दीपावलीमा लक्ष्मीपूजा गर्नुपर्ने कारण

दीपावलीमा लक्ष्मीपूजा गर्नुपर्ने कारण

आजको युग तीब्र बिकास भइरहेको छ र यस विकासको एक मात्र कारण हो सम्पत्रता । आज हरेक व्यक्तिले धनी बत्रे इच्छा व्याप्त राखेको हुन्छ र इच्छाले मात्र कोही धनी बत्र सक्दैन । नीतिशास्त्रमा लेखिएको छ “सर्वे गुणाः काञ्चन माश्रयन्ती ” अर्थात जहाँ धन छ त्यहाँ सबै गुण पनि बास गर्दछ । यसकारण संसारमा धननै त्यो प्रधान साधन हो जसद्वारा मानव भौतिक जगतको सारा सुख प्राप्त गर्न समर्थ हुन्छ । आजको युगमा धनको अभावमा धर्मको साधना पनि हुन सक्दैन । धनको अभावमा दरिद्रता आउँछ जो दुःखको जननी हुन्छ र यसको फलस्वरुप मानव कुमार्गमा गएर आफ्नो मानवीय गुणलाई नष्ट पार्दछ । भत्राको तात्पर्य यो हो कि धन एक यस्तो माध्यम हो जसले व्यक्तिको कष्टलाई टाढा भगाउँछ ।

धन प्राप्त गर्न सहज छैन । पूर्वजन्मको कर्म , वर्तमान जन्मको सौभाग्य र पारिवारिक वातावरण तथा साधन यी सब व्यक्तिलाई धनी वा निर्धन बनाउनुको प्रमुख कारण हो । धनको प्राप्ती माता लक्ष्मीको कृपा विना सम्भव छैन । माता लक्ष्मी धनको उत्पत्ति , उपयोग , उपभोग , बृद्धिको वरदान प्रदान गर्ने देवी हुनुहुन्छ । उहाँको कृपाबाट सुख–शान्ति , संबृद्धि , उत्रतिको प्राप्ती हुन्छ । सांसारिक सुखहरुको कुँजी लक्ष्मीनारायणको हातबाट मात्र प्राप्ती हुन सक्दछ । माता लक्ष्मीको स्वरुपनै व्यक्तिलाई धनवान बनाउन सहायक हुन्छ । उहाँको स्वरुपबाट धनी हुनुको रहस्य जान्दछौं ।

माता लक्ष्मी कमलमा विराजमान हुनुहुन्छ । कमलको नाल पृथ्वीतर्फ सङ्केत गरेर बताउँदछ कि यो सृष्टिको सम्पूर्ण सम्पदा पृथ्वीको गर्भमा लुकेका छन् । धनसम्पत्ती उसलाई मिल्दछ जो लगनबाट परिश्रम गरेर पृथ्वीबाट अर्थात सम्पदा प्राप्तीको चेष्टा गर्दछ । कमल हिलोमा उत्पत्र हुन्छ तर त्यो फोहोरबाट बिलकुलै अलग हुन्छ । यानेकी धनी हुँदा अनैतीकताबाट टाढा रहनु पर्दछ । लक्ष्मीजीले मुक्तहस्तबाट धन प्रदान गर्नु यो कुराको सङ्केत गर्दछ कि समृद्धिको बृद्धि चाहने व्यक्तिलाई मुक्तहस्तद्वारा सत्कार्यका लागि धन दिइनु पर्दछ ।

शास्त्रका अनुसार दानबाट सदा लक्ष्मी प्रशत्र र सन्तुष्टि हुनुहुन्छ र व्यक्तिको पूण्य र सम्मानमा बृद्धि गर्नुहुन्छ , यस्तो धन उपार्जन सार्थक हुन्छ । हामी देख्छौं कि अधिकांश तस्वीरमा लक्ष्मीजीले भगवान श्रीहरिको चरण दबाइरहेको पाउँछौं । यसको अर्थ यो हो कि लक्ष्मीजीको कृपा प्राप्त गर्नका लागि श्री नारायणको चरणको आश्रय लिइनु जरुरी छ किनकी उहाँ नारायणको चरणमा निवास गर्नुहुन्छ ।

लक्ष्मीजीको बाहन उल्लु हो जो उदास र अशुभ मानिन्छ यानेकी समृद्धिको चाहना गर्ने जो कोही व्यक्ति यदि विष्णुजीलाई भुलेर केवल लक्ष्मीको उपासना गर्दछन् तब लक्ष्मीमाता उसकहाँ जरुर आउनुहुन्छ तर उल्लुमा सवार भएर एक्लै आउनुहुन्छ र आफ्नो साथमा नराम्रो प्रबृत्ति , व्यसन र कुविचार पनि ल्याउनुहुन्छ । यसको विपरीत लक्ष्मीजीको आराधना श्रीहरि विष्ण्ुाको साथ गरियो भने मातालक्ष्मी श्रीहरिसँग गरुडमा सवार भएर आउनुहुन्छ  । गरुड मङ्गलकारी , सौभाग्यदायक र सबै शुभ गुणले युक्त प्राणी हो । माताको हातमा विल्वफल व्रम्हाण्डको प्रतीक   हो । यसलाई हातमा राख्नुको कारण यो हो कि जो प्राणी उहाँको शरणमा जान्छ ऊ सुरक्षित बनिरहन्छ । तस्वीरहरुमा दुईटा हात्ती लक्ष्मीजीको दायाँ र बायाँ स्वर्णकलशले भरिएको जलले स्नान गराइरहेको पाउँछौं । यसको तात्पर्य यो हो कि बुद्धिमान मानव धन तथा ऐश्वर्य प्राप्त गरेर त्यसलाई भगवतीको श्रीचरणमा समर्पित गर्दछ अर्थात शुभ कार्यमा व्यय गर्दछ ।


लक्ष्मीजीसँग श्रीहरिको आराधना गर्नुसँग सम्बन्धित एउटा कथा छ — एक पटक लक्ष्मीजी र श्रीहरि बीच को ठूलो भत्रे ठूलो बहस भएछ । तर्क–वितर्क भइरह्यो तर निर्णय हुन सकेन । तब दुबैले आफ्नो कुरा सिद्ध गर्नका लागि पृथ्वीमा परिक्षण गर्ने निधो गरे । पृथ्वीमा केही मानिसहरुले लाश लिएर गइरहेको देखे । तब लक्ष्मीजीले त्यहाँ स्वर्णमुद्राको वर्षा गरिदिनुभएछ । सबै मानिसहरु शवलाई छोडेर स्वर्ण मुद्रा टिप्नपट्टि लागे । लक्ष्मीजीले यो चामत्कारिक जीतको निमित्त श्रीबिष्णुजीलाई हेर्नुभयो । विष्णुजी आफ्नो चिरपरिचित मुद्रामा उभिनुभएको थियो । लक्ष्मीजीले भत्रुभयो देख्नुभयो प्रभु ! भगवान विष्णुले भत्रुभयो –“ मैले त देखेँ तिमी पनि हेर । तिमीलाई त उसैले उठायो जसमा म पहिलेदेखि विद्यमान छु र जसमा म छैन , यदि त्यसले उठाएको भए म मान्थेँ कि तिमी ठूलो छौ ।” यो कथाबाट यो सिक्न सकिन्छ कि “जसलाई भगवान विष्णुले कृपा गर्नुहुन्छ लक्ष्मीजी उसैलाई प्राप्त हुन्छ ।”

दीपावलीमा मातालक्ष्मीलाई पूजा गरिन्छ । दीपावलीको रात्रिलाई कालरात्रि मानिन्छ । कालरात्रिलाई जहाँ शत्रु विनाशिनी मानिएको छ त्यहीँ सुख , सौभाग्य , वैभव दिने भनी पनि मानिएको छ । मन्त्रहरुमा मातालक्ष्मीलाई गणेश्वरी भनिएको छ । जुन ऋद्धि–सिद्धि दिनेवाला छ ।

दीपावलीको रातको आधिरातपछि दुई मुहूर्तको समयलाई “महानिशा ” भनिन्छ । यस वेलामा लक्ष्मीनारायणको साधनाको विशेष महत्व हुन्छ । ज्योतिषशास्त्र अनुसार दीपावलीको रात्रिमा सूर्य र चन्द्रमा दुबै तुला राशिमा हुन्छ । तुला राशिको स्वामी शुक्र हो जो धनधान्य र  वैभव प्रदान गर्ने ग्रह हो । रुद्रमालय तन्त्रका अनुसार यस वेलामा आराधना गर्नाले अक्षय धनधान्य प्राप्त हुन्छ । यो लक्ष्मी वैभव इत्यादि प्राप्तीको दृष्टिले अतिनै महत्वपूर्ण समय हो ।

यस्तो मान्यता छ कि यो राशिकालमा मातालक्ष्मी विष्णु भगवानसँग भ्रमण गर्न निस्कनुहुन्छ र जहाँजहाँ उहाँको पूजा आराधना भइरहेको हुन्छ त्यहाँ त्यसघर र स्थानमा उहाँ आफ्नो निवास बनाउनुहुन्छ । तसर्थ यो वेलाको लक्ष्मीपूजाले विशेष महत्व राखेको हुन्छ ।

नोट :– यो लेख आज २०७० कार्तिक १४ गते नागरिक राष्ट्रिय दैनिकमा प्रकाशित भइसकेको छ । यसका लागि नागरिक राष्ट्रिय दैनिकप्रति धेरै–धेरै आभारी छु ।

बिजु सुवेदी “विजय”
कुलेश्वर , काठमाडौं
bijusubedi@gmail.com

Some face-book commentd for this article are as follows :-


ं

Comments

Popular posts from this blog

गजलमा प्रयोग हुने बहरहरुको बिस्तृत जानकारी

कथाः माटोको स्मृति आकाशको सपना

विज्ञान कथाः अनन्त यात्रा