारले लिनुपर्छ र कमसेकम +2 शिक्षासम्ममात्र होइन, उसलाई शिक्षाका साथमा  चाहिने अन्य कुराहरु Extra curricular Activities, sportsलगायत दक्ष नागरिक बनाउन राज्यले नसक्ने व्यक्तिलाई गाउँदेखि नै वडादेखि नै ठेगाना पत्ता लगाएर सक्षम बनाउनुपर्छ । उहांहरुलाई भविश्यको pay rollमा लगाएर त्यो कम्पेन्सेसन Government ले circular economy को रुपमा लैजानुपर्छ । 1) Food, 2) Education 3) Health  यी ३ कुरा राज्यले, सरकाले कहिल्यै दिन सकेको छैन । हाम्रो चेत नै त्यहां पुगेन । हामीले तपाईंले आंखाबाट देख्दाखेरि ५ फिटको अनि ६ फिटको उचाइबाट हेर्छौ । तल हेर्नुभएन भने, ढुङ्गामा अल्झेर लड्नुभो भने के गर्नुहुन्छ त ? त्यो हेराइको अर्थै भएन नि । तपाईं चेतनशील हो । चेतनशील मानिस हो । १०,००० वर्षदेखि हामी civilizationमा छौ । १२ वर्षदेखि हामीले भ्रष्टाचार उत्पादन गरिरहेका छौ । ४५–४६ वर्षदेखि हामी city planningमा बस्दै आएका मान्छेहरु हौं । त्यो मान्छेले आज आफ्नो communityमा खान नपाउने, स्वास्थ्य नपाउने, शिक्षा नपाउने भन्या मैले TAX केका लागि तिरेँ त ? हामीले ठूलाठूला आलिसान संरचना त बनायौँ तर basic भन्दा basic कुरा नागरिकलाई दिन सकेनौँ र मेरो कलम चल्ने हो भने मैले सबभन्दा पहिले यी कुराकोdecisionगर्थेँ । 

यो माथिका जेन्जी आन्दोलनको ३४औँ दिनका कुराहरु पत्रकार, युट्युबर सञ्जय सिलवाल गुप्ताले राजेन्द्र कुमार खेतानसँग लिएको अन्तर्वार्तामा उनले दिएको उत्तरमा आधारित छ ।

राजेन्द्र कुमार खेतानलगायत ठूला ब्यापारी तथा हरेक नाफाखोरीहरु अनि जुनसुकै कुरामा पनि स्वार्थी समाजका लागि खुल्ला जवाफ तथा सम्पुर्ण नेपाली जनतालाई पनि यहीँबाट अपील !!!

रातको ३ बजे — आज प्रत्येक व्यक्ति देशका बारे बोल्न थालेका छन् । यो राजेन्द्र खेतान प्रतिनिधि उदाहरण मात्रै हो । राजेन्द्र खेतानमात्र होइन उनीजस्ता व्यक्तिले राम्रोसँग जति कर तिर्नु पर्ने हो त्यति कर इमानदारीतासँग तिरिदिएका भए राज्यलाई राम्रो कर आउँथ्यो र सो करले के हुन्छ ? होइन नि सय वर्षदेखि हामीले भ्रष्टाचार उत्पादन गरिरहेका छौ । त्यो करको रकम आज पीडित जनतामा नपुगी भ्रष्टाचारीको गोजीमा पुगिरहेको छ । उनीहरु कर तिरे पनि के ? नतिरे पनि के ? भनी दुहाइ दिन्छन् र जनता जो दुःखी पीडित छन्, उनीहरु बढी मारमा पर्छन् । उनीजस्ताले जनताको नभै नहुने कुरा अत्यावश्यक कुरा परिपुर्ति हुने कुरा गर्न सक्नेले नियमानुसार कर तिर्नु पर्छ कि पर्दैन ? एक करोड चन्दा दिएर पार्टीबाट सांसद बनेर के देशलाई फाइदा भयो त ? एकजना इमानदार व्यक्तिले देशका समस्या सदनमा ठाउँमा राख्न नपाउने भयो । १००० वटा कुरामा ९९९कुरा त कसरी राजश्व छलाउने भनी हरेक चाल चाल्ने तिकडमवाजलाई के भन्ने ? उनीहरुले अडिटरलाई पनि फसाइरहेको छ । कडा अडिट गरेर कर तिर्न लगाउन लागीपरेमा अडिटर नै चेन्ज गरिदिन्छन् । त्यो पनि अडिट गर्न जानेन भनेर अनि अडिटर पनि त्यही अघिको “मैले कर तिरेँ भने मात्र करको सदुपयोग हुने हो र ?” भनेजस्तै “म अडिटरले राम्रोसँग अडिट गर्न थाल्ने हो भने मैले कामै पाउँदिन र उसले त्यही किसिमको काम अन्य अडिटरबाट गर्ने भएपछि” भन्न थाल्छन् । 

आजको यो जेन्जी आन्दोलनको महत्त्वपुर्ण पक्ष भनेको सम्पुर्ण जनता राष्ट्रको झण्डा मुनि अटाउन सक्नु हो यसको सफलता । देशमा यो भएन ऊ भएन, देशलाई यस्तो गरेमा सफलता मिल्छ । अहिले गर्ने समय यही हो भनेर हरेक पक्ष भ्रष्टाचारी देखी इमानदारसम्म एउटै मुखमा बोलिरहेछन् । यो भनेको अहिलेको जेन्जी आन्दोलनको पहिलेका थुप्रै पार्टी हावी भएको आन्दोलनभन्दा ठूलो अनि महत्त्वपुर्ण विशेषता हो । अब उसले यो गरेन ऊ गरेन होइन कि मैले इमानदार भएर के गर्न सक्छु ?  मैले राष्ट्रलाई, मैले आम पीडित जनताका लागि के गर्न सक्छु ? त्यसमा लाग्न नितान्त जरुरी भइसक्यो । भ्रष्टाचारले यति जर्जर छ कि कसैको पनि विना भ्रष्टाचार रोजिरोटी चलिरहेको छैन । नेपालमा ५० लाखभन्दा बढी प्यान दर्ता छन् ती सबैको रोजिरोटी अलिकति भए पनि भ्रष्टाचार गरी राजश्व छलाउनु मै छ ।

यो थोत्रो संरचना भत्काएर कालो धब्बा लागेको सिँहदरबार सफा शुद्ध बनाउन सबैले आआफ्ना तर्फबाट इमानदार बन्ने सङ्कल्पमात्र गरेर पुग्दैन त्यसलाई व्यवहारमा पनि उतार्न सक्नुपर्छ । यो संविधानले दिन सक्दैन, अर्को दोस्रो मुभमेन्ट हुन्छ भनेर हुँदैन । यसका लागि आजैबाट सबैजनाले व्यवहारमा लागू गर्न सक्यौँ भने विस्तारैविस्तारै कालो बादलले ढाक्दा देखेको चाँदीको टलकले विस्तारै सबैतिर प्रकाश फैलाई काला बादललाई पन्छन वाध्य पार्न सक्छ । जेन्जीका अगुवाहरुको स्रोतको खोतलखातल गर्ने हो भने पनि उहाँहरुको कमाइको, दानापानीको, रसदको लेखाजोखा गर्ने हो भने पनि कोही चोखो हुन सक्दैन । यो प्रमाणित गर्न कति पनि समय लाग्दैन । यो भनेर अहिले लडिरहने समय होइन । अहिले हामी ठूला भ्रष्टाचारीलाई निशाना बनाउनतिर लाग्नुपर्छ । जुन राष्ट्रको हितमा छ । विस्तारैविस्तारै सबैतिर शुद्धिकरण गर्यौँ भने त यहीँ स्वर्ग छ नि ! 

गाउँका बाटोघाटो बनेन, पुल बनेन, स्कूल अस्पताल बनेन विकास अझै धरै टाढा छ । प्रदेश सरकार, स्थानीय सरकार, गाउँगाउँमा सिंहदरबार नारामा मात्र सीमित भयो । पत्रकारले सत्य लेख्न छोड्यो । आफ्नो माउ पार्टीको मात्रै बखान अनि इतर पक्षको अति राम्रो कामसमेत नराम्रो सावित गरिदिने प्रवृत्तिले यिनीहरु बदनाम छन् । यसमा सुध्रन म यहीँबाट आग्रह गर्छु । कोरेनाको लकडाउन अनि ०७२को भूकम्पको थिलथिलोमा देशैभरिका जनताले राहत पाएनन् योभन्दा बढी पीडा दिने क्रम दिनदिनै बढ्दैगयो । देशलाई गर्नुसम्मन दोहन गरेर पनि उनीहरुले अबौँ ठग्ने धन्दा अझै पनि पोखरा विमानस्थल निर्माण घोटाला काण्ड, दैनिक ५० लाख उठाउने एअरपोर्ट काण्डजस्ता १०० भन्दा बढी  एउटै काण्डमै अरबभन्दा बढी घोटालाका काण्ड कोही जनताबाट पनि लुकेको छैन । यस्तो नामर्द र लाक्षी सत्ता बाहकको कालो कर्तुतलाई हटाई देशलाई जर्जर अवस्थाबाट मुक्त पार्नु आजको समयको माग हो । यो जेन्जीको मुभमेन्टले यी सब कुरालाई बोलेर मात्र पुग्दैन अबको सुशिला कार्कीको सरकारले पुरा गर्ने हिम्मत गर्न सक्नुपर्छ र पुरै नेपाली जनताले साथ पनि दिनुपर्छ ।

पार्टीका पनि केही असल कुरा पनि छन् । एकाध इमानदार केन्द्रीय सदस्यहरुका भनाइअनुसार “हामीले सधैँ ती नेतालाई भोट हालेर अध्यक्ष बनाउनुपर्ने ! ३ दलका नेताले मात्र ठूलाठूला निर्णयहरु पार्टीको निर्णय विपरीत खुरखुरु निर्णय गरेको हामीले टुलुटुलु हेरी बस्नु विडम्बना छ । यसले गर्दा नयाँ क्यापेबल क्षमतावानहरुले कहिल्यै पार्टी पनि हाँक्न पाएन अनि देश पनि हाँक्ने अवसर पाएन । अहिले प्रविधिको जमाना छ तर ती पुराना नेता एकाध नेताबाहेक ती प्रविधिमा पोख्त छैनन् । त्यसैले यो जेन्जी आन्दोलनले हामीलाई ठूलो पाठ सिकाएको छ । अहिले हामीले चेतेनौँ भने पुराना जुनसुकै पार्टीको अस्तित्त्व नै खतरामा पर्ने निश्चित छ । जेन्जी पुस्ता प्रविधिमा पोख्त छन् । उनीहरुले प्रविधिको सहारामा आन्दोलनलाई सफल बनाएर सावित गरिसकेका छन् ।” ती पार्टीका कार्यकर्ताको भनाइ अनुसार पनि दशकभन्दा बढी पनि ३ जना नेताको मात्र कुर्सी बचाउ अभियानको म्युजिकल च्यर चलिरहेको छ । उनीहरुलाई अरु कुरामा ध्यानै गएन जबकी उनीहरु सधैँ सर्वेसर्वा भएर पनि । जनतालाई लडाइरहे गोटी चाल्नेहरु मिलेर खेलिरहे । राम्रो काम गरे त ठीकै छ तर नराम्रै काम गरे पनि विरोधको मूल्य नहुने परिपाटीले गर्दा पार्टीको सदस्य हुनुको केही महत्त्व रहेन । त्यसैले आज हरेक पार्टीको अस्तित्तव सङ्कटमा छ ।

अब नेतामा नआऔँ । देशमा आऔँ । अर्को दोस्रो मुभमेन्ट गर्ने भनेर उक्साउनु पनि हुँदैन बरु कहिल्यै मुभमेन्ट नै गर्नु नपर्ने शुद्ध युगतिर जानु आवश्यक छ । यसका लागि सबैको इमानदार प्रयास पनि जरुरी छ । अब त ३ करोड नेपालीले हातेमालो गर्ने समय हो । परिवारमा गल्ती भएमा मिलेर सुधारे जसरी सुधार्ने हो । अहिलेको यो आन्दोलनको सफलता भनेको देशको मुद्दामा जस्तोसुकै भए पनि मेरो बाउ भए पनि आमा भए पनि भ्रष्टाचारी रहेछ भने उसले सजाय पाउनुपर्छ , देशमा सुशासन चाहिन्छ भन्न सक्नुपर्छ । अनिमात्र देशले स्वच्छता महसुस गर्न सक्षम हुन्छ । यदि सबैले यस्तो प्रण गर्न सक्यौँ भने हाम्रो देशले काँचुली फेर्न सक्ने हुन्छ । प्रगतिपथमा डो¥याउन अनि कसैले पनि रोक्न सक्दैन, कति पनि बेर लाग्दैन । नेताहरुको नयाँ नेपाल भनेको पनि यही हो  । राष्ट्रिय सहमती भनेको पनि यही हो । 

आज जेन्जीका हत्यारा कारवाहीमा नपरेजस्तै ०६२/०६३, दश वर्षे जनयुद्ध, ०४६/०४७, ००७ साल अझै जति माथि गए पनि दण्डहीनताले तेर्स्याउँछ । ठूलालाई सधैँ कारवाही भएकै छैन । “सानालाई ऐन ठूलालाई चैन ।” भनेर हाम्रा पुर्खाले त्यतिकै भनेका रहेनछन् । ठूलालाई कानून नलाग्ने यस्तो कानून भनेको सर्बसाधारणलाई सताउन मात्र सीमित भइरहेको सदियौँ भइसक्यो । यसरी सुशासनको धज्जी उडाएको सदियौँ भइसक्यो । 

त्यसैले हाम्रोजस्तो सांस्कृतिक, प्रकृतिकरुपमा स्रोत साधनले अत्यन्तै धनी स्वर्गजस्तो हाम्रो देश नेपाल सम्पन्न देश हुँदा हुँदै पनि अरु देश जो स्रोत साधन अनि संस्कृतिले पछि परेका भए पनि ती देशहरुले प्रचूर प्रगती गरेको टुलुटुलु हेरी बस्ने बाध्यता हाम्रो छ । यस्तो अवस्था अब आउन दिनु हुन्न ।

आजको समयमा सुशासन, कार्यकारी प्रमुख, दण्डहीनताको अन्त्य, देशमै रोजगारको गयारेन्टी, कर्मचारीतन्त्र व्युरोक्र्यासीमा सुस्तताको कमी, पुर्खाले भनेजस्तै "भुक्ने कुकुरले टोक्दैन— गर्जने मेघ बर्सँदैन" भनेजस्तै नेतामा भाषणमा मात्र तर कार्यान्वयनमा फितलो ! यी सब अन्त्य गर्न, भ्रष्टाचार अन्त्य गर्न, सबै नेपाली सहमत भएको अवस्था हो । सधैँ त नेपालमा काला वादल नै त थियो मडारिरहेको, त्यसलाई जेन्जी आन्दोलनले छर्लङ्ग देखाइदिएको सबैले बुझ्नु अनि चेत्नु जरुरी छ । नेपालका लागि काला वादलमा चाँदीको टलक पनि जेन्जीले नै देखाइदिएकामा धन्यवाद छ भित्रि दिलको कोरदेखि । लोमहर्षित छौँ । गुजबम आएको छ । हामी सारा नेपाली जेन्जी आन्दोलन देखी । यही राष्ट्रिय सहमतीमा अघि बढेर सबैजना ३ करोड नेपालीले नेपाललाई द्रूत्ततर गतिमा विकास अनि जनता सबैको शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी ग्यारेन्टी होस् । यो पहिलो पटकको जनताको यति धेरै जिपिय फोरजस्तो समर्थन पाएको यो आन्दोलनको उपलब्धीले देशलाई शुद्ध सही मार्गमा लैजान सकुन् । यसको मर्म कहिल्यै नमरुन् । कायापलट गर्न सकुन् । सबैले भ्रष्टाचार छोडुन् , देशमा सुशासन आउन् ।

देशलाई ३ प्रमुख पार्टीहरुले राजाबाट सत्ता लिइसकेपछि म्युजिकल च्यर खेलिरहेको सबैलाई विदितै छ । तर यी पार्टीहरुले देशलाई गर्न सम्मन दोहन गरिसकेका छन् । यसबाट मुक्ति पाउन जेन्जी आन्दोलनको एकदमै प्रमुख अनि महत्त्वपुर्ण भूमिका छ । परिवर्तनको सुरवात जनताबाटै हुनुपर्छ त्यसैले सबैभन्दा पहिला तपाईहामी सुध्रिनु अत्यन्तै आवश्यक छ । किनकि हामीले पनि यी ३ लाई नै भोट दिइरह्यौँ । अब हामी सुध्रिय मात्रै देशमा परिवर्तन सम्भव छ । यो जेन्जीको लडाइँमात्र नभएर सम्पुर्ण देशभक्तहरुको मुभमेन्ट हो । 

 प्रिय बाबुनानीहरु !

अब देश तपाईंहरुको हातमा आएको छ । अब भने राजनीतिबाट नअल्लगिदिनुस् । राजनीतिमा चासो नदिएकाले नै यो हविगत आयो । क्रान्तिकारी भनाउँदा नेता, प्रहरी, सेना अनि पुरै कर्मचारी विकेकाले नै यो अवस्था आएको हो । २०४७देखि सत्ता र पदमा ठूला स्थानमा बसेका कर्मचारीले पनि अकूत सम्पत्ति जोडेका छन् । हिँड्नै नसक्ने गरी ढाडिनेगरी मोटाइकन खाएका छन् । तिनीहरु पनि नबचुन् । अब पार्टीपार्टी मात्र भन्दै हिँड्ने जनतालाई पनि परिवर्तन गर्नु जरुरी छ । अत्याचारको पराकाष्ठा, भ्रष्टाचारको पराकाष्ठा भएर नै यो परिणाम भएको हो । अब भाइरल भएका भन्दा, भिजन भएका, वीज्ञता हासिल गरेका अनि देश र जनतालाई इमानदारीताका साथ सेवा गर्ने व्यक्तिलाई सबैले माथि उठाउनु जरुरी छ । जनताले अझै प्रश्न गर्दैछन् कि सुरुको दिनमा २१ जना व्यक्तिलाई गोली हान्नेलाई पक्रन सक्ने कानुन हुनुपर्छ नत्र ०४६/०४७, १० वर्षे जनयुद्ध, ०६२/०६३का हत्याराहरुजस्तै यिनीहरु पनि चोखो भएर निस्कनेछन् र यिनीहरकै रवाफ चर्को हुनेछ ।

विडम्बना ! अब कुनै पनि नेपाली पार्टीको झोले बन्नु हुन्न । पार्टी हेरेर हामीले धेरै धोका खाइसक्यौँ । अब मान्छे हेरेर भोट दिनुपर्छ । यी कलिला बाबुनानीका आन्दोलनलाई खेर जान दिनु हुँदैन । आन्दोलनको उपलब्धी मुहारमात्र नेताको फेरिने र वोतल फेरिए पनि रक्सी पुरानै हुुन भएन । जनतालाई नसा होइन जुसको भिटामिन हुनुपर्यो, त्यो पनि अर्गानिक । फेरि एकपटक आम नेपालीको आँसु झर्यो । यो आँसु र न्यायका लागि बगेको रगतले न्याय पाएको देख्न पाउन् । यी पुराना पार्टीलाई सोत्तर बनाएर हामी नेपाली सबैले कुनाकुनाबाट भोट खसालेर दुई तिहाइले देशको मुहार फेर्नु जरुरी छ । अब हामीले सधैँ झैँ यही गल्ती गरिरहनु हुँदैन । अब सही मान्छे चुन्नु जरुरी छ ।

गिदी नै निस्किने गरी कसरी टाउकामा हान्न सकेको ? जबकि जेन्जीहरुले त्यहाँ यो आन्दोलन हिँसात्मक नगर्ने, तोडफोड नगर्ने, गमला–बगैँचाहरु नभत्काउने, एकदम अनुशासित भएर सडक पनि सफा गरी छोडेर अन्य कार्यक्रम गर्नेहरुलाई पनि उदाहरण देखाउने भनी माइकिङ गरिरहेका थिए । 

 ती शहीदका माग–एजेन्डा पुरा हुनुपर्छ । बलिदानी एउटाले गर्ने फाइदा अर्कोले उठाउने होइन । बस् परिवर्तन हुनु जरुरी छ । २०४६मा जेन X १० वर्षे जनयुद्ध तथा ०६२/०६३को १९ दिने जनआन्दोलन Millennial अर्थात् जेन Y अनि यो आन्दोलन जेन Z ले गरे । अब फेरि जेन  ALphA र betA हरुले गर्न नपरोस् । अब सबैले आआफ्नो घरघरबाट परिवर्तन गर्नु जरुरी छ । अब यी भ्रष्टाचारीहरुलाई जति सुकै प्रलोभन दिए पनि, जति सुकै वाचा गरे पनि, जति सुकै ललिपप दिए पनि, जति सुकै आँसु झारे पनि साथ नदिऔँ । उनीहरु बोल्नमा खप्पिस छन्, बोल्नेमात्र हुन् । उनीहरुले देश र जनताका लागि केही पनि गरेको देखिएन । पहिले हाम्रा लागि विकल्प अल्टरनेट थिएन हामी निराश थियौँ । अहिले जेन्जी नानीबाबुहरु भएकामा चैनको लामो सास भरोसाको छ । तैपनि कुनै पनि व्यक्तिलाई आँखा चिम्लेर विश्वास नगरौँ । चाहे यी ३ पार्टी हुन् वा बालेन वा हर्क र्न किन नहोउन् । उनीहरुले गद्दारी गर्छ भने हामीले बलियो मुटु बनाई उनीहरुलाई पनि त्याग्न सक्नुपर्छ ।

देश र जनताभन्दा कोही पनि माथि हुनु हुँदैन । पहिलेपहिलेका आन्दोलनमा पनि जनता भ्रष्टाचारीलाई खत्तम पार्ने भनी आँधीसरि उर्लेका थिए, तर कानुनले नै उनीहरलाई संररक्षण दिएकोजस्तो अहिले प्रमाणित भइसकेको छ । जनताले नेताहरु सबैलाई ढुस पार्ने गरी उर्लिएका बेला आन्दोलन सकियो भनी थमौती भयो । यसपाली पनि Millennial अर्थात् जेन Y र जेन X को आन्दोलन जसरी अब ती पहिलेका अपराधी र हत्यारा अनि अहिलेका हत्यारा तथा भ्रष्टाचारीहरुले फाँसीको सजायँ पाएमात्र देश बन्छ । पैसा भएकालाई होइन इमानदारलाई इज्जत गर्न सिकौँ । यी भ्रष्टाचारी अपराधीहरुलाई समाजले पनि बहिस्कार गर्नु सक्नुपर्छ ।

हामीले विरोधीलाई ढुङ्गाले हान्ने होइन, उनलाई पनि देश निर्माणमा उसँगै ढुङ्गा बोकाउनु जरुरी छ । राम्रा काम गर्दा पनि माथि जाला भनी अनेकौँ हतकण्डा अपनाएर कसैलाई पनि कहिल्यै खुट्टा नतानौँ । बरु देश निर्माण गर्न सबै मिलेर आआफ्ना ज्यावलहरु तानौ । खानेमा मात्र ध्यान नदिऔँ । पीडित पक्षलाई दान र सेवा दिनेमा ध्यान दिऔँ । कोही निमुखा नरहुन् । अब कोही शासक बन्ने होइन अब सबै श्रमिक बन्नु जरुरी छ । देश बनाउने हामी सबै श्रमिक हौँ । पार्टीहरुले हदैसम्म पावरको दुरपयोग गरे । अबको ध्वंशबाट सिकौँ । अब विशेष गरी युवाले अनि सबैले देश निर्माण बारे मात्र सोचौँ र अघि बढौँ । अब कसैले पनि नेपालको पैसा बाहिर नलगौँ । नेपाली सबैको हिसाब गर्ने हो भने पढ्नलाई कमाउनलाई भन्दै दलालले हदैसम्म अरबौँ पैसा पनि युवा पनि विदेशमा दास बनाउन  नेपालबाट लगिरहेका छन् । यसले दूरगामीरुपमा देशलाई केही पनि फाइदा छैन । बरु यस्ता बाहिर लाने अनि बाहिरका पैसा नेपाल ल्याउने अभियान थालौँ । सबै नेपाल ल्याई त्यसलाई नेपालकै लागि लगानी गरौँ । अब विनाससँग होइन विकाससँग हातेमालो गरौँ । जनता फुटाउने भ्रष्ट काम नगरौँ । जनता जुटाउने काम गरौँ । जनताजनता बीचको दूरी ल्याउने ठूलाठूला चट्टान फोडौँ ।

पहिले सत्ता चलाउने सब भ्रष्टाचारी छन् । उनीहरुले जनतासँग चालवाजी गरेर सत्ता खोस्न सक्छन् । फेरि पहिले जसरी हालीमुहाली गर्न सक्छन् । यो अहिलेको परिवर्तित व्यवस्थालाई असफल सिद्ध गर्न अहिले पनि तानाबाना बुनिरहेका छन् । त्यसैले होशियार हुनु जरुरी छ । के के भएको थियो भनेर एक एक जनतालाई थाहा छ । अब देश माथि उठाउन केके हुनु आवश्यक छ ? वौद्धिक शिक्षित वर्ग जुर्मुराउनु नितान्त आवश्यक छ । 

न्यायालय पार्टीका कार्यकर्ताले भरिएका छन् । ब्यापारका दलालीहरुले ब्युसरोक्र्यासी अनि पार्टीमाथि दबदबा कायम राखेको छ । अनि, प्रशासन, प्रहरी, पार्टीकै इसारामा लागेकाले अनि यसरी न्यायपालिका, कार्यपालिका, ब्यवस्थापिका ठीक ठाउँमा ल्याउन यस्ता कार्यकर्ताहरु पन्छाउन सक्नुपर्छ । मात्र देश हितमा अघि बढ्नुपर्छ । ती व्यक्तिहरु विज्ञ भएर कर्मचारीतन्त्र अनि पार्टीमा पसेका होइनन् बरु उनीहरु पार्टीका सदस्य अनि पिछलग्गु भएकाले त्यहा भएका हुन् । अनि विज्ञता नभएको पदमा बस्नु परेपछि राज्यको काममा ढिलासुस्तीले गर्दा सुस्तता नहुने त कुरै भएन । देश पछि पर्नुको प्रमुख कारण यो पनि हो । जनतालाई छारो हान्नेजस्तो अलि अलि संरचना परिवर्तन गरेर हुँदैन । यसका लागि समग्र संरचना विज्ञहरुको हातमा दिइनु पर्छ र त्यसको प्लस प्वाइन्ट इमानदार अनि देशभक्ति पनि अनिवार्य छ ।

अन्त्यमा दुईटा कुरा 

पहिलो यस्तो दुष्प्रवृत्ति हटाउनुहोस् 

मेरो कार्यालको अगाडि म सधैँ सफा गर्थेँ । कहिलेकाहीँ त धुलो नै एक वाल्टिन सङ्कलन हुन्थ्यो । एकजनाले जापानमा मेहनत गरी कमाएको पैसाले मेरो कार्यालयसँगैको घर किनेर बस्न आएको थियो । जापानमा सफा भएको किस्सा मैले धेरै सुनेको थिएँ । ऊ छिमेकी बन्न आएको एक महिनामा मैले ऊसँग सङ्गत गर्न पाएँ , म लालायित थिएँ यस मामिलामा तर ऊ अर्कै निस्कियो । उसले नै मसँग रिसाएर चर्काचर्की स्वरमा गाली गर्दै भन्यो, “तपाईं कति सफा गर्नुहुन्छ । तपाईंले गरेर हामीले पनि सफा गरिरहनुपर्यो ।” जब कि ऊ जापानमा सफाइसम्बन्धी काम गरेर नेपालमा केही योगदान गरौँ भनी आएको भनी एकदिन अगाडि मात्रै मिडियामा अन्तर्वार्ता दिएको देखेको थिएँ ।

मेरो काम आन्तरिक लेखापरीक्षण गर्ने हो । लेखापालबाट फाइनल भएका हिसाबलाई सत्यतथ्यमूलक ढङ्गले फाइनल गर्ने मेरो कार्य हो २०४१ सालदेखि आजसम्म मैले १५०० वटा कम्पनीको हिसाब फाइनल गरिसकेँ तर मैले हिसाब फाइनल गर्दा कहिल्यै पनि असत्य कुरा फाइनल गरिनँ र उनीहरुको कम्पनीको यति नाफा भयो, कम्पनीको पोजिसन यो छ भनी फाइन्ल एकाउन्ट बनाइदिन्थेँ । मेरो असन्तोषको कुरा के हो भने ‘सधैँ मैले फाइनल गरेका हिसाबलाई साहू र अडिटर मिलेर कतिसम्म राजश्व छलाउन सकिन्छ । सो अनुसारको करका लागि फाइनल एकाउन्ट बनाउँथे ।

परिवारले मलाई रिहाविटेसन सेन्टरमा पनि २ महिना राखे । त्यो सुन्दरिजलको मेरिनोल भन्ने पुनस्थापना केन्द्र थियो । त्यहाँ म सधैँ चुरोट खाने व्यक्तिले घेरिएको हुन्थेँ । त्यहाँका स्टाफहरुले भन्थे कि “अरुलाई सफार्नु पर्ने हुन्छ सधैँ तर यसलाई भने विगार्नु पर्ने छ ।” म धुम्रपान विरोधी हुँ भन्ने उनीहरुले जब थाहा पाए कि जब मलाई धुम्रपानबाटै एलर्जी हुन्थ्यो । फेरि उनीहरुले मलाई सम्झाएर भने, “किनकि आजकाल पुरै सप्रेर काम छैन, पुरै इमानदार हुने व्यक्तिले दुःख पाउँछ । त्यसैले यसलाई अलिअलि भए पनिा तिकडमवाजी सिकाउनु आवश्यक छ । नत्र यसले दुःख पाउँछ । अरुलाई विस्तारै डोज घटाउँदै लैजानु आवश्यक छ भने यसलाई, अलिअलि डोज दिएर भए पनि यसको रेस्टलेस हटाउनु छ ।”

दोस्रो हो

निष्कर्ष

अन्त्यमा देश र जनताका अपरिहार्य कुरा भनेको दुईटा कुरा मात्रै छन् । यसैमा जोड दिइदिनुहुन म सबैलाई यहीँबाट धेरै छोटोमा भन्नैपर्ने कुरा आह्वान गर्दै यो जेन्जी मुभमेन्टको सत्य घटनाको कथा टुङ्ग्याउँदैछु , वास्तबमा यो त सुरुवात हो भन्दै :—

हामी ३ करोड नेपालीको कर छली गर्ने दिनचर्या भइसक्यो । यसले समग्र ठाउँमा असर परिरहेको छ । बेरोजगारले भत्ता नपाउनु, अबको नयाँ नियुक्ति भएका कर्मचारीले भविष्यमा पेन्सन पाउन नसक्ने अवस्था सिर्जना हुनु, विकासका कार्यमा पर्याप्त लगानी हुन नसक्नुले देश धेरै पछि परिसक्यो आदि , प्रतिनिधि उदाहरण मात्रै हुन् । मात्र आम जनताको २ अनुरोध पुरा गरिदिनुहोस्, योबाहेक अरु कुरामा कसैले पनि विषयान्तर नगरिदिनुहोस् ।

पहिलो भनेको त्यसैले प्रत्येक नागरिकले आफुले जति तिर्नुपर्ने कर हो त्यो नछलाई तिरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु ।

हामीले अहिले जति पनि कर तिरिरहेका छौँ त्यो शतप्रतिशत तिरिरहेका छैनौँ । यो सावित भइसकेको छ , हामी यति गिरेका छौँ कि हामीलाई यसको लज्जावोध पनि छैन । हामी नेतालाई दोष दिन्छौँ र भन्छौँ इनफ इज इनफ , तर यही करको रकम पनि पीडित पक्षसम्म पुग्न सकेको छैन र त्यसैले हामीले किन कर तिर्ने ? भन्छौँ । यो पनि जनताको भ्रष्टाचार हो । अब यो सोच परिवर्तन आउन जरुरी छ । अब हामीले इमानदारीताका साथ कर तिर्ने वानी बसाली देशका लागि यस्तो अतुलनीय योगदान गर्ने थालनी गर्नु जरुरी भइसक्यो ।

दोस्रो तथा अन्तिम भनेको त्यो करलाई पनि विनाभ्रष्टाचार राष्ट्र र जनताकालागि सदुपयोग हुनुपर्यो । यसका लागि राष्ट्रसेवक कर्मचारी तथा नेतागणलाई पनि विशेषविशेष अनुरोध गर्दछु ।

२०८२ कात्तिक २

बिजु सुवेदी विजय

नोट :– यस सत्य घटनासम्बन्धी कुनै सुझाव भएमा bijusubedi@gmail.comमा इमेल गरी सहयोग गरिदिनुहुन पनि अनुरोध गर्दछु ।



Comments

Popular posts from this blog

गजलमा प्रयोग हुने बहरहरुको बिस्तृत जानकारी

कथाः माटोको स्मृति आकाशको सपना

विज्ञान कथाः अनन्त यात्रा