( A gate-way to interact with Biju Subedi "BIJAY" )

बुद्धिचाल, शतरञ्ज अर्थात चेस । यो खेललाई हाम्रो देश नेपालमा बुद्धिचाल, भारतमा शतरञ्ज तथा अन्य प्रायः देशहरुमा चेस नै भनिने भएकोले यस लेखमा चेस भनेर नै यो विश्लेषणात्मक लेख प्रस्तुत गरेको छु । अरु सबै खेलभन्दा चेस बौद्धिक खेल हो । दिनमा एक पटक चेस खेल्नु भएमा आफ्नो दिमाग कहिल्यै बुढो हुँदैन , सम्पुर्ण जीवनकालमा सोह्र वर्षे व्यक्तिले जस्तै दिमाग राम्ररी प्रयोग गर्न सकिन्छ । हाम्रो पौराणिक कथाहरुमा पनि चेस रावणले आविष्कार गरेको भन्ने उल्लेख पाइन्छ । विश्वमा पहिलो प्रकाशित पुस्तक ट्रोजन हर्षको सिरिज हो भने दोस्रो चेसकै हो । चेस अहिलेको जमानामा कम्प्युटर, अनलाइन, गेम आदिमार्फत पनि खेल्न सकिन्छ । विश्वमा ग्राण्डमास्टरलाई हराउने कम्प्युटर १९८८मा आविष्कार भयो । तर यसै ग्राण्डमास्टर कम्प्युटरलाई धेरै पटक हराउने श्रेय पनि कास्पारोभलाई नै जान्छ । उनी २२ वर्षको उमेरमा नम्बर १ ग्राण्डमास्टर बनेका थिए र धेरै वर्षसम्म यस उँचाइलाई कायम राखे ।  मनोविज्ञहरुले पनि भनेका छन् चेसले दिमाग बढ्दछ । दैनिक पजल , कोठेपद बनाउने स्तम्भकारको जीवनको अन्तिमकालसम्म पनि दिमाग सक्रिय रहेको पाएर...

नेपालको राष्ट्रिय गान यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ–२ “ यो मेरो देश , यो हो मेरो जन्मभूमि यो मेरो माटो , यो हो हाम्रो देश नेपाल ”–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ वीर , सहिदहरुको साहसी यो देश–२ मेचीदेखि कालीसम्म तराई ,पहाड ,हिमालसम्म फैलिएको देश–२ सगरमाथा र वुद्धको उच्च र शान्त देश–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ विविध भाषा , धर्म , संस्कृतिको फूलवारी–२ प्रकृतिको श्रृङ्गार गुराँस ,जाई , सुनाखरी ,फेवा , राराको देश–२ हामी नेपाली सबैको ढुकढुकी हो यो देश–२ यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ यो मेरो देश , यो हो मेरो जन्मभूमि यो मेरो माटो , यो हो हाम्रो देश नेपाल यो देश मलाई प्यारो लाग्छ , धेरै धेरै प्यारो लाग्छ धेरै धेरै प्यारो लाग्छ नोट :– नेपालको व्यक्ति पुज्ने स्तुति गान जस्तो “श्रीमान गम्भीर.....” राष्ट्रिय गीत सम्पुर्ण नेपाली जनताले खारेज गरिसकेको अवस्थामा तर नयाँ राष्ट्रिय गीत नभएको अवस्थामा मैले यो राष्ट्रिय गीत रचेर स्कूलहरुमा राष्ट्रिय गीतका रुपमा दिएको थिएँ र थुप्रै विद्यालय...

—भोट कहाँ खसाल्नुहुन्छ ? —मत पेटिकामा । —छाप कहाँ राख्नुहुन्छ नि ? —मतपत्रमा । —भोट कसलाई दिनुहुन्छ ? —राम्रालाई । —तपाईं त साह्रै बाठो हुनुहुन्छ । —यही त हो नि गोप्य मतदान भनेको । —भन्दा फरक पर्छ र ? —पर्छ नि ! किन चित्त नबुझेकाहरुसँग बैरभाव गर्ने । बरु तपाईं पनि गोप्य नै राख्नुहोस् । —अनि पछि जो जित्यो उसैलाई राखेको भन्नलाई ? —त्यस्तो पनि होइन । यो अधिकारको प्रयोग हो । यो मौलिक हकअन्तर्गत पर्दछ । —अनि बहिस्कारवादीजस्तो देखियो नि ? के भन्नुहुन्छ  यसबारेमा ? अब त फस्नुभो तपाईं । —बहिस्कारवादीलाई पनि नो भोट भन्ने अप्सनमा छाप राख्न दिनुपथ्र्यो । यसपाली निर्वाचन आयोग चुक्यो । अर्कोपालीदेखि यो हुन पनि सक्छ । सर्वोच्चमा गइसकेको केश हो यो । अर्कोपाली योभन्दा राम्रो सरकार आयो भने यो अवश्यनै कार्यान्वयन हुनेछ । —तपाईंलाई त धेरै कुरा आउँदो रहेछ । —यो पनि उहाँहरुको अधिकारभित्र पर्छ नि । —यो चुनावले के हुन्छ ? —मत हालेकाले हारे पनि जिते पनि कानुनको जित हुन्छ । राम्रो प्रकृयाको थालनीसहित जित हुन्छ । —खुल्दुली धेरै मेटाइदिनुभयो , धेरै कुरा थाहा पाएँ । तपाईंले भनेजस्तै जनताको कानुनी राज्य कायम ...

महाभारतकालका युगपुरुष थिए कर्ण । उनी सबैभन्दा श्रेष्ठ भएर पनि सबैभन्दा चेपुवामा पर्ने व्यक्ति पनि थिए । उनी हरेक कुरामा निपुर्ण थिए । कर्तव्यपरायणता, इमानदारिताका त उनी खानी नै थिए । पौराणिक इतिहास माहाभारतमा उल्लेख गरिएका कथनहरुका आधारमा यहाँ कर्णको हारका कारण केलाउने प्रयास गरिएको छ । दम्वोद्भवले सूर्यदेवको अत्यन्तै ठूलो तप ग¥यो । सूर्यदेव प्रसन्न भएर प्रकट भई वरदान माग भन्दा उसले ‘अमरत्व’को वरदान माग्यो । सूर्यदेवले यो सम्भव छैन भने । तब उसले माग्यो कि “उसलाई एक हजार दिव्य कवचको सुरक्षा प्राप्त होस् । यीमध्ये एउटा पनि कवच मात्र उसले तोड्न सकोस् जसले एक हजार वर्ष तपस्या गरेको होस् । जसै कोही यसरी कवच तोड्न सक्छ उसको पनि तत्कालै मृत्यु होस् ।” देवताहरुको आसन डगमगाउन नदिन नरनारायण प्रकट भए । हजार वर्षको युद्ध र तपस्यापछि फेरि एउटा कवच टुट्यो र नारायणको मृत्यु भयो । फेरि नरले आएर नारायणलाई पुनर्जीवन दिए । यसरी यो चक्र फेरिफेरि चलिरह्यो । यसप्रकार ९९९ पटक युद्ध भयो । एउटा भाइले युद्ध गर्दा अर्को भाइले तपस्या गरिरहे । हरेक पटकको मृत्युमा अर्को भाइले उनलाई पुनर्जीवन दिन्थे ।  अन्ति...

गणतन्त्रप्रतिको निष्ठा बिजु सुवेदी “विजय” यसपाली चुनावमा उठेको छैन भनेर भन्नुस् । बरु भूमिमा उठेको छु भन्नुस् । १८ दिनको विश्व कीर्तिमान तोडी, नेपाल भरिको १९ दिने कफ्र्यु कसरी विर्सुँ म । नेपालभरिको टेलिफोनको काटेको कसरी बिर्सुं म । नेपालभरिको इन्टरनेट काटेको कसरी बिर्सुं म । आफ्नै घरैमा कति बन्दी बन्यौं कत्ति हरे ! हामी सर्वसाधारण नेपाली । लाखौं जनताको आलो रगतमा होली खेल्ने नरपशुलाई, नर पिचासलाई सजायँ दिने जोहो उसलाई भोट दिने हो । अहिले पनि नाग झैँ सुस्केरा फेरिरहेको छु । त्यसैले गणतन्त्रप्रतिको निष्ठा अपार छ भनेर भन्नुस् । भलै कुनै पार्टी राम्रो नलागेको अवस्था छ । अहिले पनि कसलाई भोट दिने टुङ्गो छैन । तर गणतन्त्र प्रति पुर्ण समर्थन सदा रहनेछ । गणतन्त्रको बदला अरुमा सम्झौता गरिने छैन । हेर मेरो छातीमा गणतन्त्र लेखिएको छ । नशामा मेरो गणतन्त्र बगिरहेको छ । अझै पनि ज्यानै दिनेछु , हे आम जनता ! तिम्रा लागि । धर्तीमाताको सिपाही, सपुत, रखवाला हुँ म । हे गणतन्त्र ! तिमीलाई बचाइछोड्नेछु । अझैगणतन्त्र प्रति समर्थन बब्बाल छ । यसलाई लाहाछाप लगाएर राख्नुस् । मैले ल्याप्चे लगाएर भनिरहेकोछु । गणतन...

लघु कथा :– प्रवृत्ति कथाकार :–बिजु सुवेदी “विजय” एकदिन शहरमा बस्ने दिपकको बिहे गाउँकी एउटी केटीसँग भयो । एकदिन ऊ श्रीमतीसहित पहिलोपटक दशैंमा टिका थाप्न सासु ससुराकहाँ गयो । ऊ शहरको कोलाहल, प्रदुषणदेखि वाक्कदिक्क भएकाले गाउँमा औधी रमाइरहेको थियो । उनकी श्रीमती भने ऊ दङ्ग परेको देखेर रमाइरहेकी थिइन् । उसलाई देख्ने वित्तिक्कै उसलाई ससुराले सोध्यो :– हजुरलाई गाउँ त साह्रै नियास्रो लाग्यो होला ? केही सुविधा भएको होइन यहाँ ज्वाईंसाहेब । दिपकले भन्यो :–  कहाँ र बुबा ! शहरको पीडा हजुरलाई के थाहा ? शहरमा सबै सँगै भएर पनि कसैको कसैलाई मतलबै हुँदैन । तर गाउँमा त  गाउँका सबै एकै परिवार । शहरमा त प्रदुषणै प्रदुषण, हल्ला पनि त्यत्तिक्कै । गाउँमा त हरियाली नै हरियाली, सबै ठाउँमा शान्त र मनोरम वातावरण । अनि बुबा गाउँमा त सबै खाद्यान्नहरु केमिकलरहित, अर्गानिक र ताजा पाइने । शहरमा भने सबै खाद्यान्नहरु केमिकल भएको जङ्क टाइपको हुने, जेमा पनि साइडइफेक्ट हुने । जुनसुकै कुरा पनि शहरभन्दा मलाई गाउँकै मनपर्यो । गाउँ त स्वर्गै रहेछ हगी बुबा ? गाउँमा गाउँका जसले पनि “शहरका मान्छे ! गाउँ नियास्रो लाग्द...

शब्द चित्र २०७१/०६/२२ भरौटेहरुको केही दोष छैन । उनीहरु निम्न वर्गका हुन् । उनीहरुले यसो नगरेमा उनीहरुको रोजिरोटी चल्दैन । यो उनीहरुको दासी मानसिकता पनि हो । उनीहरु विद्रोह गर्न सक्दैनन् । एकदुईले विद्रोह गरे पनि साथ दिँदैनन् र विद्रोह गर्नेलाई नै परिवारबाट अलग गरी सामन्तीसँग मिलेर आफ्नै रगतका नातालाई पनि यातनामय जीवन, अझ त्योभन्दा कठोर जीवन जिउन वाध्य पार्छन् । देशमा व्याप्त वेश्यावृत्ती, तस्करीहरुको वोलवाला छ । कानुन भनेको खत्तम अवस्थामा छ । जनताहरु व्युँझाउन देशका सपुतहरु प्नि दविएका अवस्थामा छन् । सबै सर्वसाधारण जनताहरु तस्करी र वेश्यावृत्तीको जालोमा परेका छन् । देशका गुरुहरु सिकाएको जस्तो गर्छन् र आफू पनि व्यवहारमा लागू गर्दैनन् । भ्रष्टाचारीको अनेकौं तरिका भनेजस्तो देशमा जतिसुकै सफा सुग्घर गरे पनि फोहोरी खेल खेलिरहेका हुन्छन् । देश आज उनै तस्करी वेश्याहरुको हातमा छ । राम्रो काम गर्नेहरुलाई सताउन सम्म सताउँछन् यहाँ । शहर शहर रहेन अब । सहरमा सर्वसाधारण जनताहरुलाई दास झैं व्यवहार गरिरहेको छ । यहाँ डाक्टरलाई उपचार गर्न दिँइदैन । वैद्यलाई पनि उपचार गर्न दिइँदैन ।...