Posts

विश्व कविता दिवस

Image
विश्व कविता दिवस बिजु सुवेदी “विजय” मैले हजारभन्दा बढी कविता लेखिसकेँ तर म कवि हुँ भन्ने घमण्ड चुर भयो त्यसैले ए कविहरु ! तिमीहरु पनि त्यहाँ हेर्न जाऊ जहाँ बच्चा दुधै नखाई जवान भइसकेको छ जहाँ गिट्टी कुटेर आमाको हात छलनी भएको छ कतिले पैसाका लागि आफ्नै बाबुको लाश बेच्नु परेको छ आफूले आफैलाई कमारा बनाई परिवार पाल्नु परेको छ बुद्धले जब दरबारकानु्न नमानी बाहिर निस्के तब दुःख के हो भन्ने बुझे ए कविहरु तिमीहरु पनि त्यसरी हेर्न जाओ वेदना प्रत्यक्ष केहो भनेर सत्ताको गुणगान कत्ति गछौं ? कति पुरस्कारको गुलामी गछौं हे नेताहरु ! कति गरिवका नाममा सभा , समारोह गर्छौ कति गरिबका नाममा डकाछौं के हो पीडा सम्बन्धित ठाउँमा प्रत्यक्ष हेर यो देखेर धर्तीमाता रोइरहेकी छिन् आर्टनाद सुन्ने कोही भएन यहाँ त्यसैले सुन कवि भनाउँदाहरु जब पीडितका पक्षमा बोल्न सक्दैनौ भने तिमीहरु कवि होइनौ तिमीहरु गद्दार हौ गुण्डाराजलाई गुण्डाराज भन्न हिम्मत गर अनि हुन्छौ तिमीहरु कवि अनि हुन्छ  आज विश्वकविता दिवस मनाउनुको सार्थकता जुन कविताले भोकोका लागि भोजन देओस् प्यासीलाई अमृत देओस् जुन कविताले अन्यायलाई परास्त गरोस् त्यो हो...

“होली र रङ्ग”

Image
  धेरैलाई यो थाहा नहुन सक्छ कि होली हाम्रो देशको सबैभन्दा पुरानो चाड मध्ये एक हो भनेर । काठमाण्डौंको वसन्तपुरमा होलीपूर्णिमाको एक हप्ता अगाडि चीर ठड्याइसकेपछि औपचारिक रुपमा होली सप्ताह शुरु हुन्छ र आज हामी होलीको प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रङ्गाइमा व्यस्त छौं र होली पूर्णिमाका दिन यसले पहाडमा धुमधामको रुप लिन्छ भने तराईमा पूर्णिमाको भोलिपल्ट धुमधामको रुप लिन्छ । जसरी होलीको बेला नाचगान ढोल , मादर , मञ्जीरा , ध्रुपद , धमार होस् या खैंजडी आदिबाट मोजमस्ती गरिन्छ , यसै प्रकारको मस्तीको बेफिक्री व्यञ्जन पनि यसको अभित्र हिस्सा हुन्छ । मध्ययुगमा राधाकृष्णले होली खेलेको दृश्य राजपूत , मुगल , मिनियेचर शैलिका चित्रहरु काँगडा कलमको मुख्य कथ्य र प्रेरणा श्रोत हो । हरेक ठाउँमा होलीले गर्दा वीतराग , वीतशोक , वीतमोह हुन्छ । होली खेल्दा ढोलकको थापका साथ कसैले “जोगिरा सरर” गरेर त कसैले “होली खेलेँ रधुवीरा अवधमें , किनके हाथ कनक पिचकारी , किनके हाथ अविरा” भनेर आनन्द र उमङ्गको यो धमाका फाग , फगुवा , होली , वारमासा गीतका साथ प्रेम बाँडिरहेका हुन्छन् । होली रङ्गैरङ्गमा खेलिने भएको हुनाल...

बुद्धिचाल एक अध्ययन

Image
बुद्धिचाल, शतरञ्ज अर्थात चेस । यो खेललाई हाम्रो देश नेपालमा बुद्धिचाल, भारतमा शतरञ्ज तथा अन्य प्रायः देशहरुमा चेस नै भनिने भएकोले यस लेखमा चेस भनेर नै यो विश्लेषणात्मक लेख प्रस्तुत गरेको छु । अरु सबै खेलभन्दा चेस बौद्धिक खेल हो । दिनमा एक पटक चेस खेल्नु भएमा आफ्नो दिमाग कहिल्यै बुढो हुँदैन , सम्पुर्ण जीवनकालमा सोह्र वर्षे व्यक्तिले जस्तै दिमाग राम्ररी प्रयोग गर्न सकिन्छ । हाम्रो पौराणिक कथाहरुमा पनि चेस रावणले आविष्कार गरेको भन्ने उल्लेख पाइन्छ । विश्वमा पहिलो प्रकाशित पुस्तक ट्रोजन हर्षको सिरिज हो भने दोस्रो चेसकै हो । चेस अहिलेको जमानामा कम्प्युटर, अनलाइन, गेम आदिमार्फत पनि खेल्न सकिन्छ । विश्वमा ग्राण्डमास्टरलाई हराउने कम्प्युटर १९८८मा आविष्कार भयो । तर यसै ग्राण्डमास्टर कम्प्युटरलाई धेरै पटक हराउने श्रेय पनि कास्पारोभलाई नै जान्छ । उनी २२ वर्षको उमेरमा नम्बर १ ग्राण्डमास्टर बनेका थिए र धेरै वर्षसम्म यस उँचाइलाई कायम राखे ।  मनोविज्ञहरुले पनि भनेका छन् चेसले दिमाग बढ्दछ । दैनिक पजल , कोठेपद बनाउने स्तम्भकारको जीवनको अन्तिमकालसम्म पनि दिमाग सक्रिय रहेको पाएर...

नेपालको राष्ट्रिय गान

नेपालको राष्ट्रिय गान यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ–२ “ यो मेरो देश , यो हो मेरो जन्मभूमि यो मेरो माटो , यो हो हाम्रो देश नेपाल ”–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ वीर , सहिदहरुको साहसी यो देश–२ मेचीदेखि कालीसम्म तराई ,पहाड ,हिमालसम्म फैलिएको देश–२ सगरमाथा र वुद्धको उच्च र शान्त देश–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ विविध भाषा , धर्म , संस्कृतिको फूलवारी–२ प्रकृतिको श्रृङ्गार गुराँस ,जाई , सुनाखरी ,फेवा , राराको देश–२ हामी नेपाली सबैको ढुकढुकी हो यो देश–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ यो मेरो देश , यो हो मेरो जन्मभूमि यो मेरो माटो , यो हो हाम्रो देश नेपाल यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ धेरै धेरै प्यारो लाग्छ नोट :– नेपालको व्यक्ति पुज्ने स्तुति गान जस्तो “श्रीमान गम्भीर.....” राष्ट्रिय गीत सम्पुर्ण नेपाली जनताले खारेज गरिसकेको अवस्थामा तर नयाँ राष्ट्रिय गीत नभएको अवस्थामा मैले यो राष्ट्रिय गीत रचेर स्कूलहरुमा राष्ट्रिय गीतका रुपमा दिएको थिएँ र थुप्रै विद्यालय...

लघुकथा :– भोट केमा ?

—भोट कहाँ खसाल्नुहुन्छ ? —मत पेटिकामा । —छाप कहाँ राख्नुहुन्छ नि ? —मतपत्रमा । —भोट कसलाई दिनुहुन्छ ? —राम्रालाई । —तपाईं त साह्रै बाठो हुनुहुन्छ । —यही त हो नि गोप्य मतदान भनेको । —भन्दा फरक पर्छ र ? —पर्छ नि ! किन चित्त नबुझेकाहरुसँग बैरभाव गर्ने । बरु तपाईं पनि गोप्य नै राख्नुहोस् । —अनि पछि जो जित्यो उसैलाई राखेको भन्नलाई ? —त्यस्तो पनि होइन । यो अधिकारको प्रयोग हो । यो मौलिक हकअन्तर्गत पर्दछ । —अनि बहिस्कारवादीजस्तो देखियो नि ? के भन्नुहुन्छ  यसबारेमा ? अब त फस्नुभो तपाईं । —बहिस्कारवादीलाई पनि नो भोट भन्ने अप्सनमा छाप राख्न दिनुपथ्र्यो । यसपाली निर्वाचन आयोग चुक्यो । अर्कोपालीदेखि यो हुन पनि सक्छ । सर्वोच्चमा गइसकेको केश हो यो । अर्कोपाली योभन्दा राम्रो सरकार आयो भने यो अवश्यनै कार्यान्वयन हुनेछ । —तपाईंलाई त धेरै कुरा आउँदो रहेछ । —यो पनि उहाँहरुको अधिकारभित्र पर्छ नि । —यो चुनावले के हुन्छ ? —मत हालेकाले हारे पनि जिते पनि कानुनको जित हुन्छ । राम्रो प्रकृयाको थालनीसहित जित हुन्छ । —खुल्दुली धेरै मेटाइदिनुभयो , धेरै कुरा थाहा पाएँ । तपाईंले भनेजस्तै जनताको कानुनी राज्य कायम ...

इमानदारिता नै कर्ण हार्नुका कारण

Image
महाभारतकालका युगपुरुष थिए कर्ण । उनी सबैभन्दा श्रेष्ठ भएर पनि सबैभन्दा चेपुवामा पर्ने व्यक्ति पनि थिए । उनी हरेक कुरामा निपुर्ण थिए । कर्तव्यपरायणता, इमानदारिताका त उनी खानी नै थिए । पौराणिक इतिहास माहाभारतमा उल्लेख गरिएका कथनहरुका आधारमा यहाँ कर्णको हारका कारण केलाउने प्रयास गरिएको छ । दम्वोद्भवले सूर्यदेवको अत्यन्तै ठूलो तप ग¥यो । सूर्यदेव प्रसन्न भएर प्रकट भई वरदान माग भन्दा उसले ‘अमरत्व’को वरदान माग्यो । सूर्यदेवले यो सम्भव छैन भने । तब उसले माग्यो कि “उसलाई एक हजार दिव्य कवचको सुरक्षा प्राप्त होस् । यीमध्ये एउटा पनि कवच मात्र उसले तोड्न सकोस् जसले एक हजार वर्ष तपस्या गरेको होस् । जसै कोही यसरी कवच तोड्न सक्छ उसको पनि तत्कालै मृत्यु होस् ।” देवताहरुको आसन डगमगाउन नदिन नरनारायण प्रकट भए । हजार वर्षको युद्ध र तपस्यापछि फेरि एउटा कवच टुट्यो र नारायणको मृत्यु भयो । फेरि नरले आएर नारायणलाई पुनर्जीवन दिए । यसरी यो चक्र फेरिफेरि चलिरह्यो । यसप्रकार ९९९ पटक युद्ध भयो । एउटा भाइले युद्ध गर्दा अर्को भाइले तपस्या गरिरहे । हरेक पटकको मृत्युमा अर्को भाइले उनलाई पुनर्जीवन दिन्थे ।  अन्ति...

गणतन्त्रप्रतिको निष्ठा

गणतन्त्रप्रतिको निष्ठा बिजु सुवेदी “विजय” यसपाली चुनावमा उठेको छैन भनेर भन्नुस् । बरु भूमिमा उठेको छु भन्नुस् । १८ दिनको विश्व कीर्तिमान तोडी, नेपाल भरिको १९ दिने कफ्र्यु कसरी विर्सुँ म । नेपालभरिको टेलिफोनको काटेको कसरी बिर्सुं म । नेपालभरिको इन्टरनेट काटेको कसरी बिर्सुं म । आफ्नै घरैमा कति बन्दी बन्यौं कत्ति हरे ! हामी सर्वसाधारण नेपाली । लाखौं जनताको आलो रगतमा होली खेल्ने नरपशुलाई, नर पिचासलाई सजायँ दिने जोहो उसलाई भोट दिने हो । अहिले पनि नाग झैँ सुस्केरा फेरिरहेको छु । त्यसैले गणतन्त्रप्रतिको निष्ठा अपार छ भनेर भन्नुस् । भलै कुनै पार्टी राम्रो नलागेको अवस्था छ । अहिले पनि कसलाई भोट दिने टुङ्गो छैन । तर गणतन्त्र प्रति पुर्ण समर्थन सदा रहनेछ । गणतन्त्रको बदला अरुमा सम्झौता गरिने छैन । हेर मेरो छातीमा गणतन्त्र लेखिएको छ । नशामा मेरो गणतन्त्र बगिरहेको छ । अझै पनि ज्यानै दिनेछु , हे आम जनता ! तिम्रा लागि । धर्तीमाताको सिपाही, सपुत, रखवाला हुँ म । हे गणतन्त्र ! तिमीलाई बचाइछोड्नेछु । अझैगणतन्त्र प्रति समर्थन बब्बाल छ । यसलाई लाहाछाप लगाएर राख्नुस् । मैले ल्याप्चे लगाएर भनिरहेकोछु । गणतन...