Posts

प्रेमको सन्देश

 प्रेमको सन्देश सहरको आकाशमा धुवाँका बादल मडारिरहेका थिए । विस्फोटको आवाज कानका पर्दा च्यात्ने गरी गुन्जिरहेको थियो । गोली, बम र तोपका आवाजले शान्ति खोज्ने मनहरूलाई डरको पर्खालभित्र थुनेको थियो । एक समय समृद्ध र सुन्दर मानिएको सहर अब भग्नावशेषमा परिणत भइसकेको थियो । शान्तिले आफ्ना साना हातहरूले ढुंगाका टुक्राहरू हटाउँदै आमाको हात समात्न खोज्यो, तर आमा निःशब्द भइसकेकी थिइन् । उनको आँखामा आँसु थिएन, किनभने रुनसमेत बाँकी थिएन । युद्धले सबैका सपना चकनाचूर पारेको थियो । यस सहरमा युद्ध कसरी सुरु भयो ? कुनै बेला यहाँको जनता खुशी थिए, व्यापार फस्टाइरहेको थियो, बालबालिका विद्यालय जान्थे, युवाहरू आफ्नो भविष्यको सपनाहरू बुन्थे तर, सत्ताको लोभ, शक्तिको खेल, अनि सिमानाको विवादले गर्दा दुई देशबीचको मनमुटावले युद्धको रूप लियो । राजनीतिज्ञहरूको असमझदारी र घृणाले गर्दा निर्दोष जनता मारिए । रक्तपात फैलिँदै गयो । सुरुवातमा युद्ध केही हप्तामा सकिने विश्वास गरिएको थियो, तर महिनौं बिते, वर्षौं बिते । जसले गर्दा खेतीयोग्य जमिन बाँझो बन्यो, उद्योग–व्यापार तहसनहस भयो, अनि लाखौं निर्दोष मानिसहरू विस्थापित भ...

नेपालमा यस्तो कहिले हुने ?

 नेपालमा यस्तो कहिले हुने ? काभ्रेका एउटा बूढो बाजे केही उपाय नभएर यसरी सामाजिक सञ्जालमा यसरी स्टाटस लेख्दै थिए । “नेपालको काभ्रेमा काउली ८० पैसा केजीमा बेच्न नसकेर लाखौँ केजी काउली कुहिन लागेको हिजोको नेपाल टेलिभिजनको समाचारले मन कुँडिएको छ , स्तब्ध भएको छु । जबकि त्योभन्दा महङ्गो दाममा भारतीय काउली किनेर राजधानीका बजारमा महङ्गोमा बेचिरहेका रहेछन् । उपभोक्तासम्म आइपुग्दा काउली एकदमै महङ्गो प्रति केजी अहिले पनि ५० रुपियाँ पर्छ , दलाल, बिचौलियाहरुको ६—७ तह पार गरेर आउँदामात्र उपभोक्ताको हातमा काउली पर्छ । किसानकहाँ दलालले मनोमानी ढङ्गले मूल्य तोकी उठाउने गरेको रहेछ ।” काभ्रेको त्यही गाउँ, जहाँको किसान रमेशकुमार बारीभरि हरियाली काउली हेर्दै सोचिरहेथ्यो— “यत्रो मेहनत गरेर उब्जाएको काउलीको मूल्य त साधारण नुन–भन्दा पनि सस्तो !” छेउमै उभिएको उसका छोराले सोध्यो, “बाबा, यसपालि त राम्रो काउली फलेको छ नि ! राम्रो पैसा आउँछ, हैन ?” रमेशले निःश्वास फाल्दै भन्यो, “बजारमा लगेको त ८० पैसा किलो भन्दे, कसरी राम्रो पैसा आउँछ र बाबु ?” छोराले अचम्म मान्दै भन्यो, “तर हिजो हाटबजारमा त एउटै काउली ५० रुप...

लघुकथाः— “पहिलो क्यामेरा”

Image
  लघुकथाः— “पहिलो क्यामेरा” बिहानको समय थियो, र विज्ञान प्रतिष्ठान र ललितकला प्रतिष्ठानको बैठक प्यालेस अफ इन्स्टिच्युटमा बसिरहेको थियो । कक्षको एक कुनामा उभिएका दुई जना मानिस बीचको गहिरो संवाद सुन्नको लागि धेरै मानिसहरू उत्साहित थिए । यो दिन एउटा ऐतिहासिक क्षणको शुरुआत थियो । ललितकला प्रतिष्ठानका प्रमुख, सुरेश, र विज्ञान प्रतिष्ठानका सदस्य, रमेश, यस बैठकमा सहभागी थिए । उनीहरूको चर्चा अहिले पनि विशेष महत्त्व राख्दथ्यो, र त्यहि वक्ता बन्न गएका दुबै जना प्राविधिक विवरणमा के कुरा गरिरहेका थिए, त्यसले भविष्यको मार्ग निर्देशन गर्ने थियो । “तपाईंले भनेको छ, कागजको क्यालोटाइप नकारात्मकको प्रक्रिया बिस्तारै धातुमा आधारित डागेरोटाइपलाई प्रतिस्थापित गर्न सक्छ । त्यसो भए, नयाँ क्यामेरा शिकारको जस्तो हुनेछ,” रमेशले भने, थोरै चिन्तित हुँदै । “हो, रमेश,” सुरेशले मुस्कुराउँदै उत्तर दिए, “तर ध्यान दिनुहोस्, यो प्रक्रिया केवल कागजको छायाँ होइन, यो त एउटा नया कला र विज्ञानको संयोजन हो । तपाईंलाई थाहा छ, डगुएरे र नेप्सेले भनेको कुरा, ‘जनतालाई आविष्कारको अधिकार दिने,’ यसलाई हाम्रो जीवनको उद्देश्य बनाउन...

पौराणिक लघुकथा :—सरस्वती माते

 पौराणिक लघुकथा :—सरस्वती माते प्राचीन समयमा, कौशाम्बी नगरीमा धनिकसेठ नाम गरेका एक धनाढ्य व्यापारी बस्दथे । उनको विशाल महल, सुनौलो रथ, असंख्य सेवक–सन्तान थिए, तर उनले कहिल्यै विद्या, साधना, धर्मकर्ममा चासो राखेनन् । उनी जहिले पनि लक्ष्मीको आराधना गर्थे, धन प्राप्तिका लागि अनेक व्रत–पूजा गर्थे । एक दिन उनले लक्ष्मी देवीको कठोर उपासना गरे । प्रसन्न भएर लक्ष्मी देवी प्रकट भइन् र सोधिन्, “के चाहिन्छ, सेठ ?” सेठले भने, “हे महालक्ष्मी ! मलाई अझ धेरै धन चाहिन्छ, मेरो भण्डार कहिल्यै खाली नहोस् !” लक्ष्मी देवी मन्द मुस्काइन् र भनिन्, “सेठ ! तिमीले सरस्वती माताको पूजा गर्छौ कि गर्दैनौ ?” सेठले हाँस्दै भने, “हे देवी ! धनको लागि विद्या किन चाहियो ? म त तपाईंको भक्ति गर्छु, सरस्वतीको होइन ।” लक्ष्मी देवी गम्भीर हुँदै भनिन्, “विद्याबिना धनको कुनै अस्तित्त्व हुँदैन । विद्या भनेको दीप हो, जसले जीवनको अन्धकार हटाउँछ । तिमीले विद्याबिना कमाएको धन दीर्घकाल टिक्दैन ।” त्यसपछि लक्ष्मी देवी अदृश्य भइन् । सेठ अलमलमा परे । केही दिनपछि, उनको व्यवसायमा अपार नोक्सानी भयो । ठगहरू आएर उनको सम्पत्ति हडप्न थाले ...

कथा ः— जाँगर

 कथा ः— जाँगर “जाडो लागेन ?” एउटा बाक्लो कोटको गोजीमा हात गाड्दै रञ्जितले सोध्यो,। “जाडो ? केको जाडो ? यो त हाम्रा लागि आशीर्वाद हो !” रामबहादुरले मुस्काउँदै जवाफ दियो। ऊ हिउँले सेताम्य पहाडलाई हेर्दै कुल्चिरहेको थियो । उसको मुखमा चिसोको कुनै चिन्ता थिएन, बरु आँखा उत्साहले चम्किरहेका थिए । रञ्जितले उसको अनुहारमा हेरेर सोध्यो, “तपाईंलाई कहिल्यै थकाइ लाग्दैन ? यस्तो कठ्यांग्रिने जाडोमा त म त सुस्ताउँछु, तपाईंचाहिँ झन् बिहानैदेखि काममा खटिनुभएको छ ।” “जाडो त शरीरको कमजोरीले महसुस गराउँछ, साथी । म भन्छु, जाडोलाई जित्न चाहन्छौ भने जाँगरिलो बन्न सिक ।” रामबहादुरले कुममाथि झोला मिलाउँदै भन्यो । “तर उमेरले तपाईंलाई छोडिसक्यो होला, होइन र ?” रञ्जितले हँसिलो स्वरमा प्रश्न ग¥यो । रामबहादुर हाँस्यो, “उमेर ? उमेर त केवल अंक हो । म त अझै २५ वर्षकोजस्तै महसुस गर्छु । मलाई जाडोले कहिल्यै थिच्न सकेन, किनभने म यसको अघि झुक्न जान्दिनँ ।” रञ्जितले नजिकको ढुङ्गामा बस्दै भन्यो, “तर कसरी ? हामी त जाडो आयो कि ओछ्यानमै लम्पसार पर्छौं । तपाईंचाहिँ ठ्याक्कै उल्टो हुनुहुन्छ ।” “त्यसको कारण साधारण छ,” रामबहादु...

कथा ः— मुस्कानको आभा

 कथा ः— मुस्कानको आभा धौलागिरि काखमा रहेको सानो गाउँ ‘शान्तिपुर’ । यही गाउँको एक सामान्य किसान परिवारमा जन्मेका सौरभले बाल्यकालदेखि नै ठूलो सपना देख्थे । उनका आँखा सधैं टाढा क्षितिजतिर लाग्थे । “बुबा, म ठूलो भएपछि हाम्रो गाउँमा राम्रो बाटो बनाउँछु । स्कुल बनाउँछु । कसैलाई दुःख हुनेछैन,” बालक सौरभले कुद्दै भनेका थिए । उनका बुबा मुस्कुराउँदै भन्थे, “हाम्रो सौरभले त गाउँको नाम चम्काउने भयो ।” गाउँका मानिसहरू सौरभलाई गर्वका साथ हेर्थे । उनले आफ्नो मेहनत र लगनशीलताले पढाइमा मात्र होइन, समाजसेवामा पनि नाम कमाए । समय बित्यो । सौरभ राजनीतिमा होमिए । उनी नेतृत्त्वमा आए । गाउँभरि खुसीको लहर दौडियो । “अब हाम्रो सौरभले हाम्रा सबै समस्या समाधान गर्छ । उहाँ त हाम्रो आशा हो,” गाउँका वृद्ध मानन्धरले भने । चुनाव जितेर सत्तामा पुगेपछि सौरभको पहिरोझैं व्यस्तता सुरु भयो । ठूलो शहर, सभाहरू, पत्रकारहरू, ठूला भनिएका व्यक्तिहरूबीच सौरभ हराए । दश वर्षपछि सौरभ गाउँ फर्किए तर गाउँ अब पहिलेको जस्तो थिएन । बाटाहरू उस्तै खाल्टाखुल्टी थिए, स्कुलको भवन झर्दै थियो, र मान्छेहरूको अनुहारमा गुनासो मात्र थियो । “सौरभज...

कथाः जेनजीका आरोह–अवरोह

 कथाः जेनजीका आरोह–अवरोह “भाइरल र परिवर्तनको यात्रा“ नेपालको एक सानो गाउँमा जेनजी पुस्ता अचम्मको परिवर्तन ल्याउन तयारी गर्दै थिए । यस गाउँमा धेरै केटाकेटी थिए, जो समाजका घटनामा नयाँ दृष्टिकोण राख्ने प्रवृत्तिमा थिए । उनीहरूको प्रमुख मुद्दा भनेको सामाजिक सञ्जालको भाइरल विषयवस्तुहरूको प्रभाव र त्यसले गर्दा समाजमा भइरहेको अस्थिरता थियो । गाउँका वृद्ध नागरिकहरूले भनिरहेका थिए—“पहिले हामीले राष्ट्रको भविष्यका बारेमा सोच्थ्यौं, अब उनीहरू यता गइदिएका छन्, तर कहाँ जान्छ यो समाज ?” गाउँको एक मञ्चमा, जहाँ जेनजीका युवक युवतीहरू जमघट गर्दै थिए, रामेश्वर नामक एक युवक आफ्नो साथी मीरा सँग कुराकानी गर्दै भने, “हामीलाई थाहा छैन, हामीले जुन कुरा समर्थन गर्दैछौं, त्यो समाज र राष्ट्रको हितमा हो कि होइन । कुनै समय पहिले हामीले शिक्षा र सामाजिक परिपाटीको आधारमा निर्णय लिन्थ्यौं, तर अहिले सबै कुरा भाइरल बन्यो ।” मीरा मुस्कुराउँदै उत्तर दिई, “हो, रामेश्वर, भाइरल कुरा मात्र नभएर, साँचो कुरा के हो भन्ने बुझ्न जरूरी छ । धेरै कुरा हाम्रो अगाडि उभिन्छन्—फेसबुक, टिकटक, ट्विटर, र अन्य सामाजिक मिडिया प्लेटफर्महरू...