नेपालले हालै भोगेको सबैभन्दा भीषण हिमालयी विपत्ति
नेपालमा हिजो अस्तिमात्रै आएकोबाढीमा मानवीय क्षतिमा आधिकारिक अहिलेसम्मको समाचारमा ६९३ लाश भेटिएको र २,६३२ पत्ता लागि नसकेको भन्ने दुःखान्त समाचार आएको छ, यसैको खुल्दुलीस्वरूप हजुरलाई सोधेको हुँ ।
हो, मैले तपाईंले उल्लेख गर्नुभएको यही दुःखान्त घटनाकै सन्दर्भमा बुझें । यो नेपालले हालै भोगेको सबैभन्दा भीषण हिमालयी विपत्तिमध्ये एक बनेको छ । पछिल्ला आधिकारिक विवरणहरूमा मृतकको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ—आजसम्म नेपालमा कम्तीमा ६६९ शव फेला परेका छन्, र करिब ३,००० मानिस अझै बेपत्ता छन् । तपाईंले उल्लेख गर्नुभएको ६९३ शव र २,६३२ बेपत्ता भन्ने तथ्यांक पनि उद्धार कार्य चलिरहेकै क्रममा विभिन्न आधिकारिक अद्यावधिकहरूमा आएको संख्या हो, र खोजी जारी रहेकाले यी संख्या परिवर्तन भइरहेका छन् ।
सबैभन्दा ठूलो प्रश्न अहिले यही हो—के यो विपत्ति जलवायु परिवर्तनका कारण भयो ?
वैज्ञानिकहरूले हालसम्म उपलब्ध उपग्रह तस्बिर र भूगर्भीय विश्लेषणका आधारमा यस्तो क्रम भएको देखाएका छन् ।
तिब्बततर्फ, लाङटाङ लिरुङ क्षेत्र नजिक करिब ५,२०० मिटर उचाइमा रहेको हिमनदीको ठूलो भाग अचानक भाँचियो ।
त्यो बरफ र चट्टानको विशाल ढिस्को झन्डै १,२०० मिटर तल उपत्यकामा खस्यो ।
त्यसले नदी केही समयका लागि थुन्यो, त्यसपछि त्यो अस्थायी बाँध फुट्दा भीषण पानी, बरफ र ढुङ्गाको भेल भोटेकोशी–त्रिशूली प्रणाली हुँदै रसुवा, नुवाकोट र धादिङतर्फ विनाशकारी रूपमा बग्यो ।
वैज्ञानिकहरूले "जलवायु परिवर्तनले यो घटना शतप्रतिशत गरायो" भनेका छैनन् । तर उनीहरूले जलवायु परिवर्तनले यस्तो घटना हुने सम्भावना बढाएको हुन सक्छ भन्ने बलियो आधार प्रस्तुत गरेका छन् ।
हिमालयका हिमनदीहरू पछिल्लो दशकमा निकै तीव्र गतिमा पातला र पछाडि हटिरहेका छन् ।
पर्माफ्रस्ट (वर्षौंसम्म जमेको माटो र चट्टान) पग्लिँदा पहाडको प्राकृतिक मजबुती कमजोर हुन्छ ।
उच्च हिमाली क्षेत्रमा पहिले हिउँ पर्ने ठाउँमा अहिले वर्षा बढ्दै गएको छ, जसले ढलानहरूलाई अझ अस्थिर बनाउँछ ।
बरफ कमजोर भएपछि ठूलो टुक्रा खस्ने सम्भावना बढ्छ ।
यो केवल पानीको बाढी थिएन । यो बरफ, चट्टान, माटो र रूखहरू मिसिएको अत्यन्त शक्तिशाली भग्नावशेष बाढी (debris flood) थियो ।
यसले:
पूरा बस्तीहरू बगायो,
पुलहरू र राजमार्गहरू भत्कायो,
जलविद्युत आयोजनाहरू तहसनहस पार्यो,
र सुरुङभित्र रहेका कामदारहरू समेत फसे ।
अबको ठूलो चुनौती
यस घटनाले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—नेपालका हिमनदीहरूको निगरानी पर्याप्त छ कि छैन ?
विशेषज्ञहरूले अब यस्ता उपायमा जोड दिएका छन्:
उपग्रहमार्फत हिमनदी र हिमतालको निरन्तर निगरानी,
उच्च हिमाली क्षेत्रमा स्वचालित चेतावनी प्रणाली,
जोखिमयुक्त हिमतालहरूको नियमित मूल्याङ्कन,
र नदी किनारका बस्तीका लागि तत्काल निकासी योजना ।
यो विपत्ति केवल एउटा प्राकृतिक दुर्घटना मात्र नभई हिमालयमा बढ्दो जलवायु जोखिमको चेतावनी पनि बनेको छ । खोजी कार्य अझै जारी भएकाले अन्तिम क्षतिको आँकडा अझ बढ्न सक्ने आशंका गरिएको छ ।
यो एकदमै सम्वेदनशील विषय एवम् टपिक भएकाले जस्ताको तस्तै प्रस्तुत गरिएको छ ।
Comments
Post a Comment