Posts

होलीरङ्ग एक महामहोत्सव

 होलीरङ्ग एक महामहोत्सव धेरैलाई यो थाहा नहुन सक्छ कि होली हाम्रो देशको सबैभन्दा पुरानो चाड मध्ये एक हो भनेर । काठमाण्डौंको वसन्तपुरमा होलीपूर्णिमाको एक हप्ता अगाडि चीर ठड्याइसकेपछि औपचारिक रूपमा होली सप्ताह सुरु हुन्छ र आज हामी होलीको प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रङ्गाइमा व्यस्त छौं र होली पूर्णिमाका दिन यसले पहाडमा धुमधामको रूप लिन्छ भने तराईमा पूर्णिमाको भोलिपल्ट धुमधामको रूप लिन्छ । जसरी होलीको बेला नाचगान ढोल, मादर, मञ्जीरा, ध्रुपद, धमार होस् या खैंजडी आदिबाट मोजमस्ती गरिन्छ , यसै प्रकारको मस्तीको बेफिक्री व्यञ्जन पनि यसको अभिन्न हिस्सा हुन्छ । मध्ययुगमा राधाकृष्णले होली खेलेको दृश्य राजपूत, मुगल, मिनियेचर शैलिका चित्रहरू काँगडा कलमको मुख्य कथ्य र प्रेरणा स्रोत हो । हरेक ठाउँमा होलीले गर्दा वीतराग, वीतशोक, वीतमोह हुन्छ । होली खेल्दा ढोलकको थापका साथ कसैले “जोगिरा सरर” गरेर त कसैले “होली खेलेँ रधुवीरा अवधमें, किनके हाथ कनक पिचकारी, किनके हाथ अविरा” भनेर आनन्द र उमङ्गको यो धमाका फाग, फगुवा, होली, वारमासा गीतका साथ पूरै रमझमका साथ प्रेम बाँडिरहेका हुन्छन् । होली रङ्गैरङ्गमा खेलिने भएको हु...

भ्रष्टाचारी भमराको घार पत्ता लगाउन सके जनतालाई सञ्जीवनी हुने ।

 भ्रष्टाचारी भमराको घार पत्ता लगाउन सके जनतालाई सञ्जीवनी हुने । जनताको अजेय शक्तिको जनयुद्धलगायत जनआन्दोलनहरुका पराकाष्ठासम्मका बलिदानी, अनुभव, कहरका भट्टीबाट खारिएर आएको सशक्त एवम् बुलन्द आवाजहरुको एकमुष्ट समाधानको अभिव्यक्ति हो शान्ति सम्झौता ! कोरोनाको लकडाउनले थिलथिलो पारिएको काल समयमा लेखिएको यस शान्ति सम्झौता कथा सङ्ग्रहमा कोरोनाका कहरहरू छताछुल्ल पोखिएका छन् । यसमा कोरोनाको लकडाउनको सकारात्मक अनि नकारात्मक पाटाहरू पनि केलाइएका छन् ।  त्यस्तै यस शान्ति सम्झौता कथा सङ्ग्रहमा सोझा, सिधा, निमुखा, निम्न वर्गमाथि भएको व्यापक शोषण, दमन, उत्पीडन, अन्याय, थिचोमिचो, गैरन्यायिक विभेद सत्यतथ्यमूलक किसिमले आलोचनात्मक यथार्थका रूपमा चित्रण गरिएको पाइन्छ । शान्ति सम्झौता मा यस्ता यी सबै प्रकारका असहाय वर्गप्रति सहानुभूति प्रकट भएको पाइन्छ । प्रायः समग्र कथाहरू निम्न वर्ग, निम्न मध्यम वर्ग तथा मध्यम वर्गको सेरोफेरोमा रहेर कथिएका पाइन्छन् र ती वर्गप्रति नै पक्षपोषण गरिएको पाइन्छ । भाषा शैली सरल किसिमको छ । थोरै कथाहरूमा स्वैर कल्पनात्मक उडान, मनोविश्लेषणात्मक तथा कल्पनात्मक किसिमले पन...
Image
  अवस्था हाेइन !!! दुरावस्था बदलौँ ।   २८औँ जनयुद्ध दिवसको शुभकामनासहित मेरो शीघ्र प्रकशन हुन लागेको “शान्ति सम्झौता” कथा सङ्ग्रहमा सवावेश “शहीद” कथाको, कथाको सार तथा समीक्षा लगायत समस्या र समाधान यहाँ पाठकसमक्ष प्रस्तुत गरेको छु । ६४. शहीद कथाको सार तथा समीक्षा कथाको सुरुको खण्डमा शहीदको गुणगान गर्दै एउटा शहीद शीर्षकको निबन्ध जसरी कथा अघि बढेको पाइन्छ । यसमा भनिएको छ कि शहीदले पराकाष्ठासम्मको कहर खपेको, हरेक आदर्शवादी भनाउँदाहरूको विचलनले शहीदलाई धेरै पीर परेको, वर्ग रूपान्तरण नभएको यस्ता थुप्रै अप्ठ्याराहरू हटाउन जनसागरले जनआन्दोलनको रूप लिएको र धेरै व्यक्तिहरूको धरपकड भएर अति यातनामय कष्ट सहन वाध्य भएको त्यसैले सबैजना पाइन भएकाहरू शहीद बन्नुपरेका कुराहरू यस पहिलो खण्डमा उल्लेख छन् । यस कथाको दोस्रो खण्डमा चिया बेच्नेलाई नछोडेर पराकाष्ठासम्मको यातना दिइएका बारे छ । चिया बेचिरहेको समयमा उनलाई “बाबुराम र प्रचण्ड कहाँ छ बता ?” भनी घिसारेर अमानवीय यातना दिईदिई लानु । बेहोस हुने गरी पिट्नु, अनेकौँ कष्ट सहेर हेर्न आएकी आमाछोरीलाई पनि बलात्कार गर्नु, खानेकुरा खुवाउँदा पनि दाना छर्क...

 कथा ः मत परिणाम

 कथा ः मत परिणाम यहाँ म तपाईं पाठकहरूलाई एउटा क्षेत्रबाट एउटा मतपत्रमा दुई जना उम्मेदवार चुन्ने प्रावधानको एक विकसित मुलुकको स्थानको मतगणना स्थलको दृश्य देखाउन गइरहेको छु । यो चुनावमा एकापट्टि एउटा समूहमा पर्येवेक्षकका रूपमा मानवअधिकार संस्था, पत्रकारका तथाकथित त्यस्तै पर्यवेक्षकहरू, विदेशी मतगणना विज्ञ प्रतिनिधिहरू अनि तथ्याङ्कका कार्यगर्ने पर्यवेक्षक अनेकौँ संस्थाका सदस्यहरू निगरानीका लागि आएर पर्यवेक्षण गरिरहेका थिए । यो मतदान क्षेत्रबाट लगभग २७जना उठेका थिए । अर्कापट्टि अर्को समूहमा भने यही चुनावका उम्मेदवारहरू मतगणना निरीक्षण गरिरहेका थिए । बीचको स्थानमा मतगणनाका लागि बाकस खोलेर मतपत्रहरू छरपष्ट खन्याइएको थियो । गणकहरूले मतपत्र सबैतर्फ देखाउँदै मात लागेसरि कराउँदै सबै तथ्याङ्क सङ्कलनकर्ताहरूलाई टिपाइरहेका थिए । सरकारी गणकहरूले एक बाकस के गणना सकाएको थियो यस्तोमा मिस्टर एक्स पार्टी चोर औँला ठड्याउँदै एकाएक जङ्गियो, “यो सरासर धाँधली हो । यहाँ त्यत्रा उम्मेदवारहरू उठेको भए पनि मिस्टर एफ पार्टीको रुमाल चिन्हमा मात्रै एक छापे मत आइरहेछ कि यो पाली पनि पहिलेजस्तै २ उम्मेदवारको ठाउँमा...

कुर्सी बचाऊ अभियान

 कुर्सी बचाऊ अभियान हाम्रो देशमा चुनावको चहलपहल व्याप्त छ , कसैलाई एक पल पनि फुर्सद छैन, चुनावमा खर्चको खोला बगाएको बगायै छ । सबैजना पार्टीका लागि दगुरादगुर गरिरहेका जताततै देखिन्छन् । कोरोनाको महामारीको कालमा, २०७२को भूकम्पमा सर्वसाधारण जनताले पराकाष्ठासम्मको कहर खपे । ऋणमा चुर्लुम्म डुबे । अहिलेसम्म त्यो ऋणबाट छुटकारा पाउन सकेका छैनन् । चुनाव प्रचार प्रसारमा आउने यी नेताहरुलाई उसको हेक्का नभएको देखिन्छ । वर्षेनी देश बाढी पहिरोको चपेटाले डुबानमा हुन्छ । थुप्रै नेपालीको घरवार विहीन भएर अकालमा ज्यान जान्छ । यस बारे कसैले पनि अहिलेसम्म नीति नियमसम्म ल्याउन सकिरहेको छैन । सडक, पुल बनाउने आयोजनाहरु अलिअलि बनाएजस्तो गरेर अधुरो छोडेर अझै पुरा गरिरहेका छैनन् । त्यसैलाई नेताहरुले मागीखाने भाँडो बनाइरहेका छन् । कृषिले देश सम्मुन्नत हुने कुरा गर्छन् सबैजना । लकडाउनमा कृषिमा ध्यान नदिएकाले दुःख पायौँ भनी सबैजना फलाक्छन् तर कृषि पेशालाई हेला गर्छन् । सबैजना कृषि बाहेकका अरु अरु काम गर्छन् । सबैजनाले उत्पादनमूलक काम नगरी व्यापार र जागिरमात्र गरेर पनि देश समुन्नत हुँदैन । यसका लागि जग्गा जमिन बा...
Image
    गंगालाल श्रेष्ठले जहानियाँ राणा शासनले आफुलाई मृत्युदण्ड दिनु अघि आफ्नो बुबालाई यसरी चिठी लेखेका थिए | यो चिठी पढ्दा र चिठीको भाव बुझ्दा रगत नउम्लने मान्छे सायद कमै होला | गंगालाल श्रेष्ठको राष्ट्रप्रतिको माया र जनता प्रतिको सद्भावलाई उच्च सम्मान गर्दै उहाँले लेखेको चिठीको तपाईहरुलाई पस्कदै छु | अब मेरो माया मारिदिनुहोस बा, तपाइको आज्ञापालन गरेर शान्तिसित बसुला भनेर लागेको थियो, सक्तै सकिन, म सक्तिन | आज रातभर निन्द्रा परेन | बिर्सेपनि कुनै पाठमा घोकिरहेछु, सम्झनुपर्ने पाठ चाहि म बिर्सन आँटेछु | आफ्नो पेटको अग्निलाई आफ्नै रगतले निभाइरहेका भोका अगणित भाइहरुका पहेला मुखसित डराएर आँखा चिम्लिन आँटेछु | अन्तस्करणबाट आगो रुमलिएर आयो, के के असह्य भयो, अब म सहन असमर्थ छु, जताततै कोलाहलको ज्वाला देख्छु | आफै सल्कन लागेको छु, मलाई यो निभाएर मर्न दिनुहोस | तपाई मेरो पिता हुनुहुन्छ तर, हामी सबैजनाको जन्मभूमि माता प्रतिको हाम्रो कर्तव्यमा तपाइको आज्ञाले चुपचाप राष्र्ोको पाप बोक्न सक्तिन | अब मेरो माया मारिदिनुहोस, मेरा अरु भाइहरु पनि छदैछन्, एउटा छोरालाई नेपाल आमाको निम्ति बलिदान दिन...

कथा ः विषम

 कथा ः विषम कथाकार —बिजु सुवेदी विजय “साँच्चिकै यता मिलाए उता नमिल्ने ! उता मिलाए यता नमिल्ने ! नाम जस्तै विषम परिस्थिति । खजमज बादलले जीवनको सुरङ्गीन उडानमा पखेटा काटेजस्तो !  कस्तो कस्तो ! जोल्टिनै जोल्टिनजस्तो जिन्दगीका यात्राका गोरेटाहरू ! यता टाले उत भ्वाङ पर्ने अनि उता टाले यता ! मेहनत परिश्रमले श्रम गरी जीवन यापन गरुँ भन्दा हरेकलाई यस्तै सङ्घर्षको सामना गनु पर्दोरहेछ । आकाश पनि गजधम्म बादल फाटेर शीत्तलता पनि प्रदान गर्न नसकेको एकदम विष्मय एवम् सकसमय अवस्थामा ! साँच्चै यो मौसम कस्तो अपूरो, अधुरो ! विरक्तिएर बदली नै हुन सकेन, न नै मेरो जिन्दगीमा कुनै परिवर्तनरूपी बदलाव आयो ।” यस्तै बिचारका तरङ्गहरू आउँदै थियो विषम सरको मनमस्तिष्कमा । एका बिहानै यसरी मनोवैज्ञानिकरूपमा सकसमय वातावरण अनि परिस्थितिलाई झेल्दै, डट्दै स्कूलतर्फ जाँदै गर्दा विषम सरसँगै ड्युटीमा जाने साथी सुमित सरलाई एकदमै नैराश्यताका साथ सोधे “किन हामी सभ्य, शालीन बनिरहुँ भन्दा बाधा अड्चन आइपर्छन् ? किन आजका मानिसहरू यस्तरी स्खलित भएका ? किन मैमाथि दुव्र्यवहारको दुस्चक्र ?” सुमित सरले भनिहाले, “कुरो यस्तो नि ! कि...