Posts

नेपालमा नवीकरणीय ऊर्जाका सम्भावना र चुनौतीहरू

 नेपालमा नवीकरणीय ऊर्जाका सम्भावना र चुनौतीहरू सार सङ्क्षेप १. परिचय नेपालमा विद्युतीय ऊर्जाको आवश्यकता हालको ऊर्जा अवस्था र आपूर्ति अवस्था दीर्घकालीन ऊर्जा रणनीति र आत्मनिर्भरता २. नेपालमा उपलब्ध ऊर्जाका स्रोतहरू जलविद्युत (साना, ठूला, मध्यम, रन अफ रिभर, स्टोरेज) सौर्य ऊर्जा ( Solar Energy ) हावाबाट उत्पादित ऊर्जा  - Wind Energy _ फोहोरबाट उत्पादित ऊर्जा  - Waste–to–Energy _ न्युक्लियर ऊर्जा  - Nuclear Energy _ हरित हाइड्रोजन  - Green Hydrogen _ बायोग्यास र बायोमास ऊर्जा  - Biogas & Biomass Energy _ जियोथर्मल ऊर्जा  - Geothermal Energy _ ३. नेपालको ऊर्जा सम्भावना र चुनौतीहरू ऊर्जा उत्पादनका लागि नेपालका भौगोलिक विशेषताहरू नीति तथा नियमहरू (सरकारको भूमिका, कानुनी अवरोध) वित्तीय चुनौतीहरू (लगानी अभाव, एएए मोडलको सम्भावना) प्रविधिगत चुनौतीहरू (सञ्चालन, दक्ष जनशक्ति) ऊर्जा खपत र मागको वृद्धिदर ४. विद्युतीय ऊर्जाको प्रभाव र सम्भावित फाइदाहरू आर्थिक पक्ष (आयात प्रतिस्थापन, निर्यात सम्भावना) पर्यावरणीय पक्ष (हरितगृह ग्यास न्यूनीकरण, दिगो विकास) सामाजिक...

कथाः “धुलोमा उडेका सपना”

  कथाः “धुलोमा उडेका सपना” पोखराको रमणीय पहाडले घेरिएको त्यो भूभागमा अहिले भव्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल ठडिएको थियो । विमानस्थलको टावर आकाशतर्फ उचालिएको थियो, तर त्यसको छायाँमा गहिरो धाँधलीको कथा लुकेको थियो । (सहरको एक चियापसलमा) अरुण (कागज देखाउँदै)ः “हेर्नुहोस्, रिपोर्ट छ—यो विमानस्थल बनाउन २५ अर्ब खर्च भयो भनिए पनि वास्तविक लागत १० अर्ब पनि थिएन ।” विजय (आश्चर्यचकित हुँदै)ः “के ? बाँकी १५ अर्ब कहाँ हरायो त ?” अरुण (थोरै हाँस्दै)ः “धुलोमा उड्यो ! नेताको बंगला, दलालको गाडी अनि स्वीस बैंकको खातामा गयो होला ।” सन्ध्या (दुःखी हुँदै)ः “हाम्रो पीडित जनता चौरमा पाल टाँगेर बसिरहेका छन्, अनि यी नेता भने सात पुस्ताको सम्पत्ति बनाउने चक्करमा छन् ।” कोरोनाको महामारीका बेला विश्वभरिबाट आएको सहयोगको अधिकांश भाग अलप भयो । सन्ध्या र विजय जस्तै युवा जनशक्ति बेरोजगारीमा डुबिरहेका थिए । एउटा उदाहरण सन्ध्याको गाउँको स्कुल थियो—जसका लागि राहत आएको थियो, तर स्कुलको भित्तोमा अझै पुरानै चिरा परेका थिए । एक दिन अरुणले गहिरो अनुसन्धानपछि विमानस्थल प्रकरण बाहिर ल्यायो । रिपोर्ट प्रकाशित भएपछि केही नेता ...

विद्यालयको अन्तिम पहिलो दिन

Image
 विद्यालयको अन्तिम पहिलो दिन बिहानको घाम एक रङ्गमञ्चको माहोलमा ज्योति थप्ने स्पोटलाइटझैँ झुल्की मलाई पर्दा पछाडि रहेको वादलमाथिको सुन्दर लोकबाट पुकारिरहेको थियो । यस्तैमा निँदरीको घुम्टो ओढी लम्पसार परेको म खै ! एक नाटकको प्रारम्भमा प्रमुख पात्रको परिचय भएजस्तै आफ्नो परिचय भए सम्झी जुरुक्कै उठेँ । ‘वास्तबमा जीवन एक नाटक नै त हो’ भनी मैले आफुलाई सम्झाएँ तर आरोहअवरोहले भरिपुर्ण यस जीवनमा आज केही विशेष घटना घट्न गइरहेको थियो । सायद यस जीवनरूपी नाटकको एक अत्यन्तै महत्त्वपुर्ण उत्कर्ष थियो आज । आज मेरो मनको स्पन्दन पनि अति द्रूत गतिले बग्दै मलाई पार्नु उत्साहित र विह्वल पारिरहेका थिए । त्यस्तो के थियोे र आज यति उत्साहित हुनुमा ? एक बसमा बस्दै यात्रा गर्ने क्रममा जब आफ्नो बसबाट झर्ने पालो आउँछ तब मन अलि भारी हुने नै रैछ हैन र ? त्यस्तै बस चढ्दा चढ्दै म कति छिटो आइपुगेछु नाटकको यस क्षणमा — “विद्यालयको अन्तिम पहिलो दिनमा” । मेरा हातहरूको कम्पनले म एकछिन झस्किएँ र त्यो उः त्यो मेरा विद्यालयका पोशाक लगाउन तयार भएँ । सधैँ झन्झटिलो प्रतीत हुने त्यो पहिरन आज भने अलि फरक सहजपुर्ण अनुभूतियुक्त थि...